قطر در شش ماه ۲۴ میلیارد دلار از درآمد صادرات ال‌ان‌جی خود را از دست داد

به گزارش پتروشیمی ها؛ قطر که دومین صادرکننده بزرگ ال‌ان‌جی جهان محسوب می‌شود، در این دوره تنها ۱۸ محموله ال‌ان‌جی صادر کرده؛ در حالی که تعداد محموله‌های صادرشده در مدت مشابه سال گذشته ۵۰۹ محموله بوده است. برآورد رویترز نشان می‌دهد کاهش صادرات به از دست رفتن حدود ۲۴ میلیارد دلار فروش منجر شده است.

اهمیت موضوع فقط به قطر محدود نیست. اختلال در صادرات قطر بخش قابل‌توجهی از عرضه جهانی ال‌ان‌جی را از بازار خارج کرده و موجب تشدید رقابت میان اروپا و آسیا برای خرید محموله‌های تک‌محموله‌ای شده است.

تحلیل فنی

تنگه هرمز در شرایط عادی یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های تجارت جهانی گاز است و حدود ۲۰ درصد از جریان روزانه ال‌ان‌جی جهان از این مسیر عبور می‌کند. بنابراین اختلال در هرمز صرفاً یک مشکل حمل‌ونقل نیست؛ بلکه مستقیماً ظرفیت عرضه قابل‌دسترس بازار جهانی گاز را کاهش می‌دهد.

عامل دوم، آسیب به مجتمع راس‌لفان است؛ بزرگ‌ترین مجموعه تولید ال‌ان‌جی جهان. آسیب به زیرساخت‌های مایع‌سازی، مسئله را از یک اختلال موقت کشتیرانی به یک شوک عرضه در سطح تولید تبدیل می‌کند.

این تفاوت بسیار مهم است. اگر مشکل فقط محدود به تردد کشتی‌ها باشد، با تغییر مسیر، انتقال کشتی به کشتی و استفاده از مسیرهای جایگزین می‌توان بخشی از صادرات را حفظ کرد. اما آسیب به واحدهای مایع‌سازی، مخازن، تأسیسات بارگیری یا زیرساخت‌های جانبی، ظرفیت صادرات را مستقیماً محدود می‌کند و بازگشت آن به شرایط عادی نیازمند تعمیرات اساسی و زمان طولانی است.

بیشتر در همین زمینه: اعتراض نیروهای عملیاتی نفت و گاز به معیشت و تبعیض شغلی

قطر انرژی برآورد کرده است که خسارت راس‌لفان می‌تواند سالانه حدود ۲۰ میلیارد دلار درآمد ازدست‌رفته ایجاد کند و تعمیر کامل آن تا پنج سال زمان ببرد. همچنین برای بخشی از قراردادهای بلندمدت خود اعلام «فورس ماژور» کرده است؛ یعنی شرایطی خارج از کنترل شرکت که اجرای تعهدات قراردادی را موقتاً مختل می‌کند.

تحلیل استراتژیک بازار گاز

مهم‌ترین پیام این بحران، تغییر موقت توازن قدرت میان عرضه‌کنندگان ال‌ان‌جی است.

با کاهش شدید عرضه قطر، ال‌ان‌جی آمریکا از موقعیت بسیار مطلوبی برخوردار شده است. محموله‌های آمریکا نه از منطقه درگیر عبور می‌کنند و نه به تنگه هرمز وابسته‌اند؛ بنابراین در شرایط فعلی از نظر امنیت مسیر تأمین، جذابیت بیشتری برای خریداران دارند.

در مقابل، اروپا با یک مشکل دوگانه مواجه است:

نخست، بخشی از عرضه قراردادی قطر را از دست داده است.

دوم، برای جایگزین کردن این حجم باید وارد بازار تک‌محموله‌ای شود؛ بازاری که هم‌زمان آسیا نیز در آن فعال است.

در نتیجه، بحران قطر عملاً یک رقابت اروپا و آسیا برای محموله‌های آزاد ال‌ان‌جی ایجاد کرده است. هرچه قیمت‌های آسیایی افزایش یابد، انگیزه فروشندگان برای ارسال محموله به آسیا بیشتر می‌شود و اروپا برای جذب همان محموله‌ها باید قیمت بالاتری پیشنهاد کند.

به همین دلیل، مسئله اصلی اروپا فقط کمبود فیزیکی گاز نیست؛ بلکه ریسک ناتوانی در بازسازی ذخایر گاز پیش از زمستان است.

تحلیل اجرایی و عملیاتی

برای بازار جهانی، سه پیام عملیاتی اهمیت بیشتری دارد:

۱. ارزش امنیت مسیر حمل افزایش یافته است.
در شرایط عادی، قیمت گاز عمدتاً بر اساس تعادل عرضه و تقاضا تعیین می‌شود؛ اما اکنون «قابلیت اطمینان مسیر صادرات» به یکی از مؤلفه‌های اصلی ارزش یک محموله تبدیل شده است.

۲. قراردادهای بلندمدت دوباره اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
بحران نشان می‌دهد حتی قراردادهای بلندمدت نیز در برابر فورس‌ماژور و اختلال زیرساختی مصون نیستند. بنابراین خریداران بزرگ احتمالاً بیش از گذشته به تنوع جغرافیایی عرضه، انعطاف‌پذیری قرارداد و دسترسی به بازار تک‌محموله‌ای توجه خواهند کرد.

۳. ظرفیت مایع‌سازی بدون دسترسی مطمئن به بازار کافی نیست.
قطر نمونه روشنی از این واقعیت است که مزیت داشتن ذخایر عظیم گاز و ظرفیت بالای مایع‌سازی، زمانی به درآمد تبدیل می‌شود که زنجیره کامل شامل تولید، مایع‌سازی، ذخیره‌سازی، بارگیری، حمل دریایی و دسترسی به بازار نهایی فعال باشد.

پیامد بلندمدت برای صنعت ال‌ان‌جی

اگر اختلال قطر واقعاً چند سال ادامه پیدا کند، احتمالاً شاهد تغییراتی در ساختار سرمایه‌گذاری صنعت خواهیم بود.

خریداران و شرکت‌های انرژی احتمالاً بیش از گذشته به سمت تنوع جغرافیایی قراردادها، افزایش ذخیره‌سازی، انعطاف‌پذیری در مقصد محموله‌ها و توسعه زیرساخت‌های دریافت ال‌ان‌جی حرکت خواهند کرد.

برای صادرکنندگان نیز صرف داشتن ظرفیت عظیم تولید کافی نخواهد بود. تنوع مسیرهای صادراتی و تاب‌آوری زنجیره تأمین به بخشی از مزیت رقابتی صنعت تبدیل می‌شود.

از این منظر، بحران قطر یک نکته مهم را برای بازار جهانی گاز برجسته کرده است: امنیت انرژی دیگر فقط به میزان ذخایر و ظرفیت تولید وابسته نیست؛ امنیت زیرساخت و مسیر انتقال نیز به همان اندازه تعیین‌کننده شده است.

ارزیابی نهایی

کاهش ۹۶ درصدی صادرات قطر را باید فراتر از یک افت موقت صادراتی ارزیابی کرد. ترکیب هم‌زمانِ اختلال در تنگه هرمز، آسیب به راس‌لفان، کاهش عرضه قراردادی قطر و رقابت اروپا و آسیا برای ال‌ان‌جی آزاد، یک شوک چندلایه به بازار جهانی گاز ایجاد کرده است.

برنده کوتاه‌مدت این وضعیت، عرضه‌کنندگانی هستند که ظرفیت صادراتی خارج از منطقه بحران و مسیرهای دریایی مستقل از هرمز دارند؛ در حالی که مصرف‌کنندگان وابسته به واردات ال‌ان‌جی، به‌ویژه در اروپا و آسیا، با افزایش هزینه تأمین و ریسک بیشتری برای تکمیل ذخایر مواجه شده‌اند.

در صورت تداوم اختلال، اثر اصلی بحران می‌تواند از یک شوک قیمتی کوتاه‌مدت به بازآرایی بلندمدت قراردادها، مسیرهای تجارت و سرمایه‌گذاری در صنعت جهانی ال‌ان‌جی تبدیل شود.

همچنین بخوانید؛ آرامکو مسیر تازه‌ای برای تداوم صادرات نفت عربستان به چین پیدا کرده است