افزایش قیمت نفت اورال روسیه، که مبنای محاسبه مالیات‌هاست، عامل اصلی این رشد درآمدی بود. متوسط قیمت نفت اورال برای محاسبات مالیاتی آوریل حدود ۷۷ دلار در هر بشکه ثبت شد؛ در حالی که این رقم در سال گذشته حدود ۵۹ دلار بود. همچنین پیش‌بینی می‌شود درآمد ماه مه حتی بیشتر شود، زیرا قیمت مبنای اورال اکنون به نزدیکی ۹۵ دلار رسیده است.

اختلال در صادرات تولیدکنندگان بزرگ خلیج فارس به دلیل محدود شدن عبور از تنگه هرمز، باعث شد بازار جهانی مجدداً به نفت روسیه وابسته شود. همزمان، آمریکا با صدور معافیت‌های موقت برای خرید برخی محموله‌های روسی در حال انتقال، عملاً مسیر بازگشت بخشی از نفت روسیه به بازار جهانی را تسهیل کرد.

با وجود این جهش درآمدی، روسیه همچنان با فشارهای مالی سنگینی روبه‌رو است. دولت این کشور مجبور شد حدود ۳۵۹ میلیارد روبل یارانه به پالایشگاه‌های داخلی پرداخت کند تا افزایش قیمت جهانی سوخت به بازار داخلی روسیه منتقل نشود. این بزرگ‌ترین سطح یارانه پالایشی روسیه در بیش از دو سال اخیر محسوب می‌شود.

در عین حال، درآمد مالیاتی نفت روسیه نسبت به سال قبل بیش از ۲۸ درصد کاهش نشان می‌دهد که بخشی از آن ناشی از افت تولید نفت و حملات مکرر اوکراین به زیرساخت‌های انرژی روسیه است.

بیشتر در همین زمینه: عرضه عمده ۱۳.۸۵ درصدی سهام پالایش نفت بندرعباس توسط بانک رفاه کارگران

تحلیل فنی

افزایش درآمد روسیه عمدتاً ناشی از سه عامل فنی در بازار انرژی جهانی است:

نخست، شوک عرضه در خاورمیانه. محدود شدن صادرات از منطقه خلیج فارس باعث شد پریمیوم ریسک ژئوپلیتیکی به سرعت وارد قیمت نفت شود. بازار در چنین شرایطی به سمت نفت‌های قابل دسترس و دارای زیرساخت صادراتی فعال حرکت می‌کند و روسیه یکی از معدود تولیدکنندگانی بود که توانست بخشی از کمبود بازار را پوشش دهد.

دوم، تغییر ساختار جریان تجارت نفت. پس از اختلال در هرمز، پالایشگاه‌های آسیایی و برخی خریداران اروپایی به سمت نفت اورال روسیه بازگشتند. این موضوع اختلاف قیمت نفت روسیه با شاخص برنت را کاهش داد و ارزش واقعی صادرات روسیه را بالا برد.

سوم، ساختار مالیات‌گیری روسیه. مالیات نفت در روسیه بر اساس میانگین قیمت ماه قبل محاسبه می‌شود. به همین دلیل، حتی اگر قیمت جهانی نفت اکنون مقداری افت کرده باشد، اثر درآمدی جهش قبلی هنوز در ماه‌های آینده وارد بودجه روسیه خواهد شد.

در بخش پالایش نیز روسیه ناچار شده با پرداخت یارانه سنگین، بازار داخلی سوخت را کنترل کند. در غیر این صورت، افزایش قیمت جهانی فرآورده‌ها می‌توانست باعث جهش تورم داخلی و نارضایتی اجتماعی شود.

تحلیل استراتژیک

تحولات اخیر نشان داد که روسیه همچنان یکی از اصلی‌ترین برندگان هرگونه اختلال ژئوپلیتیکی در خاورمیانه است. هرچه صادرات نفت خلیج فارس محدودتر شود، وزن ژئوپلیتیکی نفت روسیه در بازار جهانی افزایش می‌یابد.

از منظر امنیت انرژی، بحران هرمز بار دیگر وابستگی ساختاری بازار جهانی به مسیرهای دریایی خاورمیانه را آشکار کرد. حتی با وجود رشد تولید آمریکا، بازار نتوانست به سرعت جای خالی صادرات منطقه خلیج فارس را پر کند.

همچنین بحران اخیر موجب شد بخشی از فشار تحریمی غرب علیه روسیه به‌صورت عملی تضعیف شود. زمانی که بازار با کمبود عرضه روبه‌رو می‌شود، اولویت مصرف‌کنندگان از «تحریم» به «تأمین انرژی» تغییر می‌کند. همین مسئله فضای تنفسی جدیدی برای صادرات روسیه ایجاد کرده است.

در سطح کلان، درآمدهای اضافی نفتی به روسیه امکان می‌دهد ذخایر صندوق ثروت ملی خود را مجدداً تقویت کند؛ صندوقی که طی سال‌های اخیر تحت فشار هزینه‌های جنگ اوکراین به شدت کاهش یافته بود.

تحلیل اجرایی (Executive Insight)

بازار جهانی انرژی اکنون وارد مرحله‌ای شده که «ریسک ژئوپلیتیکی» دوباره به مهم‌ترین موتور قیمت‌گذاری نفت تبدیل شده است.

در چنین شرایطی، کشورهایی که دارای ظرفیت صادراتی فعال، ناوگان حمل‌ونقل مستقل، شبکه مشتریان جایگزین و زیرساخت‌های مالی انعطاف‌پذیر هستند، بیشترین منفعت را از بحران‌ها می‌برند. روسیه در بحران اخیر نشان داد که علی‌رغم تحریم‌ها، هنوز توانایی بهره‌برداری سریع از اختلالات بازار جهانی را دارد.
همزمان، تجربه بحران اخیر بار دیگر ثابت کرد که بازار نفت جهان هنوز فاقد ظرفیت مازاد مطمئن برای جایگزینی سریع اختلالات بزرگ خاورمیانه است. به همین دلیل، حتی احتمال کاهش تنش نیز فعلاً فقط بخشی از رشد قیمت‌ها را اصلاح کرده و بازار همچنان در محدوده بسیار بالای قیمتی باقی مانده است.

تحلیل سیاسی

بحران اخیر نشان‌دهنده یک تناقض مهم در سیاست انرژی غرب است. از یک سو، کشورهای غربی همچنان بر فشار و تحریم علیه روسیه تأکید دارند؛ اما از سوی دیگر، در زمان بحران عرضه، همان بازارها ناچار می‌شوند به نفت روسیه وابسته شوند.

صدور معافیت‌های موقت آمریکا برای خرید برخی محموله‌های روسی، نشانه‌ای از اولویت یافتن «ثبات بازار انرژی» بر «فشار حداکثری سیاسی» است.

در سطح بین‌المللی نیز بحران هرمز جایگاه راهبردی مسیرهای انرژی را دوباره به مرکز معادلات قدرت جهانی بازگردانده است؛ موضوعی که می‌تواند در ماه‌های آینده بر سیاست اوپک‌پلاس، روابط آمریکا و کشورهای خلیج فارس، و همچنین موازنه قدرت میان روسیه و غرب اثر مستقیم بگذارد.