صادرات نفت خام برزیل در مارس و آوریل به رکورد حدود ۲.۳ میلیون بشکه در روز رسید؛ دقیقا در زمانی که صادرات نفت خاورمیانه به چین به‌شدت افت کرد. صادرات نفت خاورمیانه به چین که پیش‌تر حدود ۵ تا ۵.۲ میلیون بشکه در روز بود، در آوریل به حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز کاهش یافت. عربستان نیز حدود ۶۰۰ هزار بشکه در روز از صادرات خود به چین را از دست داد و جایگاه دومین تامین‌کننده بزرگ دریایی نفت چین را به برزیل واگذار کرد.

چین در آوریل حدود ۱.۴۳ میلیون بشکه در روز نفت برزیل خریداری کرد که بالاترین رکورد تاریخی واردات نفت برزیل توسط چین محسوب می‌شود. در این میان، شرکت‌های دولتی چینی مانند «ساینوپک»، «پتروچاینا» و «سی‌ان‌اواوسی» نقش اصلی را در خرید نفت برزیل ایفا کردند و سهم آن‌ها از واردات نفت برزیل به چین به حدود ۹۱ درصد رسید.

هند نیز به دومین مشتری بزرگ آسیایی نفت برزیل تبدیل شده است. صادرات نفت برزیل به هند در آوریل به حدود ۲۹۰ هزار بشکه در روز رسید که نسبت به سال قبل حدود ۲۰۰ هزار بشکه افزایش نشان می‌دهد. برخلاف چین که بیشتر بر امنیت تامین تمرکز دارد، پالایشگاه‌های هندی بیشتر به جذابیت اقتصادی نفت برزیل توجه دارند؛ زیرا نفت خام «توپی» و «بوزیوس» برزیل برای تولید فرآورده‌هایی مانند گازوییل و سوخت جت بسیار مناسب است.

این دو نوع نفت خام دارای درجه API حدود ۲۸ تا ۳۰ و گوگرد پایین هستند. اصطلاح API به شاخص سبکی یا سنگینی نفت خام گفته می‌شود؛ هرچه عدد بالاتر باشد نفت سبک‌تر است. نفت‌های «مدیوم سوئیت» یا «نیمه‌سبک شیرین» مانند نفت برزیل برای پالایشگاه‌های آسیایی جذاب هستند زیرا بازده مناسبی در تولید سوخت‌های میان‌تقطیری دارند.

در همین حال، تولید نفت برزیل نیز رشد قابل‌توجهی داشته است. تولید نفت این کشور در مارس به حدود ۴.۲۴ میلیون بشکه در روز رسید که نسبت به سال قبل حدود ۱۵ درصد افزایش نشان می‌دهد. شرکت دولتی «پتروبراس» به‌تنهایی حدود ۸۸ درصد تولید نفت کشور را در اختیار دارد و اکنون تمرکز صادرات خود را تقریبا به‌طور کامل به آسیا منتقل کرده است. صادرات نفت برزیل به آمریکا عملا به صفر رسیده و بیش از ۶۰ درصد صادرات پتروبراس راهی چین می‌شود.

بیشتر در همین زمینه: پیشرفت طرح پلی‌اتیلن سنگین گچساران از ۵۵ درصد گذشت؛ تأمین مالی ۱۳ هزار میلیاردی در سال ۱۴۰۴

با این حال، مهم‌ترین محدودیت برزیل فاصله جغرافیایی است. انتقال نفت از برزیل به چین حدود ۵۰ روز زمان می‌برد و همین موضوع هزینه حمل‌ونقل را به عامل تعیین‌کننده بازار تبدیل کرده است. نفتکش‌های غول‌پیکر موسوم به «VLCC» برای مدت طولانی در مسیر باقی می‌مانند و هزینه نهایی نفت تحویلی را بالا می‌برند.

در مقابل، نفت قطب شمال روسیه با باز شدن فصلی مسیر دریایی شمال، مزیت زمانی پیدا می‌کند. نفت روسیه می‌تواند در حدود ۲۵ تا ۲۷ روز به چین برسد؛ یعنی تقریبا نصف زمان حمل نفت برزیل. همین موضوع می‌تواند بخشی از رشد آینده سهم برزیل در بازار چین را محدود کند.

با وجود این، هند احتمالا مقصد پایدارتری برای نفت برزیل خواهد بود؛ زیرا تقاضای سوخت در هند همچنان در حال رشد است. مصرف بنزین هند حدود ۶ درصد و مصرف گازوییل حدود ۳.۵ درصد رشد سالانه دارد و پالایشگاه‌های پیچیده این کشور می‌توانند از نفت برزیل حاشیه سود مناسبی ایجاد کنند.

تحلیل فنی

بحران تنگه هرمز عملا ساختار جریان تجارت جهانی نفت را تغییر داده است. بازار آسیا اکنون وارد مرحله‌ای شده که در آن «امنیت تامین» بر «حداقل هزینه حمل» اولویت یافته است. نفت برزیل به‌دلیل مشخصات فنی نزدیک به برخی نفت‌های خاورمیانه، توانسته بخشی از خلأ ایجادشده را پر کند.

