بر اساس این گزارش، حاشیه سود پالایشگاهی (Refining Margin) که نشان‌دهنده اختلاف میان قیمت فرآورده‌های تولیدی و قیمت نفت خام ورودی است، اکنون بین دو تا سه برابر میانگین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۹ قرار دارد.

گلدمن ساکس به‌ویژه نسبت به بازار گازوئیل (Diesel) دیدگاهی بسیار صعودی دارد و اعلام کرده است که حاشیه سود تولید گازوئیل نسبت به دوره پیش از آغاز بحران، بین ۱۹ تا ۲۶ دلار در هر بشکه افزایش یافته است.

این بانک معتقد است با بازگشایی تدریجی مسیرهای حمل‌ونقل در تنگه هرمز، تقاضا برای سوخت سریع‌تر از ظرفیت تولید و عرضه فرآورده‌ها بازیابی خواهد شد؛ موضوعی که کاهش بیشتر ذخایر بنزین و گازوئیل را در پی خواهد داشت.

طبق برآورد گلدمن ساکس، صادرات جهانی فرآورده‌های نفتی نسبت به سطح پیش از جنگ روزانه حدود ۴ میلیون بشکه کاهش یافته است. از این میزان، حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز مربوط به کاهش تولید پالایشگاه‌های خاورمیانه است. همزمان کاهش تولید پالایشگاه‌های آسیایی و اختلالات مداوم در روسیه نیز بر محدودیت عرضه افزوده‌اند.

در روسیه، حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌ها موجب افت قابل‌توجه تولید شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که تولید گازوئیل روسیه در ماه گذشته حدود ۱۰ درصد کاهش یافته و پس از افت مشابه در ماه آوریل، فشار مضاعفی بر بازار جهانی وارد کرده است. روسیه همچنین صادرات سوخت جت را تا ماه نوامبر متوقف کرده است.

بیشتر در همین زمینه: چرخش ژاپن به راست با صعود سانائه تاکایچی، اولین نخست‌وزیر زن این کشور

گلدمن ساکس پیش‌بینی می‌کند در سه‌ماهه چهارم سال جاری، حاشیه سود گازوئیل در اروپا به حدود ۳۷ دلار در هر بشکه و در آمریکا به حدود ۵۰ دلار در هر بشکه برسد. حاشیه سود بنزین نیز به ترتیب حدود ۱۴ دلار و ۲۲ دلار در هر بشکه برآورد شده است.

تحلیل فنی:

نکته کلیدی گزارش، انتقال بحران از بازار نفت خام به بازار فرآورده‌های نفتی است. در حالی که توجه رسانه‌ها عمدتاً بر قیمت نفت خام متمرکز بوده، گلوگاه اصلی اکنون در بخش پالایش قرار دارد.

کاهش ظرفیت پالایشی در خاورمیانه و روسیه موجب شده عرضه بنزین، گازوئیل و سوخت جت با سرعتی بسیار کمتر از بازیابی تقاضا رشد کند. در چنین شرایطی، حتی اگر عرضه نفت خام به تدریج عادی شود، بازار فرآورده‌ها همچنان با کمبود مواجه خواهد بود.

گازوئیل مهم‌ترین بخش این بحران محسوب می‌شود، زیرا سوخت اصلی حمل‌ونقل زمینی، بخش معدن، کشاورزی، صنایع سنگین و بخشی از ناوگان دریایی جهان است. به همین دلیل، هرگونه کمبود در بازار گازوئیل آثار اقتصادی گسترده‌تری نسبت به بنزین ایجاد می‌کند.

تحلیل استراتژیک:

این گزارش نشان می‌دهد برندگان اصلی بحران جاری الزاماً تولیدکنندگان نفت خام نیستند، بلکه شرکت‌های پالایشی و مجتمع‌های یکپارچه نفت و گاز هستند که به ظرفیت فرآورش دسترسی دارند.

در سال‌های اخیر، به دلیل فشارهای زیست‌محیطی و بازدهی پایین سرمایه‌گذاری، ظرفیت پالایشی جدید در جهان با سرعت محدودی توسعه یافته است. اکنون همین کمبود ظرفیت به یک مزیت استراتژیک تبدیل شده و ارزش پالایشگاه‌های فعال را افزایش داده است.

در صورت تداوم اختلالات خاورمیانه و روسیه، بازار جهانی سوخت ممکن است حتی پس از آرام‌تر شدن بازار نفت خام نیز برای مدت طولانی با محدودیت عرضه مواجه بماند.

تحلیل اجرایی (Executive Insight):

پیام اصلی گلدمن ساکس این است که بحران انرژی سال ۲۰۲۶ دیگر صرفاً یک بحران نفت خام نیست؛ بلکه به یک بحران فرآورده‌های نفتی تبدیل شده است.

کاهش چند میلیون بشکه‌ای ظرفیت صادرات فرآورده‌ها در کنار افت ذخایر جهانی، باعث شده ارزش اقتصادی هر بشکه ظرفیت پالایشی به شکل چشمگیری افزایش یابد. به همین دلیل انتظار می‌رود سودآوری پالایشگاه‌ها در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ و احتمالاً بخشی از سال ۲۰۲۷ همچنان در سطوح تاریخی بالا باقی بماند.

تحلیل سیاسی:

این گزارش نشان می‌دهد که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، در کنار جنگ روسیه و اوکراین، دو کانون اصلی اختلال در بازار جهانی سوخت را شکل داده‌اند. برخلاف بسیاری از بحران‌های گذشته که عمدتاً بر تولید نفت خام اثر می‌گذاشتند، بحران فعلی مستقیماً زیرساخت‌های پالایشی و زنجیره تأمین فرآورده‌های نفتی را هدف قرار داده است.

نتیجه این وضعیت، افزایش آسیب‌پذیری اقتصادهای مصرف‌کننده در اروپا و آسیا در برابر کمبود سوخت‌های حمل‌ونقل و صنعتی است؛ موضوعی که می‌تواند آثار تورمی و اقتصادی آن را حتی پس از فروکش کردن تنش‌های نظامی نیز برای مدت قابل توجهی حفظ کند.

همچنین بخوانید:تشدید دوباره جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران می‌تواند نفت را تا ۱۸۰ دلار در هر بشکه جهش دهد