نجات‌دهنده انرژی یا مصرف‌کننده‌ای که از کنترل خارج می‌شود؟

آیا هوش مصنوعی در نهایت انرژی بیشتری مصرف خواهد کرد یا انرژی بیشتری نسبت به مصرف خود صرفه‌جویی خواهد نمود؟

بر اساس تحلیلی از مؤسسه حقوقی «دوئین موریس»، بزرگ‌ترین ریسک پیش روی صنعت انرژی، افزایش مصرف برق ناشی از هوش مصنوعی نیست، بلکه عقب ماندن از به‌کارگیری این فناوری است. این دیدگاه معتقد است شرکت‌هایی که از هوش مصنوعی استفاده نکنند، در رقابت آینده صنعت انرژی جایگاه خود را از دست خواهند داد.

حامیان توسعه هوش مصنوعی استدلال می‌کنند که اگرچه آموزش و بهره‌برداری از مدل‌های زبانی بزرگ برق و منابع قابل توجهی مصرف می‌کند، اما این فناوری می‌تواند بهره‌وری انرژی را در صنایع مختلف به شکل چشمگیری افزایش دهد و در نهایت صرفه‌جویی حاصل از آن از میزان مصرفش بیشتر باشد.

در مقابل، منتقدان به پژوهش‌های اخیر مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) اشاره می‌کنند که نشان می‌دهد بسیاری از ادعاهای مربوط به صرفه‌جویی انرژی هنوز در عمل اثبات نشده‌اند و شواهد کافی برای تأیید آن‌ها وجود ندارد.

با وجود این تردیدها، کاربردهای امیدوارکننده هوش مصنوعی در حوزه انرژی در حال گسترش است؛ از مدل‌سازی همجوشی هسته‌ای (فیوژن)، بهبود پیش‌بینی عرضه و تقاضای برق در شبکه‌های انرژی، افزایش پایداری شبکه، تا بازیابی و احیای باتری‌های فرسوده خودروهای برقی.

بیشتر در همین زمینه: انتصاب سرپرستان جدید طرح بازسازی پالایشگاه‌های چهارم و ششم پارس جنوبی

همزمان، نیاز عظیم هوش مصنوعی به انرژی موجب افزایش سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوظهور مانند فیوژن هسته‌ای، زمین‌گرمایی پیشرفته و انرژی خورشیدی فضایی شده است. اما از سوی دیگر، بخشی از سرمایه‌هایی که پیش‌تر به پژوهش‌های انرژی نسل آینده اختصاص می‌یافت، اکنون به سمت پروژه‌های هوش مصنوعی هدایت شده است.

نویسنده نتیجه می‌گیرد که نقش هوش مصنوعی در صنعت انرژی بسیار پیچیده‌تر از آن است که بتوان آن را صرفاً یک تهدید یا یک فرصت دانست و توسعه آن نیازمند راهبردهای هوشمندانه‌تر و چارچوب‌های سیاست‌گذاری دقیق‌تر خواهد بود.

تحلیل فنی

موضوع اصلی در این بحث، پدیده‌ای موسوم به «اثر بازگشتی» (Rebound Effect) است. در این حالت، هرچند فناوری موجب افزایش بهره‌وری می‌شود، اما کاهش هزینه‌ها باعث افزایش مصرف کلی می‌گردد.

در حوزه هوش مصنوعی نیز دقیقاً همین اتفاق در حال رخ دادن است. پردازنده‌ها و مدل‌ها هر سال کارآمدتر می‌شوند، اما شرکت‌ها به جای کاهش مصرف انرژی، مدل‌های بزرگ‌تر و پیچیده‌تری می‌سازند که مصرف کل را افزایش می‌دهد.

