شتاب جمهوری آذربایجان برای تبدیل کریدور میانی به مسیر راهبردی تجارت اوراسیا

به گزارش پتروشیمی ها؛ در ادامه توافق‌های انجام‌شده با ترکمنستان در اواخر ژوئن، باکو همکاری‌های تازه‌ای را نیز با ازبکستان و قزاقستان کلید زده است. مهم‌ترین محورهای این همکاری عبارت‌اند از:

• ایجاد ناوگان مشترک حمل بار در دریای خزر میان جمهوری آذربایجان و ازبکستان.

• تأسیس یک مرکز لجستیکی مشترک در مجاورت بندر باکو که به شبکه ریلی جمهوری آذربایجان متصل خواهد بود و زمان ترانزیت کالاهای ازبکستان به بازارهای اروپا را کاهش می‌دهد.

• ساده‌سازی تعرفه‌ها و تشریفات ترانزیتی برای حمل‌ونقل دریایی با هدف کاهش هزینه صادرات.

• راه‌اندازی سامانه دیجیتال مجوزهای حمل‌ونقل جاده‌ای میان قزاقستان و جمهوری آذربایجان از سال ۲۰۲۷ که بخش قابل‌توجهی از فرآیندهای کاغذی را حذف خواهد کرد.

بیشتر در همین زمینه: بسته شدن تنگه هرمز، وابستگی انرژی آفریقا را آشکار کرد

بر اساس آمار رسمی ازبکستان، تجارت دوجانبه این کشور با جمهوری آذربایجان در سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۴۳ درصد رشد کرده و به ۸۰.۱ میلیون دلار رسیده است. دو کشور هدف‌گذاری کرده‌اند که حجم تجارت سالانه خود را تا سال ۲۰۳۰ به یک میلیارد دلار برسانند.

در مقابل، درباره پروژه کابل برق زیردریایی دریای خزر که قرار است برق تولیدشده از منابع خورشیدی و بادی ازبکستان و قزاقستان را از طریق جمهوری آذربایجان به اروپا منتقل کند، ابهام‌هایی وجود دارد. اگرچه ظرفیت اولیه این پروژه انتقال پنج گیگاوات برق تا سال ۲۰۳۰ اعلام شده، اما مقام‌های ازبکستان اعلام کرده‌اند ظرفیت صادرات واقعی این کشور ممکن است تنها حدود دو گیگاوات باشد؛ زیرا رشد سریع مصرف داخلی، بخش عمده تولید برق آینده را جذب خواهد کرد.

تحلیل فنی

کریدور میانی (Middle Corridor) یک شبکه حمل‌ونقل چندوجهی است؛ یعنی کالا با ترکیبی از حمل‌ونقل ریلی، دریایی و جاده‌ای جابه‌جا می‌شود. این مسیر از آسیای مرکزی، دریای خزر، جمهوری آذربایجان، گرجستان و ترکیه عبور کرده و اروپا را به شرق آسیا متصل می‌کند.

سرمایه‌گذاری هم‌زمان در ناوگان دریایی، مراکز لجستیکی، اتصال ریلی و دیجیتالی‌سازی مجوزهای حمل‌ونقل نشان می‌دهد تمرکز اصلی کشورها صرفاً توسعه زیرساخت نیست، بلکه کاهش زمان توقف کالا، افزایش قابلیت اطمینان زنجیره تأمین و کاهش هزینه نهایی حمل‌ونقل نیز در دستور کار قرار دارد.

پروژه کابل برق زیردریایی نیز در صورت تحقق، می‌تواند نخستین مسیر بزرگ صادرات برق تجدیدپذیر آسیای مرکزی به اروپا باشد؛ اما موفقیت آن بیش از هر عامل دیگری به مازاد واقعی تولید برق در کشورهای صادرکننده وابسته است. بنابراین توسعه نیروگاه‌های خورشیدی، بادی، هسته‌ای و حرارتی در این کشورها پیش‌شرط موفقیت پروژه خواهد بود.

تحلیل راهبردی

روند تحولات نشان می‌دهد جمهوری آذربایجان در حال تبدیل شدن به هاب ترانزیتی و لجستیکی دریای خزر است؛ نقشی که علاوه بر حمل کالا، می‌تواند در آینده شامل انتقال انرژی، برق و خدمات زنجیره تأمین نیز شود.

هم‌زمان، کشورهای آسیای مرکزی در تلاش هستند وابستگی خود را به مسیرهای سنتی صادرات کاهش داده و گزینه‌های متنوع‌تری برای دسترسی به بازارهای اروپایی ایجاد کنند. توسعه کریدور میانی نیز دقیقاً در همین چارچوب قابل ارزیابی است.

دیجیتالی شدن فرآیندهای حمل‌ونقل و توسعه زیرساخت‌های مشترک، رقابت‌پذیری این مسیر را در برابر سایر کریدورهای بین‌المللی افزایش خواهد داد و در صورت تکمیل پروژه‌های برنامه‌ریزی‌شده، ظرفیت جذب بخش بیشتری از تجارت بین آسیا و اروپا را فراهم می‌کند.

تحلیل سیاسی

گسترش همکاری‌های حمل‌ونقلی و تجاری میان جمهوری آذربایجان، ازبکستان، قزاقستان و ترکمنستان نشان‌دهنده حرکت تدریجی آسیای مرکزی به سمت همگرایی اقتصادی بیشتر است.

همچنین توسعه کریدور میانی بیانگر افزایش اهمیت قفقاز جنوبی و دریای خزر در معادلات ژئوپلیتیکی اوراسیاست؛ منطقه‌ای که نقش آن از یک گذرگاه صرف، به یک گره راهبردی در اتصال بازارهای اروپا و آسیا در حال ارتقا است.

جمع‌بندی اجرایی (Executive Insight)

خبر حاضر نشان می‌دهد توسعه کریدور میانی وارد مرحله اجرای عملیاتی شده و همکاری‌ها از سطح تفاهم‌نامه به سمت سرمایه‌گذاری در ناوگان، مراکز لجستیکی و دیجیتالی‌سازی فرآیندهای حمل‌ونقل حرکت کرده است. در مقابل، پروژه انتقال برق دریای خزر همچنان با محدودیت عرضه برق مازاد در آسیای مرکزی مواجه است و احتمال دارد با ظرفیتی کمتر از برآوردهای اولیه اجرا شود. در مجموع، بخش حمل‌ونقل و لجستیک با سرعتی بیش از پروژه‌های انرژی در حال پیشروی است و این روند می‌تواند جایگاه کریدور میانی را در تجارت اوراسیا طی سال‌های آینده به‌طور محسوسی تقویت کند.

همچنین بخوانید: پنج غول صنعت کالاهای مصرفی، اهداف کاهش پلاستیک بکر را تعدیل کردند