عربستان در ژوئیه بزرگ‌ترین خریدار دریایی نفت کوره و VGO روسیه شد

به گزارش پتروشیمی ها؛ بر اساس داده‌های معامله‌گران و مؤسسه LSEG، افزایش تقاضای برق عربستان در تابستان و رشد مصرف برق برای سیستم‌های سرمایشی، عامل اصلی تداوم خرید این محموله‌ها بوده است.

منطق اقتصادی عربستان روشن است: خرید نفت کوره روسیه با قیمت تخفیفی برای تولید برق، امکان می‌دهد نفت خام ارزشمند داخلی که در شرایط دیگر می‌توانست در نیروگاه‌ها مصرف شود، برای صادرات یا فرآورش پالایشی با ارزش اقتصادی بالاتر حفظ شود.

در همین حال، صادرات دریایی نفت کوره و VGO روسیه به سنگاپور و مالزی، که مراکز مهم ذخیره‌سازی و سوخت‌رسانی دریایی هستند، در ژوئیه حدود ۲.۵ برابر شد و به حدود ۴۷۰ هزار تن رسید.

در مقابل، در ژوئیه هیچ محموله‌ای از نفت کوره یا VGO روسیه مستقیماً به هند ارسال نشد؛ در حالی که هند در سال ۲۰۲۵ یکی از خریداران عمده این محصولات بود. رویترز این تغییر را به تحریم‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه شرکت‌های بزرگ نفتی روسیه، از جمله روس‌نفت و لوک‌اویل، مرتبط می‌کند.

همچنین صادرات این محصولات به ترکیه با کاهش ۲۱ درصدی نسبت به ژوئن به حدود ۱۵۰ هزار تن رسید.

بیشتر در همین زمینه: فشار عرضه نفت کانادا، پالایشگاه‌های آمریکا را در آستانه یک تنگنای جدید قرار می‌دهد

در مجموع، صادرات دریایی نفت کوره و VGO روسیه در ژوئیه با کاهش ۱۲ درصدی ماهانه به حدود ۲.۴ میلیون تن رسید. حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌ها و اختلال در فعالیت پالایشی روسیه، از عوامل اصلی این کاهش عنوان شده است. داده‌های کشتیرانی بر اساس تاریخ خروج محموله از بندر محاسبه شده‌اند.

تحلیل فنی

نکته مهم این خبر، تفکیک دقیق دو محصول است: Fuel Oil و VGO.

در اینجا VGO همان Vacuum Gasoil است؛ یعنی یک برش سنگین پالایشی که از تقطیر در خلأ به دست می‌آید و عمدتاً به‌عنوان خوراک واحدهای تبدیل پالایشی، به‌ویژه FCC و Hydrocracking، مصرف می‌شود. بنابراین VGO را نباید «گازوئیل» به معنای سوخت دیزل تلقی کرد.

از نظر اقتصادی، واردات نفت کوره ارزان روسیه برای عربستان صرفاً یک معامله سوختی نیست؛ بلکه نوعی بهینه‌سازی سبد هیدروکربوری است.

اگر عربستان نفت خام خود را برای تولید برق مصرف کند، بخشی از نفتی که قابلیت فروش در بازار بین‌المللی یا تبدیل در پالایشگاه را دارد از دست می‌رود. در مقابل، واردات نفت کوره تخفیف‌دار می‌تواند نیاز نیروگاه‌ها را تأمین کند و نفت خام داخلی را برای کاربردی با ارزش اقتصادی بالاتر آزاد سازد.

این موضوع در تابستان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، زیرا بار شبکه برق عربستان به دلیل تقاضای بسیار بالای سرمایش افزایش می‌یابد.

از سوی دیگر، کاهش ۱۲ درصدی کل صادرات دریایی نفت کوره و VGO روسیه نشان می‌دهد مسئله فقط محدودیت صادرات نیست؛ بلکه ظرفیت تولید فرآورده در روسیه نیز تحت فشار قرار گرفته است. اختلال در پالایشگاه‌ها می‌تواند مستقیماً حجم فرآورده‌های قابل صادرات را کاهش دهد.

این نکته از منظر بازار جهانی مهم است، زیرا در شرایط فعلی، مشکل بازار نفت فقط کمبود نفت خام نیست؛ ظرفیت پالایش و عرضه فرآورده نیز به یک گلوگاه مهم تبدیل شده است. رویترز گزارش کرده که صادرات جهانی فرآورده‌های میان‌تقطیر، به‌ویژه دیزل، در ژوئیه حدود ۱.۳ میلیون بشکه در روز کمتر از سال قبل بوده است.

تحلیل استراتژیک

این خبر نمونه‌ای روشن از بازآرایی جغرافیایی تجارت فرآورده‌های نفتی روسیه پس از تحریم اروپا است.

پس از اجرای کامل تحریم اتحادیه اروپا علیه فرآورده‌های نفتی روسیه در فوریه ۲۰۲۳، بازار این محصولات از اروپا به سمت خاورمیانه و آسیا تغییر مسیر داده است. بنابراین تحریم، الزاماً جریان فیزیکی محصول را حذف نکرده؛ بلکه مسیر تجارت و ساختار بازار مقصد را تغییر داده است.

در این ساختار جدید، عربستان یک نقش متفاوت دارد.

