از نفت تا بیکاری؛ چرا زنجیره ارزش پتروشیمی در ایران ناقص مانده است؟
با وجود برخورداری از ذخایر عظیم هیدروکربنی، شکاف میان ارزش صادرات مواد پایه و واردات محصولات نهایی، ایران را در چرخه خامفروشی و بیکاری گرفتار کرده است.
مواد خام
مواد خام با توجه به اینکه ایران ۱۷ درصد مواد هیدروکربنی جهان را در اختیار دارد و سهم انرژیهای های فسیلی به عنوان خوراک پتروشیمی ۱۵ درصد میباشد .
مواد خام اولیه درصنایع پتروشیمی شامل نفت و گاز و که به دو دسته؛
مواد هیدرو کربنی الیفاتیک و اروماتیک تقسیم میشوند که مجمع دو گروه شامل الکن الکین و سیلکو الکانها و در بخش اروماتیک شامل بنزن مسیتیلن زایلن و نفتالن و تولوِئن
و در معادن وصنایع فولادی شامل کانسنگ و موارد دیگر میشود
خام فروشی
پس از گذشت ۶ دهه از ورود صعنت پتروشیمی به کشور اعمال سیاستهای حمایتی در کنار مزیت در دارا بودن بزرگترین ذخایر نفت و گاز جهان سبب سرمایهگذاری در این جهت شده
طی سالهای اتی ۲۰۶ نوع محصول در ۳ گروه مواد شیمیایی پلیمرها کودها و با تناژ یک میلیون تن صد و پنجاه هزار تن محصولات پتروشیمی به ارزش۲.۲میلیارد دلار وارد شده به عبارتی هر تن محصولات پتروشیمی به قیمت ۱۸۹۸دلار وارد ایران شده است اما در بخش صادرات حدود ۲۹.۲میلیون تن محصولات پتروشیمی به ارزش ۱۳میلیارد صادر شده که ارزش هر تن ۴۴۵ دلار است به عبارتی میانگین هر تن اقلام واراداتی صنعت پتروشیمی ۴.۳ برلبر ارزش اقلام صادراتی است
در ایران حدود ۷۰ ٪ از مواد پتروشیمی صادر میشوند بر اساس گزارش وزرات نفت ایران سالانه ٪۳۷.۷صادرات مواد پتروشیمی دارد بهتر است این مورد پاره از جزئیات دیگر بررسی نماییم
مفهوم زنجیره مفهوم هست که از نفت اغاز میشود و پس ورود به پالایشگاهها ادامه مییابد و هر محصول به عنوان خوراک محصول بعدی مورد استفاده قرار میگیرد و هر چه حلقه امتداد پیدا کند عمق زنجیره ارزش افزایش پیدا میکند به عنوان مثال اتان پس ورود به کراکینگ به اتیلن تبدیل میشود و اتیلن میتوان به محصولاتی نظیر اتانول پلی اتیلن تبدیل و از ان مواد شیمایی متنوعی تولید کرد هر یک به نوبه خود دارای شاخههای متعددی هستندند و هر یک از این موارد دارای زنجیرههای ارزش مستقل در حال حاضر حدود هفت تا هشت از این پایه اتیلن و پروپیلن و تولوئن و بنزن و زایلن… در کشور تولید میشود در واقع خام فروشی میتواند از انجا شروع شود که این محصولات بدون رفتن به مرحله بعدی زنجیره صرفا مصرف نهایی یا صادر شوند منظور از مصرف نهایی این است که که متانول صرفا برای شستشو مورد استفاده شود نه اینکه به عنوان خوراک محصول بعدی مورد استفاده قرار گیرد یا مستقیما صادر شود اکنون حدود ۹۳ درصد از متانول کشور صادر میشود منظور دیگر ان است که ان هشت ماده اصلی صادر یه به مصرف نهایی برسانیم هر فرد بسته به جایگاه خود در زنجیره برداشت متفاوتی به خام فروشی دارد کسی در پتروشیمی یا پالایشگاه فعالیت کند ممکن فروش هشت ماده اصلی پتروشیمی خام فروشی به حساباید
هر چه محصولات با ارزش افزود پایینتر صادر شوند ارز افرینی کمتری دارند به این منوال که هر چه اقلام پایه بیشتری صادر شوند ما کمتر به دنبال گسترش و توسعه صنایع پایین دست هستیم
رکود و بیکاری
مر کز امار ایران اعلام کرد نرخ بیکاری جمعیت ۱۵ساله در سال گذشته ۷.۵ درصد و نرخ مشارکت اقتصادی ۴۰.۶ در صد بوده و بیشتر در سال ۱۴۰.۷. ۵ درصد بیکار بودهاند
نتیجه گیری
همانطور که گفته شد کشور ما سرشار از منابع الی و غیر الی هست اما سرمایهگذاری ایران بیشتر بر روی صنایع با دستی متمرکز بوده و از رشد صنایع پایین دستی پتروشیمی به شدت جلوگیری شده گرچه صنایع بالا دستی بشدت نیازمند پارامترهای به خصوصی هستند صنایع کوچک بر خلاف ان عمل میکنند و قابلیت اشباع دارند و میتوان با انتقال فراوردههای صنایع بالا دستی به صنایع کوچک و انتقال فراورده اولیه به یک فراورده تمام شده از بیکاری پله ایی در کشور جلو گیری و همچنین در مکانهایی که قابلیت خود اشتغالی به خصوصی ندارند این قابلیت را به وجود اورد
نویسنده و پزوهشگر: امیرحسین فرهنگ دوست
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما