تنگه هرمز؛ بحران انرژی که موازنه ژئوپلیتیکی آسیا را بازآرایی می‌کند

به گزارش پتروشیمی ها؛ از آنجا که حدود یک‌پنجم نفت جهان از این آبراه عبور می‌کند، هرگونه اختلال در تردد نفتکش‌ها، آثار مستقیمی بر اقتصاد کشورهای عضو آسه‌آن (اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا) دارد. به همین دلیل، برخی تحلیلگران معتقدند وابستگی این کشورها به نفت خاورمیانه می‌تواند آن‌ها را به سمت گسترش همکاری‌های انرژی با روسیه سوق دهد و هم‌زمان، فرصت‌های دیپلماتیک و اقتصادی بیشتری برای چین ایجاد کند.

در گزارش آمده است که حتی کشورهایی مانند فیلیپین که از متحدان نزدیک ایالات متحده محسوب می‌شوند، در حال بررسی افزایش واردات نفت روسیه و توسعه همکاری‌های بلندمدت انرژی هستند. در مقابل، برخی کارشناسان بر این باورند که کاهش نفوذ اقتصادی آمریکا در منطقه و پیوند روزافزون میان امنیت اقتصادی و امنیت ملی، فضای بیشتری برای افزایش نفوذ چین فراهم کرده است.

تحلیل فنی

* تنگه هرمز همچنان یکی از حیاتی‌ترین گلوگاه‌های انتقال انرژی جهان است و هرگونه کاهش تردد نفتکش‌ها، حتی بدون انسداد کامل مسیر، موجب افزایش هزینه حمل‌ونقل، بیمه دریایی و زمان تحویل محموله‌ها می‌شود.
* تجربه بازار نشان داده است که «اعتماد شرکت‌های کشتیرانی» گاهی از حضور نیروهای نظامی نیز مهم‌تر است؛ زیرا تا زمانی که مالکان کشتی و بیمه‌گران ریسک را بالا ارزیابی کنند، ظرفیت واقعی حمل‌ونقل به حالت عادی بازنخواهد گشت.
* کشورهای جنوب شرق آسیا به دلیل وابستگی بالا به واردات نفت، در برابر اختلال‌های زنجیره تأمین انرژی آسیب‌پذیر هستند و ناچار خواهند بود منابع تأمین خود را متنوع‌تر کنند.
* مفهوم «امنیت انرژی» دیگر صرفاً به دسترسی به نفت محدود نیست، بلکه شامل پایداری زنجیره تأمین، امنیت مسیرهای دریایی، دسترسی به ناوگان حمل‌ونقل، بیمه، ذخایر راهبردی و قابلیت جایگزینی عرضه نیز می‌شود.

تحلیل استراتژیک

* بحران هرمز در حال تبدیل شدن از یک بحران منطقه‌ای به عاملی برای بازتعریف روابط ژئوپلیتیکی آسیاست.
* وابستگی انرژی می‌تواند در سال‌های آینده بیش از اتحادهای نظامی، جهت‌گیری سیاست خارجی برخی کشورهای آسیایی را تحت تأثیر قرار دهد.
* روسیه این فرصت را خواهد داشت که جایگاه خود را به عنوان تأمین‌کننده مهم انرژی برای بازارهای آسیایی تقویت کند؛ موضوعی که می‌تواند بخشی از آثار محدودیت‌های اقتصادی غرب را کاهش دهد.
* چین نیز بدون ورود مستقیم به بحران، ممکن است از طریق توسعه همکاری‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاری و دیپلماسی انرژی، نفوذ منطقه‌ای خود را افزایش دهد.
* برای کشورهای عضو آسه‌آن، سیاست سنتی ایجاد توازن میان قدرت‌های بزرگ (Hedging یا «موازنه‌گری») پیچیده‌تر از گذشته شده است؛ زیرا اکنون تصمیمات اقتصادی و امنیتی بیش از هر زمان دیگری به یکدیگر گره خورده‌اند.

تحلیل سیاسی

این گزارش نشان می‌دهد که رقابت قدرت‌های بزرگ در آسیا دیگر صرفاً حول موضوعاتی مانند تایوان یا دریای چین جنوبی تعریف نمی‌شود. بحران‌های انرژی نیز به تدریج به یکی از عوامل تعیین‌کننده در آرایش سیاسی منطقه تبدیل شده‌اند.

بیشتر در همین زمینه: تشدید دوباره جنگ، احیای عرضه جهانی سوخت را در هاله‌ای از ابهام قرار داد

در چنین شرایطی، کشورها بیش از گذشته سیاست خارجی خود را بر اساس امنیت عرضه انرژی تنظیم می‌کنند. به همین دلیل، روابط اقتصادی، قراردادهای انرژی و مسیرهای انتقال نفت، به اندازه ائتلاف‌های نظامی در تصمیم‌گیری‌های راهبردی اهمیت یافته‌اند.

یکی از مهم‌ترین پیام‌های گزارش آن است که مرز میان «امنیت اقتصادی» و «امنیت ملی» تا حد زیادی از بین رفته و سیاست انرژی به بخشی از سیاست امنیتی کشورها تبدیل شده است.

تحلیل اگزکیتیو (Executive Analysis)

* بحران هرمز از سطح یک چالش دریایی فراتر رفته و به متغیری اثرگذار بر توازن قدرت در آسیا تبدیل شده است.
* معیار اصلی بازگشت ثبات، نه صرفاً امنیت نظامی، بلکه بازگشت اعتماد شرکت‌های کشتیرانی، بیمه‌گران و بازارهای انرژی خواهد بود.
* کشورهای آسیایی احتمالاً سیاست تنوع‌بخشی به منابع تأمین انرژی را با سرعت بیشتری دنبال خواهند کرد.
* اهمیت دیپلماسی انرژی، قراردادهای بلندمدت تأمین نفت و توسعه مسیرهای جایگزین انتقال انرژی در سال‌های آینده افزایش خواهد یافت.
* این تحولات نشان می‌دهد که در محیط ژئوپلیتیکی جدید، انرژی دیگر صرفاً یک کالای اقتصادی نیست؛ بلکه به یکی از مهم‌ترین ابزارهای شکل‌دهنده روابط بین‌الملل و موازنه قدرت در آسیا تبدیل شده است.

همچنین بخوانید: جهش بی‌سابقه هزینه واردات نفت ژاپن