هزینه پنهان توقف کامیونهای یخچالی؛ از سوخت گران تا خطر فساد محموله
گازوئیل ۸۰ هزار تومانی، زنجیره سرد صادرات ایران را تهدید کرد
به گزارش پتروشیمیها |نبود سهمیه مستقل سوخت برای سامانههای سرمایشی کامیونهای یخچالی، در کنار توقفهای طولانی مرزی، هزینه حمل صادراتی را افزایش داده و زنجیره سرد محصولات غذایی و کشاورزی ایران را با خطر جدی مواجه کرده است.
کامیونهای یخچالی بدون سهمیه مستقل سوخت
موتور سامانه سرمایشی کامیونهای یخچالی در زمان توقف در پایانههای مرزی نیز باید بهصورت مداوم روشن باشد تا دمای محمولههای فسادپذیر حفظ شود. با این حال، برای مصرف سوخت این سامانهها سهمیه مستقلی در نظر گرفته نشده است.
در نتیجه، طولانیشدن فرآیندهای گمرکی و توقف کامیونها در مرز، مستقیماً به افزایش مصرف سوخت آزاد و رشد هزینه حملونقل تبدیل میشود.
گازوئیل ۷۰ تا ۸۰ هزار تومانی در مرزها
محمد حجارزاده، عضو انجمن شرکتهای حملونقل بینالمللی ایران، با اشاره به شرایط ناوگان یخچالی اعلام کرده است تعطیلی مرز تفتان و توقف کامیونها تا ۴۰ روز در مرز ریمدان، فشار قابل توجهی بر این ناوگان وارد کرده است.
به گفته وی، رانندگان برای حفظ زنجیره سرد و جلوگیری از فساد محموله ناچارند موتور سامانه سرمایشی را در تمام مدت توقف روشن نگه دارند؛ در حالی که گازوئیل مورد نیاز این موتورها در مناطق مرزی با نرخ آزاد حدود ۷۰ تا ۸۰ هزار تومان به ازای هر لیتر تأمین میشود.
این موضوع هزینههای حمل صادراتی را افزایش داده و فشار مضاعفی را به رانندگان، شرکتهای حملونقل و صادرکنندگان محصولات فسادپذیر وارد کرده است.
۷۸ میلیون تن محصول وابسته به ناوگان یخچالی
براساس آمار ارائهشده از سوی حجارزاده، ناوگان یخچالی سالانه حدود ۳۳ میلیون تن محصولات کشاورزی و ۴۵ میلیون تن محصولات صنایع غذایی را جابهجا میکند.
از این رو، اختلال در عملکرد کامیونهای یخچالی تنها یک مسئله حملونقلی نیست، بلکه میتواند بر زنجیره تأمین مواد غذایی و صادرات محصولات فسادپذیر نیز اثر بگذارد.
توقف طولانی کامیون حامل محصولات غذایی و کشاورزی میتواند موجب افت کیفیت یا فساد کالا، افزایش هزینههای صادرات و حتی از دست رفتن بازارهای صادراتی شود.
مشکل اصلی؛ سوخت سامانه سرمایشی نادیده گرفته شده است
یکی از چالشهای اصلی ناوگان یخچالی، تفاوت میان وضعیت حرکت کامیون و مصرف واقعی سوخت است.
کامیون ممکن است در پایانه مرزی متوقف باشد، اما موتور سامانه برودتی برای حفظ دمای محموله باید همچنان فعالیت کند. بنابراین، توقف اداری کامیون به معنای توقف مصرف سوخت نیست.
در چنین شرایطی، هر ساعت تأخیر در فرآیندهای مرزی میتواند به هزینه مستقیم انرژی برای راننده، شرکت حملونقل و صادرکننده تبدیل شود.
تنها بخش کوچکی از ناوگان یخچالی توان صادرات دارد
از حدود ۲۵۰ هزار دستگاه کامیون و کشنده فعال در جادههای کشور، نزدیک به ۱۴ هزار دستگاه به تجهیزات یخچالی مجهز هستند.