افزایش سهم شرکت‌های دولتی چینی در خرید نفت برزیل نشان می‌دهد که پکن مدیریت بحران انرژی را کاملا متمرکز کرده است. شرکت‌های خصوصی کوچک چین، موسوم به «تی‌پات‌ها» یا پالایشگاه‌های مستقل، توان رقابت مالی با شرکت‌های دولتی را از دست داده‌اند.
در هند اما منطق اقتصادی پالایشگاه‌ها همچنان فعال است. افزایش سهم شرکت خصوصی «ریلاینس» در خرید نفت برزیل نشان می‌دهد که پالایشگران هندی بیشتر بر سود پالایشی و بهینه‌سازی خوراک تمرکز دارند تا صرفا ذخیره‌سازی اضطراری.

از منظر لجستیکی، بازار جهانی نفت وارد دوره‌ای شده که «دسترسی به نفتکش» به اندازه خود نفت اهمیت پیدا کرده است. هرچه مسیر حمل طولانی‌تر باشد، تعداد بیشتری نفتکش درگیر می‌شود و این موضوع ظرفیت حمل جهانی را محدود می‌کند. بنابراین هزینه کرایه نفتکش‌ها اکنون بخشی از قیمت واقعی نفت محسوب می‌شود.

تحلیل استراتژیک

برزیل اکنون از یک صادرکننده منطقه‌ای به بازیگر ژئوپلیتیکی انرژی در آسیا تبدیل شده است. این تحول تنها ناشی از رشد تولید نیست؛ بلکه نتیجه همزمان سه عامل کلیدی است:
کاهش صادرات خلیج فارس،
افزایش ظرفیت تولید برزیل،
و تطابق کیفیت نفت برزیل با نیاز پالایشگاه‌های آسیایی.

چین با خرید گسترده نفت برزیل در حال ایجاد یک «لایه پشتیبان تامین انرژی» خارج از خاورمیانه است. این اقدام بخشی از راهبرد کلان پکن برای کاهش آسیب‌پذیری انرژی در برابر بحران‌های ژئوپلیتیکی دریایی محسوب می‌شود.

در سوی دیگر، هند از بحران برای متنوع‌سازی سبد تامین خود استفاده می‌کند. تفاوت مهم هند با چین این است که دهلی‌نو هنوز رشد واقعی تقاضای سوخت دارد و به همین دلیل واردات نفت برزیل می‌تواند در این کشور ماندگارتر شود.

همزمان، روسیه نیز به‌دنبال بهره‌برداری از مزیت مسیر شمالگان است. اگر مسیر دریایی شمال در ماه‌های گرم سال فعال باقی بماند، نفت روسیه می‌تواند بخشی از بازار چین را با هزینه حمل پایین‌تر از برزیل تصاحب کند.

تحلیل اجرایی

بازار جهانی نفت اکنون وارد مرحله‌ای شده که در آن «انعطاف‌پذیری زنجیره تامین» مهم‌تر از ظرفیت صرف تولید است. کشورهایی که توان صادرات پایدار، ناوگان حمل مناسب و نفت قابل‌جایگزینی برای پالایشگاه‌های آسیایی دارند، برندگان اصلی این دوره خواهند بود.

برزیل در کوتاه‌مدت از بحران هرمز سود قابل‌توجهی کسب می‌کند، اما تداوم این جایگاه به سه عامل بستگی دارد:
توان حفظ رشد تولید،
دسترسی پایدار به نفتکش‌ها،
و توان رقابت با نفت روسیه در بازار آسیا.

برای چین، نفت برزیل راهکار اضطراری است نه جایگزین دائمی کامل. فاصله زیاد جغرافیایی و هزینه حمل بالا مانع از آن می‌شود که برزیل بتواند به‌تنهایی جای خالی خاورمیانه را پر کند.

در مقابل، برای هند، نفت برزیل می‌تواند به بخشی پایدار از سبد خوراک پالایشگاهی تبدیل شود؛ زیرا همزمان با رشد تقاضای داخلی سوخت، انعطاف پالایشی این کشور نیز در حال افزایش است.

تحلیل سیاسی

تحولات اخیر نشان می‌دهد که بحران تنگه هرمز فقط یک شوک منطقه‌ای نیست، بلکه به بازآرایی ژئوپلیتیک تجارت جهانی انرژی منجر شده است. قدرت‌های آسیایی اکنون در حال بازتعریف نقشه امنیت انرژی خود هستند و مسیرهای تامین دوردست که پیش‌تر صرفه اقتصادی محدودی داشتند، اکنون به گزینه‌های استراتژیک تبدیل شده‌اند.

در این چارچوب، آمریکای جنوبی به‌ویژه برزیل، در حال ورود به حوزه نفوذ انرژی آسیاست؛ حوزه‌ای که پیش‌تر عمدتا در اختیار خاورمیانه و تا حدی روسیه بود. این تحول می‌تواند در میان‌مدت موازنه نفوذ انرژی در جهان را تغییر دهد.

همچنین بخوانید:کرملین به بالاترین درآمد مالیاتی شش‌ماهه رسید