بسته شدن تنگه هرمز، وابستگی انرژی آفریقا را آشکار کرد

به گزارش پتروشیمی ها؛ این آبراه در شرایط عادی حدود ۲۰ درصد نفت جهان را جابه‌جا می‌کند و محدود شدن عبور نفتکش‌ها موجب کمبود سوخت، افزایش هزینه‌های انرژی و اختلال در زنجیره‌های تأمین در بخش‌هایی از آفریقا شده است.

این گزارش تأکید می‌کند که بسیاری از کشورهای آفریقایی، علاوه بر وابستگی به واردات فرآورده‌های نفتی، طی سال‌های اخیر روابط انرژی، اقتصادی و زیرساختی خود را با کشورهای آسیایی، به‌ویژه چین، گسترش داده‌اند و برخی نیز همکاری‌های انرژی با ایران داشته‌اند. بحران کنونی نشان داده است که هرگونه اختلال در مسیرهای دریایی خلیج فارس، مستقیماً بر امنیت انرژی این کشورها اثر می‌گذارد.

همزمان، روسیه و ترکیه در موقعیتی قرار گرفته‌اند که بتوانند با توسعه همکاری‌های اقتصادی، انرژی و زیرساختی، نفوذ خود را در کشورهای آفریقایی افزایش دهند؛ روندی که بر پایه همکاری‌های امنیتی و دیپلماتیک سال‌های گذشته شکل گرفته است.

گزارش همچنین به یک ضعف ساختاری مهم اشاره می‌کند؛ آفریقا با وجود تولید قابل‌توجه نفت خام، به دلیل کمبود پالایشگاه، بخش بزرگی از نفت خود را صادر و سپس فرآورده‌های پالایش‌شده را وارد می‌کند. توسعه ظرفیت پالایش در کشورهایی مانند نیجریه و آنگولا می‌تواند این وابستگی را کاهش داده و ارزش افزوده بیشتری برای اقتصادهای منطقه ایجاد کند.

در کنار آن، ظرفیت عظیم انرژی‌های تجدیدپذیر آفریقا مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس برآورد آژانس بین‌المللی انرژی، حدود ۶۰ درصد بهترین منابع خورشیدی جهان در آفریقا قرار دارد. همچنین این قاره از ظرفیت بالایی در انرژی بادی، برق‌آبی، زمین‌گرمایی و ذخایر مواد معدنی راهبردی مورد نیاز صنایع انرژی پاک برخوردار است.

بیشتر در همین زمینه: شتاب جمهوری آذربایجان برای تبدیل کریدور میانی به مسیر راهبردی تجارت اوراسیا

در سال ۲۰۲۴، حدود ۴۳ درصد برق آفریقا از گاز طبیعی و حدود ۸ درصد از نفت تأمین شده است؛ بنابراین افزایش قیمت نفت و گاز در ماه‌های اخیر، هزینه تولید برق و هزینه زندگی را در بسیاری از کشورهای آفریقایی افزایش داده است.

تحلیل فنی:

* ضعف زیرساخت‌های پایین‌دستی آفریقا، به‌ویژه کمبود ظرفیت پالایش نفت، موجب شده این قاره با وجود منابع غنی نفتی، در تأمین فرآورده‌های نفتی به بازارهای خارجی وابسته باقی بماند.
* توسعه پالایشگاه‌های منطقه‌ای علاوه بر کاهش واردات سوخت، می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، ریسک‌های ژئوپلیتیکی و نوسانات قیمت را نیز کاهش دهد.
* رشد انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه نیروگاه‌های خورشیدی و بادی، می‌تواند بخشی از وابستگی به سوخت‌های فسیلی وارداتی را کاهش دهد؛ هرچند تحقق این هدف نیازمند سرمایه‌گذاری گسترده در شبکه انتقال برق، سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی و زیرساخت‌های مالی است.

تحلیل راهبردی:

* بحران هرمز نشان داد امنیت انرژی آفریقا تنها به میزان ذخایر نفت و گاز وابسته نیست، بلکه به کیفیت زیرساخت‌های داخلی، تنوع شرکای تجاری و انعطاف‌پذیری زنجیره تأمین نیز بستگی دارد.
* رقابت قدرت‌های مختلف برای افزایش نفوذ اقتصادی و انرژی در آفریقا احتمالاً وارد مرحله جدیدی خواهد شد و پروژه‌های پالایش، خطوط انتقال، بنادر انرژی و انرژی‌های تجدیدپذیر به ابزارهای مهم این رقابت تبدیل می‌شوند.
* افزایش همکاری اروپا با کشورهای آفریقایی در حوزه انرژی پاک و مواد معدنی راهبردی می‌تواند بخشی از روند بازآرایی زنجیره‌های جهانی انرژی و مواد اولیه را تشکیل دهد و وابستگی متقابل جدیدی میان دو طرف ایجاد کند.

تحلیل سیاسی:

این گزارش، بحران تنگه هرمز را صرفاً یک اختلال در حمل‌ونقل دریایی نمی‌داند، بلکه آن را عاملی برای بازآرایی موازنه‌های ژئوپلیتیکی در آفریقا معرفی می‌کند. استمرار محدودیت‌های تجاری می‌تواند موجب افزایش رقابت میان قدرت‌های بین‌المللی برای حضور اقتصادی، زیرساختی و انرژی در این قاره شود. در چنین شرایطی، امنیت انرژی بیش از گذشته با سیاست خارجی، سرمایه‌گذاری و نفوذ ژئوپلیتیکی گره خورده و آفریقا به یکی از مهم‌ترین میدان‌های رقابت راهبردی در نظم جدید انرژی جهان تبدیل می‌شود.

جمع‌بندی اجرایی (Executive Insight):

پیام اصلی این گزارش آن است که بحران تنگه هرمز، فراتر از یک شوک موقت در بازار نفت، ضعف‌های ساختاری امنیت انرژی آفریقا را آشکار کرده است. کمبود ظرفیت پالایش، وابستگی به واردات فرآورده‌های نفتی و تمرکز مسیرهای تأمین، آسیب‌پذیری این قاره را افزایش داده است. در مقابل، توسعه پالایشگاه‌ها، گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر، ایجاد زنجیره‌های تأمین منطقه‌ای و افزایش سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی، مهم‌ترین روندهایی هستند که می‌توانند آینده بازار انرژی آفریقا و جایگاه آن در نظام انرژی جهانی را دگرگون کنند.

همچنین بخوانید: چین در جست‌وجوی قراردادهای بلندمدت ال‌ان‌جی خارج از تنگه هرمز