با این حال، تنها حدود ۱۰ درصد از این ناوگان، معادل حدود یک هزار تا یک هزار و ۵۰۰ دستگاه، استاندارد و توان فنی لازم برای فعالیت در مسیرهای صادراتی را دارند.
محدود بودن تعداد کامیونهای یخچالی استاندارد، ظرفیت حمل صادراتی محصولات فسادپذیر را کاهش داده و هرگونه اختلال در فعالیت این ناوگان میتواند آثار بیشتری بر صادرات داشته باشد.
افزایش هزینه نگهداری ناوگان یخچالی
در کنار مشکل سوخت، افزایش هزینه قطعات و تجهیزات نیز نوسازی ناوگان یخچالی را دشوار کرده است.
براساس اظهارات فعالان این حوزه، قیمت هر جفت لاستیک به حدود ۱۵۰ میلیون تومان رسیده است. همچنین نرخ کرایه حمل حدود ۴۶ درصد افزایش یافته، در حالی که هزینه اقلام مصرفی ناوگان نزدیک به ۱۵۰ درصد رشد کرده است.
این شکاف میان رشد کرایه حمل و افزایش هزینههای عملیاتی، توان شرکتهای حملونقل برای تعمیر، نگهداری و نوسازی کامیونهای یخچالی را کاهش داده است.
روزانه ۳۰ میلیون تومان خسارت توقف کامیون
یکی دیگر از چالشهای اصلی ناوگان صادراتی، هزینه ناشی از توقف طولانی در پایانهها و مرزهاست.
برآوردهای ارائهشده نشان میدهد به ازای هر روز توقف اجباری یک کامیون در مبادی مرزی، حدود ۳۰ میلیون تومان خسارت ناشی از خواب سرمایه و بلااستفاده ماندن نیروی انسانی ایجاد میشود.
برای کامیونهای یخچالی، این هزینه با هزینه سوخت موتور برودتی نیز همراه میشود و فشار مالی توقف را افزایش میدهد.
دپوی هزاران کانتینر کالای ایرانی در کراچی
در همین حال، نزدیک به ۱۲ هزار کانتینر کالای ایرانی در بندر کراچی پاکستان دپو شدهاند.
انسداد برخی مسیرهای زمینی، تغییرات مکرر مقررات گمرکی و محدودیت استفاده از مسیرهای جایگزین، هزینه حمل کانتینری از مبدأهایی مانند چین را نیز تا چهار برابر افزایش داده است.
تداوم این شرایط میتواند هزینه تمامشده صادرات را افزایش داده و رقابتپذیری صادرکنندگان ایرانی در بازارهای منطقهای را تحت تأثیر قرار دهد.
راهکار فوری برای حمایت از زنجیره سرد
اختصاص سهمیه سوخت توقفگاهی برای موتورهای برودتی کامیونهای یخچالی، ایجاد سازوکار مشخص برای سوخترسانی در پایانههای مرزی و کاهش زمان توقف کامیونها از جمله اقداماتی است که میتواند بخشی از فشار موجود بر ناوگان یخچالی را کاهش دهد.
اجرای این راهکارها نیازمند هماهنگی میان وزارت نفت، سازمان راهداری، گمرک و دستگاه دیپلماسی است.
زنجیره سرد در انتظار تصمیم فوری
تداوم کمبود سهمیه سوخت برای سامانههای سرمایشی کامیونهای یخچالی، در کنار توقفهای طولانی مرزی و افزایش هزینههای نگهداری ناوگان، میتواند زنجیره سرد صادرات ایران را با چالش جدی مواجه کند.
در شرایطی که بخش قابل توجهی از محصولات کشاورزی و غذایی صادراتی به حمل یخچالی وابسته است، مدیریت مصرف سوخت این ناوگان و کاهش زمان توقف در مرزها میتواند نقش مهمی در جلوگیری از افزایش هزینه صادرات، فساد محمولهها و از دست رفتن بازارهای خارجی داشته باشد.
نظرات کاربران (۰ نظر)