بر اساس این گزارش، خریداران آسیایی برای جبران کاهش صادرات نفت خاورمیانه، به سمت خرید نفت و گاز از قاره آمریکا حرکت کرده‌اند. این تغییر مسیر تجاری باعث شده عبور نفتکش‌ها و کشتی‌های حامل گاز طبیعی مایع از کانال پاناما به بالاترین سطح چندساله برسد.

اداره کانال پاناما اعلام کرده که میانگین عبور روزانه کشتی‌ها در ماه آوریل به ۳۹ عبور در روز رسیده که بالاترین رقم طی بیش از سه سال اخیر است. همچنین تعداد عبور نفتکش‌ها از آبراه پاناماکس به ۳۱۳ مورد رسیده که نسبت به ماه قبل ۱۴ درصد و نسبت به میانگین پیش از آغاز جنگ حدود ۵۰ درصد افزایش نشان می‌دهد.

گزارش همچنین تأکید می‌کند که کانال پاناما به‌طور سنتی مسیر اصلی نفتکش‌ها نبوده و عمدتاً برای کشتی‌های کانتینری و حامل گاز استفاده می‌شده است، اما اکنون با افزایش تقاضای انرژی در شرق آسیا، عبور کشتی‌های حامل گاز طبیعی مایع نیز رشد چشمگیری داشته است. در ماه آوریل، ۱۲ کشتی حامل ال‌ان‌جی از این مسیر عبور کرده‌اند که رکوردی سه‌ساله محسوب می‌شود. عمده این تقاضا از سوی ژاپن و کره‌جنوبی ایجاد شده است.

در نتیجه افزایش تقاضا برای عبور، هزینه عبور از کانال نیز جهش شدیدی پیدا کرده است. متوسط عوارض عبور هر کشتی در آوریل حدود ۳۸۰ هزار دلار اعلام شده که تقریباً شش برابر سطح پیش از بحران است. در دوره‌های پرترافیک، مدیریت کانال عبور کشتی‌ها را به مزایده می‌گذارد و کشتی‌هایی که بالاترین مبلغ را پرداخت کنند، اولویت عبور دریافت می‌کنند.

تحلیل فنی

بحران تنگه هرمز عملاً ساختار سنتی لجستیک انرژی جهان را دچار اختلال کرده است. حدود یک‌پنجم تجارت دریایی نفت و بخش مهمی از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور می‌کند؛ بنابراین هرگونه ناامنی در این آبراه، فوراً مسیرهای جایگزین را فعال می‌کند.

بیشتر در همین زمینه: انبارهای غول «اوره» ایران خالی است/ «اوره» بدون مشتری روی دست «پردیس» نمانده است

در شرایط فعلی، پالایشگاه‌ها و خریداران آسیایی به‌ویژه در ژاپن و کره‌جنوبی، ناچار شده‌اند نفت و ال‌ان‌جی بیشتری از آمریکا و آمریکای لاتین خریداری کنند. این تغییر به معنای افزایش اهمیت مسیر اقیانوس آرام و کانال پاناما در تجارت انرژی است.

از منظر حمل‌ونقل دریایی، افزایش عبور نفتکش‌ها از پاناما چند پیامد مهم دارد:

* افزایش نرخ کرایه کشتی‌ها به دلیل طولانی‌تر شدن مسیرهای جایگزین
* رشد هزینه بیمه جنگ برای کشتی‌هایی که همچنان در خاورمیانه تردد می‌کنند
* افزایش درآمد آبراه‌های استراتژیک مانند کانال پاناما
* افزایش تقاضا برای نفتکش‌های کلاس پاناماکس و سوئزمکس
* تغییر الگوی سنتی تجارت انرژی از محور خلیج فارس به محور قاره آمریکا

همچنین گزارش‌ها نشان می‌دهد کانال پاناما پس از بحران خشکسالی سال‌های گذشته، اکنون دوباره به ظرفیت عملیاتی بالاتری رسیده و توانسته از افزایش تقاضای جهانی بهره‌برداری کند.

تحلیل استراتژیک

این تحول صرفاً یک جابه‌جایی تجاری ساده نیست، بلکه نشانه تغییر در ژئوپلیتیک انرژی جهان است.

بحران هرمز موجب شده کشورهای مصرف‌کننده انرژی، به‌ویژه در آسیا، وابستگی خود به خاورمیانه را کاهش داده و به سمت تنوع‌بخشی منابع تأمین انرژی حرکت کنند. در چنین شرایطی، تولیدکنندگان قاره آمریکا، به‌ویژه ایالات متحده، موقعیت استراتژیک قدرتمندتری پیدا می‌کنند.

افزایش اهمیت کانال پاناما همچنین جایگاه آمریکای لاتین را در امنیت انرژی آسیا ارتقا می‌دهد. این روند می‌تواند در بلندمدت موجب سرمایه‌گذاری بیشتر در زیرساخت‌های صادرات انرژی در آمریکا، مکزیک، برزیل و آرژانتین شود.

از سوی دیگر، بحران هرمز نشان داده که «گلوگاه‌های دریایی» همچنان مهم‌ترین نقاط فشار اقتصاد جهانی هستند. تنگه هرمز، کانال سوئز، باب‌المندب و کانال پاناما اکنون بیش از گذشته به ابزارهای قدرت ژئوپلیتیک تبدیل شده‌اند.

تحلیل اجرایی (Executive Insight)

بازار جهانی انرژی وارد مرحله‌ای شده که در آن «امنیت مسیر حمل» به اندازه «حجم تولید نفت و گاز» اهمیت پیدا کرده است.

در چنین فضایی، کشورها و شرکت‌های انرژی صرفاً به قیمت نفت نگاه نمی‌کنند، بلکه پایداری مسیرهای صادرات، ریسک بیمه، امنیت دریایی و قابلیت جایگزینی مسیرها به عوامل اصلی تصمیم‌گیری تبدیل شده‌اند.

کانال پاناما اکنون نمونه‌ای از این تحول است؛ آبراهی که پیش‌تر بیشتر نقش تجاری عمومی داشت، اکنون به بخشی از معماری امنیت انرژی جهان تبدیل شده است.

ادامه این وضعیت می‌تواند به افزایش سرمایه‌گذاری جهانی در خطوط لوله جایگزین، پایانه‌های ال‌ان‌جی، ناوگان نفتکش و مسیرهای دورزننده گلوگاه‌های سنتی منجر شود.

تحلیل سیاسی

بحران اخیر نشان داده که درگیری‌های نظامی منطقه‌ای می‌توانند در مدت کوتاهی ساختار تجارت جهانی را بازنویسی کنند.

افزایش وابستگی آسیا به نفت و گاز قاره آمریکا، عملاً نفوذ اقتصادی و سیاسی واشنگتن در بازار انرژی شرق آسیا را تقویت می‌کند. همزمان، کشورهای مصرف‌کننده انرژی تلاش خواهند کرد وابستگی خود به مسیرهای پرریسک خاورمیانه را کاهش دهند.

از منظر سیاسی، افزایش نقش کانال پاناما همچنین رقابت قدرت‌های بزرگ بر سر کنترل و نفوذ بر آبراه‌های استراتژیک را تشدید می‌کند. طی ماه‌های اخیر، موضوع کانال پاناما به بخشی از رقابت ژئوپلیتیک میان آمریکا و چین نیز تبدیل شده است.