در عین حال، هوش مصنوعی در چند حوزه واقعاً دارای ارزش فنی اثبات‌شده است:

• بهینه‌سازی عملکرد شبکه‌های برق
• پیش‌بینی دقیق‌تر تولید انرژی‌های تجدیدپذیر
• کاهش خاموشی‌ها و اختلالات شبکه
• مدیریت هوشمند مصرف انرژی در ساختمان‌ها و صنایع
• تسریع کشف مواد جدید برای باتری‌ها و فناوری‌های ذخیره‌سازی انرژی

بنابراین پرسش اصلی دیگر «آیا هوش مصنوعی مفید است؟» نیست؛ بلکه این است که «آیا منافع حاصل از آن سریع‌تر از رشد مصرف انرژی آن افزایش می‌یابد یا خیر؟»

تحلیل استراتژیک

جهان وارد مرحله‌ای شده که رقابت انرژی و رقابت هوش مصنوعی عملاً به یک موضوع واحد تبدیل شده‌اند.

در دهه گذشته، امنیت انرژی عمدتاً به نفت، گاز و زیرساخت‌های انتقال وابسته بود. اما اکنون ظرفیت پردازش داده، مراکز داده، دسترسی به تراشه‌های پیشرفته و برق پایدار نیز به عناصر قدرت ملی تبدیل شده‌اند.

از این منظر، شرکت‌ها و کشورها با یک دوگانگی راهبردی مواجه‌اند:

از یک سو، عدم سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی می‌تواند به کاهش رقابت‌پذیری اقتصادی منجر شود.

از سوی دیگر، توسعه بی‌رویه هوش مصنوعی ممکن است فشار سنگینی بر شبکه‌های برق، منابع آبی و زیرساخت‌های انرژی وارد کند.

به همین دلیل، برندگان واقعی احتمالاً کشورها و شرکت‌هایی خواهند بود که بتوانند میان توسعه هوش مصنوعی و توسعه ظرفیت تولید انرژی تعادل برقرار کنند.

تحلیل اجرایی (Executive Insight)

مهم‌ترین پیام این گزارش آن است که بحث اصلی دیگر «مصرف انرژی هوش مصنوعی» نیست؛ بلکه «بازده انرژی هوش مصنوعی» است.

اگر هوش مصنوعی بتواند در صنایع مختلف صرفه‌جویی‌هایی ایجاد کند که از مصرف مستقیم آن بیشتر باشد، توجیه اقتصادی و انرژی آن تقویت خواهد شد.

اما اگر رشد مصرف مراکز داده سریع‌تر از منافع بهره‌وری پیش برود، جهان با موج جدیدی از تقاضای انرژی روبه‌رو خواهد شد که نیازمند سرمایه‌گذاری عظیم در نیروگاه‌ها، شبکه‌های انتقال و فناوری‌های ذخیره‌سازی خواهد بود.

در نتیجه، طی پنج سال آینده مهم‌ترین شاخص موفقیت صنعت هوش مصنوعی نه تعداد مدل‌ها و نه ارزش بازار شرکت‌ها، بلکه نسبت «انرژی صرفه‌جویی‌شده به انرژی مصرف‌شده» خواهد بود.

تحلیل سیاسی

هوش مصنوعی به سرعت در حال تبدیل شدن به یک موضوع ژئوپلیتیکی است. رقابت میان قدرت‌های بزرگ دیگر صرفاً بر سر فناوری نیست، بلکه بر سر دسترسی به برق، تراشه، زیرساخت محاسباتی و زنجیره تأمین انرژی نیز جریان دارد.

به همین دلیل، توسعه هوش مصنوعی در سال‌های آینده نه فقط یک موضوع فناورانه یا اقتصادی، بلکه بخشی از معادلات امنیت ملی، رقابت صنعتی و توازن قدرت جهانی خواهد بود. کشورهای دارای منابع انرژی فراوان و زیرساخت برق پایدار، مزیت فزاینده‌ای در رقابت جهانی هوش مصنوعی به دست خواهند آورد، در حالی که اقتصادهای دارای محدودیت انرژی ممکن است با چالش‌های جدی‌تری مواجه شوند.

همچنین بخوانید:رمزگشایی از ذهن ترامپ؛ چه چیزهایی بیشترین سهم را در پیام‌های او دارند؟