تنگه هرمز و شوک سوم نفتی؛ چرا آسیا بیشترین فشار را تحمل می‌کند؟

به گزارش پتروشیمی ها؛ طبق این تحلیل، حدود ۱۵ میلیون بشکه در روز از تولید قابل دسترس منطقه‌ای عملاً از بازار حذف شده و جایگزینی آن در کوتاه‌مدت ممکن نیست. آسیا به دلیل وابستگی بالا به نفت و گاز خاورمیانه (حدود ۶۰٪ واردات نفت خام)، بیشترین آسیب را متحمل می‌شود.

کشورهای اصلی تأمین‌کننده نفت آسیا شامل عربستان سعودی، عراق و امارات هستند. در این میان، عراق بیشترین آسیب را از اختلالات حمل‌ونقل متحمل شده و تولید آن از بیش از ۴ میلیون بشکه در روز به حدود ۱.۴ میلیون بشکه کاهش یافته است. همچنین صادرات نفت این کشور در آوریل به ۱۰ میلیون بشکه سقوط کرده، در حالی که پیش از جنگ به حدود ۹۳ میلیون بشکه می‌رسید.

تاناکا راه‌حل عبور از بحران را «الکتریکی‌سازی اقتصاد» می‌داند و به توسعه خودروهای برقی، انرژی خورشیدی، هوش مصنوعی و مراکز داده اشاره می‌کند. با این حال، گزارش تأکید دارد که چین همچنان بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان و بزرگ‌ترین مصرف‌کننده زغال‌سنگ باقی مانده و اتحادیه اروپا نیز با هزینه‌های بالای برق درگیر است.

تحلیل فنی

از منظر انرژی، این گزارش بر یک «شوک عرضه ساختاری» تأکید دارد نه یک نوسان قیمتی کوتاه‌مدت. حذف ۱۰ تا ۱۵ میلیون بشکه در روز از بازار جهانی، معادل بیش از ۱۰٪ عرضه روزانه جهانی نفت است که عملاً در محدوده ظرفیت مازاد قابل جبران اوپک نیز قرار نمی‌گیرد.

نکته کلیدی، «گلوگاه ژئوپلیتیکی» تنگه هرمز است که نقش حیاتی در انتقال نفت خلیج فارس دارد. هرگونه اختلال در این مسیر، نه تنها عرضه فیزیکی بلکه قیمت‌گذاری جهانی نفت (Brent pricing structure) را دچار جهش ساختاری می‌کند.

بیشتر در همین زمینه: هزینه اقتصادی قفل هرمز؛ آیا پرداخت عوارض به ایران جایگزین محاصره است؟

تحلیل استراتژیک

این وضعیت یک تغییر کلاسیک در موازنه انرژی جهانی ایجاد می‌کند:

* آسیا به‌عنوان مرکز تقاضای انرژی، در برابر ریسک‌های ژئوپلیتیکی خاورمیانه بسیار آسیب‌پذیرتر از اروپا و آمریکا است.
* وابستگی ۶۰٪ واردات نفت آسیا به خاورمیانه، یک «ریسک تمرکز جغرافیایی» ایجاد کرده است.
* کاهش تولید عراق از ۴ به ۱.۴ میلیون بشکه، نشان‌دهنده شکنندگی تولیدکنندگان ثانویه در بحران‌های ژئوپلیتیکی است.
* حرکت به سمت الکتریکی‌سازی (EV، خورشیدی، دیتاسنترها) یک پاسخ ساختاری بلندمدت است، اما در کوتاه‌مدت قادر به جبران شکاف عرضه نفت نیست.

تحلیل اجرایی

در افق کوتاه‌مدت، بازار با سه ویژگی کلیدی مواجه است:

۱. کمبود عرضه پایدار (Structural Shortage)
2. افزایش هزینه بیمه و حمل‌ونقل دریایی
3. نوسان شدید قیمت ناشی از ریسک تنگه هرمز

در چنین شرایطی، کشورها و شرکت‌ها معمولاً به سه اقدام روی می‌آورند:

* افزایش ذخایر استراتژیک
* تغییر مسیرهای حمل (diversion routes)
* قراردادهای بلندمدت با تولیدکنندگان امن‌تر

تحلیل سیاسی

این گزارش به‌طور ضمنی نشان می‌دهد که انرژی در حال تبدیل شدن به ابزار اصلی فشار ژئوپلیتیکی در آسیا است. تمرکز بر خاورمیانه به‌عنوان منبع اصلی اختلال، به معنای افزایش وزن سیاست امنیت انرژی در روابط چین، هند، ژاپن و کشورهای ASEAN با تولیدکنندگان نفت است.

در سطح کلان، پیام ضمنی گزارش این است که بحران فعلی می‌تواند سرعت گذار انرژی را افزایش دهد، اما این گذار نه از مسیر انتخاب آزاد، بلکه از مسیر «فشار بحران» رخ می‌دهد.

همچنین بخوانید؛ چین در حال یادگیری زندگی با نفت کمتر؛ زنگ خطر راهبردی برای بازار جهانی نفت