در شرایطی که حدود ۴۰ درصد واردات نفت خام هند به نفت روسیه وابسته شده، دهلی‌نو عملاً بدون این معافیت با خطر کمبود شدید سوخت روبه‌رو بود. هند طی ماه مارس و آوریل روزانه بین ۱.۷ تا ۲.۱ میلیون بشکه نفت روسیه خریداری کرده که تقریباً نیمی از کل واردات نفت این کشور را تشکیل می‌دهد.

برخلاف چین که ذخایر عظیم نفتی در اختیار دارد، هند از حاشیه امنیت بسیار محدودی برخوردار است. ذخایر نفت خام این کشور از ۱۰۶ میلیون بشکه پیش از بحران به حدود ۹۰ میلیون بشکه کاهش یافته و در برابر مصرف روزانه ۵.۵ تا ۶ میلیون بشکه، شرایط شکننده‌ای پیدا کرده است.

هم‌زمان، اختلال در صادرات نفت خلیج فارس پس از بسته شدن تنگه هرمز، بخش بزرگی از عرضه سنتی هند را از بین برده است. صادرات عربستان به هند از بیش از یک میلیون بشکه در روز به حدود ۶۷۰ هزار بشکه کاهش یافته و امارات نیز ظرفیت چندانی برای افزایش عرضه ندارد.

در نتیجه، هند به‌دنبال نفت‌های «مدیوم سور» یا همان نفت خام متوسط و گوگرددار رفته؛ نوعی نفت که برای بسیاری از پالایشگاه‌های این کشور مناسب‌تر است اما پس از بحران هرمز کمیاب شده است. دهلی‌نو ناچار شده واردات از آمریکای لاتین، به‌ویژه ونزوئلا و برزیل، را افزایش دهد؛ هرچند هزینه حمل‌ونقل این نفت‌ها بسیار بالاتر است.

در همین حال، تقاضای داخلی سوخت در هند همچنان رو به افزایش است. مصرف بنزین و گازوئیل در آوریل ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل رشد داشته و دولت هند برای نخستین‌بار طی چهار سال اخیر مجبور شده قیمت فرآورده‌های نفتی را افزایش دهد.

بیشتر در همین زمینه: مناقصه ۴۴۹۷ پتروشیمی اروند – تعمیر و بازسازی انواع شیرآلات صنعتی

یکی از مهم‌ترین تحولات، بازگشت پالایشگاه وادینار پس از پایان تعمیرات اساسی است؛ پالایشگاهی که ظرفیت دریافت حدود ۴۰۰ هزار بشکه نفت روسیه در روز را دارد و به‌دلیل مالکیت مشترک با شرکت روس‌نفت، حساسیت کمتری نسبت به تحریم‌ها دارد.

در کنار آن، شرکت‌های بزرگ دولتی هند نیز دوباره خرید نفت روسیه را افزایش داده‌اند؛ اقدامی که نشان می‌دهد نفت روسیه دیگر فقط یک گزینه ارزان نیست، بلکه به عنصر اصلی حفظ امنیت انرژی هند تبدیل شده است.

تحلیل فنی:

بحران تنگه هرمز ساختار سنتی تأمین نفت آسیا را به‌شدت مختل کرده است. هند از جمله کشورهایی است که بیشترین آسیب را از این وضعیت دیده، زیرا بخش عمده پالایشگاه‌هایش برای فرآورش نفت خام متوسط و گوگرددار طراحی شده‌اند. این نوع نفت عمدتاً از خاورمیانه و روسیه تأمین می‌شد.

مشکل اصلی آن است که بسیاری از جایگزین‌های موجود، مانند نفت آفریقا یا بخشی از نفت آمریکا، سبک‌تر هستند و تطابق کامل با طراحی پالایشگاه‌های هندی ندارند. استفاده گسترده از نفت سبک می‌تواند بازدهی تولید گازوئیل و سوخت‌های میان‌تقطیر را کاهش دهد و هزینه پالایش را بالا ببرد.

از سوی دیگر، هند برخلاف چین دارای ذخایر راهبردی محدود است. چین با بیش از ۱.۲ میلیارد بشکه ذخیره، توان تحمل شوک‌های چندماهه را دارد، اما ذخایر هند تنها پاسخگوی چند هفته مصرف سنگین خواهد بود.

تمدید معافیت آمریکا باعث شده پالایشگاه‌های هندی دوباره به نفت روسیه بازگردند؛ نفتی که هم از نظر کیفیت برای پالایشگاه‌ها مناسب است و هم در شرایط بحران، نسبت به بازار جهانی دسترس‌پذیرتر باقی مانده است.

افزایش واردات از آمریکای لاتین نیز از منظر لجستیکی اهمیت دارد، اما مسیر طولانی حمل‌ونقل، هزینه کرایه نفتکش‌ها و زمان بیشتر تحویل، باعث می‌شود این گزینه نتواند جایگزین کامل نفت روسیه و خلیج فارس شود.

تحلیل استراتژیک:

تمدید معافیت تحریمی نشان می‌دهد واشنگتن در شرایط فعلی، ثبات بازار انرژی آسیا را مهم‌تر از تشدید فشار فوری بر صادرات نفت روسیه ارزیابی کرده است.

ایالات متحده به‌خوبی می‌داند که حذف ناگهانی نفت روسیه از سبد وارداتی هند می‌تواند بحران کمبود سوخت در آسیا را تشدید کرده و موج تازه‌ای از تورم جهانی ایجاد کند. این موضوع به‌ویژه در شرایط بسته بودن تنگه هرمز، برای اقتصاد جهانی بسیار پرریسک است.

هند اکنون در موقعیتی قرار گرفته که نفت روسیه برای آن از یک فرصت اقتصادی به یک ضرورت ژئوپلیتیکی تبدیل شده است. دهلی‌نو تلاش می‌کند هم‌زمان روابط خود با آمریکا را حفظ کند و در عین حال وابستگی انرژی‌اش به روسیه را نیز مدیریت نماید.

در سطح بازار جهانی، این تحول باعث تقویت جایگاه روسیه در بازار انرژی آسیا شده است. حتی پالایشگاه‌هایی که پیش‌تر به‌دلیل نگرانی از تحریم‌ها خرید نفت روسیه را متوقف کرده بودند، اکنون دوباره وارد بازار شده‌اند.

هم‌زمان، امارات نیز از وضعیت جدید سود می‌برد؛ زیرا مسیر خط لوله ابوظبی به فجیره امکان دور زدن تنگه هرمز را فراهم کرده و صادرات نفت «مربان» این کشور به هند به رکورد تاریخی رسیده است.

تحلیل اجرایی (Executive Insight):

بازار جهانی نفت وارد مرحله‌ای شده که در آن «امنیت دسترسی» مهم‌تر از «قیمت» شده است. هند اکنون حاضر است برای تضمین دسترسی به نفت مناسب پالایشگاه‌هایش، هزینه بیشتری پرداخت کند و نفت را از فواصل دورتر وارد نماید.

تمدید معافیت آمریکا در عمل زمان خریده است، اما بحران ساختاری پابرجاست. اگر اختلال تنگه هرمز ادامه پیدا کند، رقابت آسیا برای جذب نفت متوسط و گوگرددار شدیدتر خواهد شد و احتمال جهش بیشتر قیمت‌ها وجود دارد.

همچنین نشانه‌های جدیدی از شکل‌گیری بازار دوگانه نفت در جهان دیده می‌شود؛ بازاری که در آن بخشی از تجارت نفت تحت چارچوب تحریم‌های غرب حرکت می‌کند و بخش دیگر بر پایه شبکه‌های جایگزین مالی، بیمه‌ای و حمل‌ونقل روسیه و آسیا شکل می‌گیرد.

در چنین فضایی، کشورهایی که ذخایر راهبردی محدود و وابستگی بالای وارداتی دارند، بیش از دیگران در معرض شوک‌های زنجیره تأمین انرژی قرار خواهند گرفت.

تحلیل سیاسی:

تمدید معافیت تحریمی برای هند، حامل پیام سیاسی مهمی نیز هست. واشنگتن نشان داده که در شرایط بحران جهانی انرژی، حاضر است در اجرای سخت‌گیرانه تحریم‌ها انعطاف نشان دهد؛ به‌ویژه زمانی که پای یکی از شرکای راهبردی‌اش در آسیا در میان باشد.

این تصمیم همچنین بیانگر آن است که آمریکا نمی‌خواهد دهلی‌نو را در میانه بحران انرژی به سمت وابستگی عمیق‌تر به روسیه یا همکاری گسترده‌تر با چین سوق دهد.

از سوی دیگر، روسیه نیز از این وضعیت بهره می‌برد؛ زیرا توانسته علی‌رغم فشارهای غرب، صادرات نفت خود را حفظ کند و جایگاهش را به‌عنوان تأمین‌کننده کلیدی انرژی آسیا تثبیت نماید.

در سطح کلان، بحران هرمز موجب شده اولویت‌های ژئوپلیتیکی بازیگران بزرگ تا حدی بازتنظیم شود و امنیت انرژی بار دیگر به مهم‌ترین مؤلفه تصمیم‌گیری سیاسی و اقتصادی قدرت‌های جهانی تبدیل گردد.

همچنین بخوانید:جنگ ایران و تورم، کاخ سفید را تحت فشار قرار داد