عربستان هم‌زمان:

* تولیدکننده بزرگ نفت خام است؛
* مصرف‌کننده بزرگ انرژی در تابستان است؛
* ظرفیت پالایشی قابل توجه دارد؛
* و اکنون یکی از بزرگ‌ترین خریداران فرآورده‌های سنگین روسیه محسوب می‌شود.

این ترکیب نشان می‌دهد که عربستان در حال استفاده از تنوع خوراک و سوخت برای بهینه‌سازی ارزش کل زنجیره نفت خود است.

از طرف دیگر، رشد ۲.۵ برابری صادرات روسیه به سنگاپور و مالزی اهمیت ویژه‌ای دارد. این کشورها صرفاً مصرف‌کننده نهایی نیستند؛ بلکه مراکز مهم ذخیره‌سازی، اختلاط، تجارت مجدد و سوخت‌رسانی دریایی در آسیا هستند. بنابراین افزایش محموله‌های ورودی به آن‌ها الزاماً به معنای افزایش مصرف نهایی در همان کشورها نیست.

در مقابل، توقف کامل محموله‌های مستقیم به هند نشان می‌دهد که ریسک تحریم و انطباق مالی و تجاری می‌تواند حتی در صورت وجود تقاضای فیزیکی، مسیر تجارت را به‌سرعت تغییر دهد.

نکته قابل توجه این است که این تغییر در حالی اتفاق افتاده که هند همچنان در بازار نفت خام روسیه خریدار بسیار بزرگی است. بنابراین رفتار بازار برای نفت خام روسیه و فرآورده‌های نفتی روسیه الزاماً یکسان نیست.

تحلیل اجرایی و عملیاتی

چهار نکته از این داده‌ها اهمیت بیشتری دارد:

۱. عربستان در حال جایگزین کردن بخشی از سوخت نیروگاه‌ها با خوراک وارداتی ارزان‌تر است.

این اقدام باعث حفظ نفت خام داخلی برای صادرات یا استفاده در زنجیره پالایش می‌شود. بنابراین اثر اقتصادی آن باید با مقایسه ارزش نفت خام عربستان با هزینه واقعی نفت کوره وارداتی سنجیده شود، نه صرفاً با قیمت خرید نفت کوره.

۲. کاهش صادرات روسیه یک هشدار برای بازار فرآورده‌هاست.

اگر اختلالات پالایشی روسیه ادامه پیدا کند، کاهش عرضه نفت کوره و VGO می‌تواند بازارهای منطقه‌ای را تحت فشار قرار دهد؛ به‌خصوص در شرایطی که ظرفیت پالایش در سایر مناطق نیز با محدودیت مواجه است.

۳. سنگاپور و مالزی اهمیت بیشتری در زنجیره تجارت پیدا می‌کنند.

افزایش محموله‌های روسی به این مراکز نشان می‌دهد که برای تحلیل جریان واقعی فرآورده‌ها، تنها نگاه کردن به «کشور مقصد» کافی نیست. باید مسیر حمل، ذخیره‌سازی، انتقال کشتی‌به‌کشتی و مقصد نهایی نیز در نظر گرفته شود.

۴. فاصله میان بازار نفت خام و بازار فرآورده‌ها در حال افزایش است.

ممکن است قیمت نفت خام کاهش پیدا کند، اما در صورت کمبود ظرفیت پالایش، قیمت فرآورده‌هایی مانند دیزل همچنان بالا باقی بماند. این همان مسئله‌ای است که در شرایط فعلی بازار جهانی انرژی اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده است.

ارزیابی نهایی

اهمیت این خبر فراتر از خرید ۱.۱ میلیون تن نفت کوره و VGO توسط عربستان است.

سه روند هم‌زمان در حال شکل‌گیری است:

اول، روسیه در حال بازطراحی شبکه صادرات فرآورده‌های خود پس از تحریم‌های اروپا است.

دوم، عربستان از نفت کوره تخفیف‌دار روسیه برای مدیریت بهینه سبد سوخت و حفظ نفت خام ارزشمند خود استفاده می‌کند.

سوم، اختلال در پالایشگاه‌های روسیه، همراه با محدودیت ظرفیت پالایش در سایر مناطق، نشان می‌دهد که در بحران فعلی انرژی، گلوگاه اصلی الزاماً نفت خام نیست؛ بلکه ظرفیت تبدیل نفت خام به فرآورده و جابه‌جایی فرآورده‌هاست.

از این منظر، افزایش خرید عربستان را باید بخشی از یک روند بزرگ‌تر دانست: انتقال مرکز ثقل تجارت فرآورده‌های سنگین روسیه از اروپا به شبکه‌ای متشکل از خاورمیانه و هاب‌های آسیایی، در کنار افزایش ارزش استراتژیک ظرفیت پالایش و زیرساخت‌های ذخیره‌سازی و سوخت‌رسانی.

در نتیجه، داده‌های مربوط به VGO و نفت کوره روسیه در ماه‌های آینده می‌تواند شاخص مهمی برای سنجش وضعیت پالایش روسیه، شدت تحریم‌های مؤثر بر تجارت فرآورده‌ها و میزان تنگنای جهانی در بازار فرآورده‌های نفتی باشد.

همچنین بخوانید: عراق می‌خواهد تولید نفت خود را دو برابر کند؛ اما ابتدا باید از سد سهمیه اوپک عبور کند