شهر آینهها در مه واقعیت
پروژه عظیم «لاین» در شهر آیندهنگر «نئوم» عربستان سعودی، که زمانی بهعنوان نماد جاهطلبی اقتصادی و معماری محمد بن سلمان معرفی میشد، عملاً تا پس از سال ۲۰۳۰ متوقف شده است. بر اساس گزارش اختصاصی نشریه سمافور، صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان تصمیم گرفته منابع مالی را از پروژههای بسیار پرهزینه و بلندپروازانه به سمت زیرساختهای عملیاتیتر مانند بنادر، مراکز داده، اتصال دیجیتال و صنایع لجستیکی منتقل کند.
«لاین» قرار بود مجموعهای از دو آسمانخراش موازی به طول ۱۷۰ کیلومتر باشد که هزینه آن در برخی برآوردها بیش از یک تریلیون دلار تخمین زده شده بود. اکنون توسعه این پروژه تا بعد از ۲۰۳۰ به تعویق افتاده و حتی طراحی آن نیز در حال بازنگری و کوچکسازی است.
همزمان، توسعه مقاصد گردشگری ساحل دریای سرخ و همچنین پروژه کوهستانی «تروجنا» نیز متوقف یا محدود شدهاند. «تروجنا» پیشتر بهعنوان میزبان بازیهای آسیایی زمستانی ۲۰۲۹ معرفی شده بود، اما اکنون سرمایهگذاری جدیدی برای آن تا بعد از ۲۰۳۰ در نظر گرفته نشده است.
در مقابل، بخشهایی از نئوم که کاربرد اقتصادی مستقیمتری دارند همچنان فعال باقی ماندهاند؛ بهویژه شهر صنعتی «اوکساگون» و بندر دریای سرخ آن که عربستان روی آن بهعنوان یک مسیر تجاری جایگزین در شرایط بحرانهای منطقهای حساب باز کرده است. طبق گزارش، حدود ۳ میلیارد دلار برای توسعه بیشتر این منطقه اختصاص خواهد یافت. همچنین عربستان در حال توسعه زیرساختهای برق، ارتباطات و مراکز داده در این منطقه است تا شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی را جذب کند.
بازنگری راهبردی پروژه نئوم توسط «ایمن المدیفر» مدیرعامل جدید این مجموعه انجام شده است. یکی از نتایج مهم این بازنگری، کاهش شدید برآورد جمعیت ساکن نئوم تا سال ۲۰۳۰ بوده است. در ابتدا هدفگذاری جمعیتی حدود ۱.۵ میلیون نفر بود، سپس به ۳۰۰ هزار نفر کاهش یافت و اکنون رقم جدید حدود ۱۰۰ هزار نفر اعلام شده است.
همچنین گزارش اشاره میکند که پروژههای دیگری نیز در عربستان متوقف یا محدود شدهاند؛ از جمله پروژه عظیم «مکعب» در ریاض و همچنین قطع تأمین مالی مسابقات «لیو گلف» پس از سرمایهگذاری حدود ۵ میلیارد دلاری.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که عربستان با کسری بودجه فزاینده، کاهش سرمایهگذاری خارجی و فشار ناشی از هزینههای اقتصادی جنگ منطقهای روبهرو شده است.
تحلیل فنی
آنچه اکنون در نئوم مشاهده میشود، گذار از «معماری نمایشی» به «زیرساخت مولد» است. در فاز نخست، پروژههای نمادین مانند لاین، بیشتر نقش برندینگ ژئوپلیتیکی و نمایش توان مالی عربستان را داشتند. اما اکنون اولویتها به سمت پروژههایی رفته که بازگشت سرمایه واقعی و سریعتری دارند.
سرمایهگذاری روی بندر اوکساگون، مراکز داده و زیرساخت دیجیتال، از منظر اقتصادی بسیار منطقیتر از ساخت شهر خطی فوقالعاده پیچیدهای است که هنوز مدل اقتصادی عملیاتی آن اثبات نشده بود.
پروژه لاین با چالشهای فنی گستردهای روبهرو بود، از جمله:
* پیچیدگی مهندسی در ساخت سازهای ۱۷۰ کیلومتری در شرایط آبوهوایی سخت بیابانی
* مصرف عظیم انرژی برای تهویه و پایداری زیستمحیطی
* هزینههای فوقالعاده حملونقل و لجستیک
* دشواری ایجاد شبکه خدمات شهری در یک ساختار کاملاً خطی
* ابهام در رفتار واقعی جمعیت انسانی در چنین محیط مصنوعی
کاهش جمعیت هدف از ۱.۵ میلیون نفر به ۱۰۰ هزار نفر، عملاً اعتراف غیرمستقیم به غیرواقعبینانه بودن مفروضات اولیه پروژه است.
از سوی دیگر، تمرکز بر مراکز داده و هوش مصنوعی نشان میدهد عربستان تلاش دارد وارد زنجیره ارزش اقتصاد دیجیتال جهانی شود؛ زیرا مراکز داده در آینده بخشی از زیرساخت استراتژیک جهان خواهند بود، مشابه نقشی که پالایشگاهها و بنادر نفتی در قرن بیستم داشتند.
تحلیل اجرایی
از منظر مدیریت پروژه، نئوم اکنون وارد فاز «واقعگرایی مالی» شده است.
پروژههایی با ابعاد تریلیون دلاری، حتی برای دولتهای ثروتمند نیز زمانی پایدار میمانند که سه عامل همزمان وجود داشته باشد:
* درآمد پایدار
* هزینه تأمین مالی پایین
* ورود مستمر سرمایه خارجی
اکنون هر سه متغیر تحت فشار قرار گرفتهاند. کاهش قیمت واقعی داراییها، افزایش هزینه سرمایه، ریسکهای ژئوپلیتیکی و احتیاط سرمایهگذاران خارجی باعث شده پروژههای فوقپرریسک بازبینی شوند.
در واقع، عربستان در حال انتقال منابع از پروژههای «بلندمدت و پرابهام» به پروژههای «درآمدزا و زیرساختی» است. این نوع بازتنظیم بودجه معمولاً نشانه ورود یک برنامه توسعه به مرحله بلوغ اقتصادی است؛ مرحلهای که در آن جذابیت رسانهای جای خود را به معیارهای بازگشت سرمایه و پایداری مالی میدهد.
تحلیل سیاسی
نئوم در سالهای گذشته به یکی از مهمترین نمادهای سیاسی و شخصی محمد بن سلمان تبدیل شده بود. کوچکسازی یا تعویق بخشهای کلیدی آن، پیام مهمی درباره تغییر فضای تصمیمگیری در ریاض دارد.
اظهارات وزیر دارایی عربستان مبنی بر اینکه دولت درباره پروژهها «دچار غرور و لجاجت نخواهد شد» و در صورت نیاز آنها را متوقف یا تعدیل میکند، نشاندهنده تلاش حکومت برای مدیریت انتظارات داخلی و خارجی است.
در سطح بینالمللی نیز این تحول میتواند بر تصویر «عربستانِ آیندهمحور و نامحدود از نظر منابع مالی» تأثیر بگذارد. با این حال، همزمان میتواند این پیام را نیز منتقل کند که ریاض بهجای ادامه پروژههای صرفاً نمایشی، در حال حرکت به سمت اولویتبندی اقتصادی و مدیریت ریسک است؛ تغییری که ممکن است در نگاه برخی سرمایهگذاران نشانه بلوغ تصمیمگیری اقتصادی تلقی شود.
همچنین بخوانید:پاریس بهدنبال سهمخواهی از جهش انرژی
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما