آلمان چگونه بدون نفت و گاز به یکی از قدرتهای پتروشیمی جهان تبدیل شد؟
تجربه آلمان نشان میدهد موفقیت در صنعت پتروشیمی بیش از آنکه به دسترسی به منابع نفت و گاز وابسته باشد، به توسعه صنایع پاییندستی، نوآوری، پارکهای شیمیایی و تکمیل زنجیره ارزش بستگی دارد.
آلمان چگونه به یکی از قدرتهای پتروشیمی جهان تبدیل شد؟
آلمان با وجود برخوردار نبودن از منابع قابلتوجه نفت و گاز، توانسته است یکی از بزرگترین و پیشرفتهترین صنایع پتروشیمی جهان را ایجاد کند؛ صنعتی که در سال ۲۰۲۳ حدود ۳۳ درصد از کل تولیدات شیمیایی اتحادیه اروپا را به خود اختصاص داده و از نظر گردش مالی پس از چین، آمریکا و ژاپن در رتبه چهارم جهان قرار گرفته است.
ارزش افزوده در صنایع پاییندستی خلق میشود
بررسی تجربه آلمان نشان میدهد بخش عمده ارزش افزوده صنعت پتروشیمی این کشور نه در تولید مواد پایهای مانند اتیلن و پروپیلن، بلکه در تولید محصولات تخصصی و صنایع پاییندستی شکل میگیرد. محصولاتی که در صنایع خودرو، داروسازی، الکترونیک، ساختمان، انرژیهای تجدیدپذیر، نساجی و صنایع غذایی کاربرد دارند و ارزش اقتصادی بالاتری ایجاد میکنند.
پارکهای شیمیایی؛ موتور توسعه زنجیره ارزش
یکی از مهمترین عوامل موفقیت صنعت پتروشیمی آلمان، توسعه پارکهای شیمیایی چندکاربره است. آلمان در حال حاضر حدود ۶۰ پارک شیمیایی فعال دارد که میزبان بیش از ۲۹۰۰ شرکت شیمیایی و پتروشیمی هستند.
در این پارکها، شرکتهای کوچک و متوسط صنایع پاییندستی در کنار شرکتهای بزرگ فعالیت میکنند و از زیرساختهای مشترک شامل خطوط لوله، نیروگاه، آزمایشگاههای تخصصی، تصفیهخانه، خدمات ایمنی و حملونقل بهره میبرند. این مدل موجب کاهش هزینههای تولید و افزایش رقابتپذیری شده است.
نقش دولت؛ تنظیمگری به جای مداخله مستقیم
برخلاف بسیاری از کشورها، دولت آلمان نقش مستقیم و گستردهای در مدیریت صنعت پتروشیمی ندارد. این کشور با تکیه بر مدل «اقتصاد بازار اجتماعی»، تمرکز خود را بر ایجاد زیرساخت، حمایت از تحقیق و توسعه، تسهیل رقابت و جلوگیری از انحصار قرار داده است.
این سیاست باعث شده شرکتها در فضایی رقابتی فعالیت کنند و سرمایهگذاری در فناوری و نوآوری به یکی از ارکان اصلی صنعت تبدیل شود.
تحقیق و توسعه؛ قلب تپنده صنعت پتروشیمی آلمان
صنایع شیمیایی آلمان سالانه حدود سه درصد از درآمد خود را به تحقیق و توسعه اختصاص میدهند؛ رقمی که در مقیاس جهانی قابلتوجه است.
سرمایهگذاری مستمر در فناوریهای نوین از جمله نانوفناوری، زیستفناوری، مواد پیشرفته و مهندسی فرایند باعث شده آلمان طی سالهای گذشته جایگاه نخست ثبت اختراعات شیمیایی در اتحادیه اروپا را حفظ کند.
شبکه خوراک؛ مزیت مهم آلمان بدون منابع نفت و گاز
اگرچه آلمان منابع گسترده نفت و گاز در اختیار ندارد، اما با ایجاد شبکهای گسترده از خطوط لوله و زیرساختهای حملونقل توانسته خوراک موردنیاز صنایع شیمیایی خود را از کشورهای مختلف تأمین کند.
این شبکه امکان دسترسی پایدار واحدهای پتروشیمی و صنایع پاییندستی به مواد اولیه را فراهم کرده و نقش مهمی در توسعه زنجیره ارزش ایفا کرده است.
جنگ اوکراین؛ شوک بزرگ به صنعت پتروشیمی آلمان
جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ یکی از بزرگترین چالشهای صنعت پتروشیمی آلمان را رقم زد. افزایش شدید قیمت گاز و انرژی موجب کاهش تولید در بسیاری از مجتمعهای شیمیایی و پتروشیمی شد.
گردش مالی این صنعت از حدود ۲۴۷ میلیارد یورو در سال ۲۰۲۲ به ۲۰۴ میلیارد یورو در سال ۲۰۲۳ کاهش یافت و بسیاری از واحدهای تولید آمونیاک، متانول و محصولات پایه ناچار به کاهش یا توقف تولید شدند.
درسهای آلمان برای توسعه پتروشیمی ایران
تجربه آلمان نشان میدهد توسعه صنعت پتروشیمی صرفاً با افزایش تولید مواد پایه امکانپذیر نیست. ایجاد پارکهای شیمیایی تخصصی، توسعه صنایع پاییندستی، سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، تربیت نیروی انسانی متخصص و ایجاد پیوند میان دانشگاه و صنعت از مهمترین عوامل موفقیت این کشور بوده است.
برای ایران که از مزیت منابع عظیم نفت و گاز برخوردار است، تکمیل زنجیره ارزش و توسعه صنایع پاییندستی میتواند مسیر افزایش اشتغال، رشد صادرات غیرنفتی و کاهش وابستگی به خامفروشی را هموار کند.
همچنین بخوانید؛ نماینده اسبق مجلس: مکران بهترین گزینه برای توسعه صنعت پتروشیمی ایران است
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما