سجاد ذاکری، مدیرعامل شرکت رهگستر نفت | توسعه زیرساختها و زنجیره ارزش صنعت نفت
سجاد ذاکری، مدیرعامل شرکت رهگستر نفت، در این یادداشت به نقش توسعه زیرساختهای نفتی، زنجیره ارزش، میدانهای مشترک، پالایشگاهها و پتروشیمی در خلق ارزش افزوده پایدار میپردازد.
نویسنده: سجاد ذاکری، مدیرعامل شرکت رهگستر نفت
توسعه زیرساختها؛ مسیر تبدیل منابع به ارزش افزوده پایدار و خلق زنجیره ارزش در صنعت نفت
در اقتصاد امروز، ارزش واقعی نفت صرفاً در میزان بشکههای قابل استخراج یک میدان نفتی خلاصه نمیشود؛ بلکه معیار اصلی، میزان ارزشی است که از هر بشکه نفت در طول زنجیره تولید ایجاد میشود.
نفت خام در نقطه استخراج، تنها ماده اولیه یک زنجیره بسیار گسترده اقتصادی است و ارزش اصلی آن زمانی شکل میگیرد که این ماده اولیه از مرحله تولید و انتقال عبور کرده و در پالایشگاهها و مجتمعهای پتروشیمی به فرآوردهها و محصولات با ارزش افزوده بالاتر تبدیل شود.
از این منظر، یکی از پرسشهای اساسی درباره آینده صنعت نفت ایران این است که بیشترین ارزش افزوده در کدام بخش از زنجیره نفت و گاز از دست میرود؟
پاسخ را باید تا حد زیادی در فاصله میان تولید و توسعه زنجیرههای پاییندستی جستوجو کرد؛ جایی که نفت خام، بهجای آنکه بهعنوان خوراک صنایع داخلی وارد فرآیند پالایش و پتروشیمی شود، ممکن است با ارزش افزوده محدودتری از چرخه اقتصادی کشور خارج شود.
ایران از نظر برخورداری از ذخایر نفت و گاز، جایگاه ممتازی در جهان دارد، اما برخورداری از ذخایر بهتنهایی تضمینکننده خلق ثروت نیست.
آنچه یک کشور صاحب منابع را به یک کشور صاحب صنعت تبدیل میکند، توانایی تبدیل این منابع به محصولات، فناوری، اشتغال، درآمد پایدار و زنجیرههای صنعتی متنوع است.
به همین دلیل، سیاستگذاری در صنعت نفت باید از نگاه صرفاً «افزایش تولید» عبور کرده و به سمت «افزایش ارزش تولید» حرکت کند.
میدان نفتی؛ نقطه آغاز یک زنجیره بزرگ اقتصادی
هر بشکه نفت، پیش از آنکه به پالایشگاه برسد، مسیری از مجموعهای از عملیات فنی و زیرساختی را طی میکند.
احداث محل چاه، جادههای دسترسی، تأسیسات جمعآوری، خطوط انتقال، تجهیزات فرآورشی و زیرساختهای پشتیبان، حلقههایی هستند که امکان انتقال نفت تولیدشده از میدان به مراحل بعدی زنجیره را فراهم میکنند.
به همین دلیل، توسعه زیرساختهای میادین نفتی نباید صرفاً بهعنوان فعالیتهای عمرانی یا پشتیبانی دیده شود.
این زیرساختها مستقیماً با تولید نفت و سرعت ورود آن به زنجیره ارزش ارتباط دارند.
اگر چاهی آماده بهرهبرداری باشد، اما تأسیسات لازم یا امکان انتقال تولید آن فراهم نباشد، ظرفیت بالقوه آن چاه هنوز به ارزش اقتصادی بالفعل تبدیل نشده است.
در چنین شرایطی، حتی سرمایهگذاری انجامشده برای توسعه میدان نیز نمیتواند با سرعت مورد انتظار به بازده اقتصادی برسد.
از همین رو، یکی از الزامات مهم در پروژههای نفتی کشور، همزمانی توسعه میدان با توسعه زیرساختها است؛ یعنی از همان زمانی که برنامه توسعه چاهها تعریف میشود، مسیرهای دسترسی، محل استقرار تجهیزات، خطوط انتقال، تأسیسات جمعآوری و ظرفیتهای فرآورشی نیز باید در یک برنامه منسجم دیده شوند.
اهمیت توسعه زیرساختی در میادین نفتی مشترک
اهمیت این موضوع در میدانهای مشترک دوچندان است.
بهعنوان نمونه، میدان نفتی آذر از جمله مناطقی است که توسعه و بهرهبرداری از ظرفیتهای آن، علاوه بر ابعاد اقتصادی، از منظر صیانت از منابع و منافع ملی نیز اهمیت دارد.
در میادین مشترک، زمان تنها یک متغیر اجرایی نیست؛ بلکه یک مؤلفه اقتصادی و حتی راهبردی محسوب میشود.
هر اندازه توسعه میدان با سرعت، دقت و رعایت الزامات فنی انجام شود، امکان برداشت مؤثرتر از منابع و انتقال سریعتر تولید به حلقههای بعدی زنجیره فراهم خواهد شد.
تجربه پروژههای نفتی نشان میدهد که گاهی محدودیت در یک بخش، به ظاهر ساده، مانند آماده نبودن مسیر انتقال، میتواند بر کل برنامه تولید اثر بگذارد.
بنابراین، نگاه جزیرهای به پروژهها و تفکیک بیش از اندازه عملیات زیرساختی از اهداف اصلی تولید، میتواند موجب افزایش زمان، هزینه و کاهش بهرهوری سرمایهگذاری شود.
از چاه تا پالایشگاه؛ جایی که سرعت اهمیت پیدا میکند
پس از استخراج نفت، مرحله مهم بعدی، انتقال ایمن و پایدار آن به تأسیسات فرآورشی و پالایشگاهی است.
در این مرحله نیز توسعه دقیق زیرساختها نقش تعیینکننده دارد.
هرچه شبکه انتقال، تأسیسات جمعآوری و ظرفیت فرآورش، متناسبتر با تولید میدان توسعه پیدا کند، امکان استفاده مؤثرتر از ظرفیت تولید فراهم میشود.
در مقابل، اگر توسعه تولید از توسعه زیرساختهای انتقال و فرآورش جلو بزند، بخشی از ظرفیت ایجادشده نمیتواند با سرعت مناسب وارد زنجیره ارزش شود.
بنابراین، توسعه صنعت نفت باید بهصورت یک زنجیره دیده شود و در هر یک از حلقههای این زنجیره، ارزش اقتصادی بیشتری به ماده اولیه افزوده میشود.
اگر این زنجیره در کشور کاملتر شود، درآمد حاصل از منابع نفتی نیز صرفاً به فروش نفت خام محدود نخواهد ماند.
مسئله اصلی؛ خامفروشی یا ارزشفروشی؟
بحث خامفروشی را نباید فقط به صادرات نفت خام محدود کرد.
مسئله مهمتر این است که آیا اقتصاد کشور توانسته است حداکثر ارزش ممکن را از منابع خود استخراج کند یا خیر.
ممکن است نفت در میدان تولید شود، اما اگر نتوانیم آن را بهموقع و با هزینه مناسب به واحدهای پالایشی و پتروشیمی برسانیم، بخشی از ظرفیت ارزشآفرینی آن از دست میرود.
در مقابل، هرچه بتوانیم سهم بیشتری از نفت تولیدی را در داخل کشور پالایش، فرآورش و به خوراک صنایع پتروپالایشی و شیمیایی تبدیل کنیم، فرصت بیشتری برای ایجاد ارزش افزوده، اشتغال و توسعه صنعتی خواهیم داشت.
به همین دلیل، افزایش ظرفیت پالایشگاهها و پتروشیمیها بدون توجه به تأمین پایدار خوراک نیز کافی نیست.
همانطور که تولید نفت بدون زیرساخت انتقال کامل نیست، ظرفیت پتروپالایشی نیز بدون دسترسی پایدار به خوراک نمیتواند با حداکثر ظرفیت اقتصادی خود فعالیت کند؛ لذا این زنجیره باید از ابتدا تا انتها هماهنگ باشد.
ضرورت نگاه یکپارچه در پروژههای نفتی
یکی از مهمترین نیازهای امروز صنعت نفت ایران، حرکت از مدیریت پروژههای منفرد به سمت مدیریت یکپارچه زنجیره پروژههاست.
اگر احداث زیرساختهای یک میدان نفتی در یک زمان انجام شود، توسعه چاهها در زمان دیگری و ظرفیت انتقال و فرآورش نیز با فاصله ایجاد شود، عملاً میان حلقههای مختلف زنجیره تولید فاصله ایجاد خواهد شد و این فاصله، بهطور قطع، هزینههای پروژه را افزایش داده و زمان بهرهبرداری اقتصادی را طولانی میکند.
اما اگر توسعه میدان، زیرساخت، انتقال، پالایش و پتروشیمی از ابتدا در قالب یک نقشه راه مشترک دیده شوند، میتوان زمان رسیدن سرمایهگذاری به مرحله درآمدزایی را کاهش داد.
این موضوع، بهویژه در شرایطی که کشور با محدودیت منابع مالی، افزایش هزینههای اجرایی و نوسان قیمت تجهیزات و مصالح مواجه است، اهمیت بیشتری پیدا میکند و در نتیجه، منابع محدود باید به پروژههایی اختصاص پیدا کنند که سریعتر به تولید و خلق ارزش اقتصادی منجر میشوند.
از تولید بیشتر به ارزش بیشتر
آینده صنعت نفت ایران را نباید فقط با یک شاخص، مانند میزان تولید روزانه نفت، ارزیابی کرد.
شاخص مهمتر این است که از هر واحد نفت و گاز تولیدشده، چه میزان ارزش اقتصادی در داخل کشور ایجاد میشود.
افزایش تولید زمانی معنا پیدا میکند که نفت تولیدشده بتواند با کمترین اتلاف زمانی و عملیاتی وارد شبکه انتقال و سپس پالایشگاهها و مجتمعهای پتروشیمی شود و در ادامه به محصولاتی تبدیل شود که بخش بزرگتری از زنجیره اقتصادی کشور را فعال میکنند.
این نگاه میتواند صنعت نفت را از یک صنعت متکی بر استخراج منابع به یک موتور توسعه صنعتی تبدیل کند؛ موتوری که از میدان نفتی آغاز میشود، اما آثار اقتصادی آن تا صنایع پاییندستی، حملونقل، خدمات فنی و مهندسی، تولید تجهیزات، اشتغال و صادرات محصولات ادامه پیدا میکند.
توسعه میادین نفتی، بهویژه میدانهای مشترک مانند میدان نفتی آذر، تنها به معنای افزایش تعداد چاهها یا افزایش ظرفیت استخراج نیست.
موفقیت واقعی زمانی حاصل میشود که تمام زیرساختهای لازم برای تبدیل ظرفیت مخزن به تولید پایدار و سپس انتقال آن به پالایشگاهها و مجتمعهای پتروشیمی فراهم باشد.
یکی از نقاطی که ایران میتواند بخش قابلتوجهی از ارزش افزوده منابع نفت و گاز خود را حفظ کند، تکمیل همین حلقههای میانی و ایجاد ارتباط منسجم میان تولید، انتقال، پالایش و پتروشیمی است.
بنابراین، توسعه زیرساختی پروژههای نفتی را باید نه یک فعالیت جانبی، بلکه بخشی از استراتژی افزایش تولید و خلق ارزش افزوده دانست.
نفت زمانی بیشترین ارزش را برای اقتصاد ایران ایجاد میکند که از مخزن تا محصول نهایی، یک زنجیره کامل، سریع، ایمن و اقتصادی در اختیار داشته باشیم.
شرکت رهگستر نفت در مهرماه سال ۱۳۷۸ تأسیس و به ثبت رسیده است.
این شرکت با بیش از دو دهه سابقه فعالیت در حوزه پروژههای عمرانی، توسعه زیرساختها، صنعت نفت و انرژی، هماکنون بهعنوان یکی از زیرمجموعههای تخصصی و اجرایی صندوق بازنشستگی صنعت نفت و گروه سرمایهگذاری اهداف فعالیت میکند.
رهگستر نفت با بهرهگیری از دانش روز مهندسی و نیروی انسانی متخصص، خدمات متنوعی شامل مشاوره، طراحی، اجرا، نظارت و سرمایهگذاری در پروژههای مختلف ارائه میدهد.
این شرکت متولی اجرای پروژه زیرساختهای چهار حلقه چاه نفتی در عملیات توسعه میدان نفتی آذر بوده و از این طریق، نقش مؤثری در توسعه و تسهیل دسترسی به چاههای این میدان ایفا کرده است.
چشمانداز رهگستر نفت فراتر از اجرای صرف پروژههاست و بر خلق ارزش افزوده پایدار برای صنعت نفت و جامعه تمرکز دارد.
این شرکت همچنین دارای رتبه یک راه و ترابری، رتبه یک ساختمان و ابنیه، رتبه دو تأسیسات و تجهیزات و رتبه پنج آب از سازمان برنامهوبودجه کشور است و با تکیه بر تجربه، دانش تخصصی و توانمندیهای فنی خود، خدمات متنوعی را در سطح ملی ارائه میدهد.
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما