پنج سپر دفاعی پکن در برابر بازگشت تنش‌ها

به گزارش پتروشیمی ها؛ با وجود این شوک، برخلاف انتظار بسیاری از تحلیلگران، چین نسبت به سایر اقتصادهای بزرگ آسیب‌پذیری کمتری نشان داده است؛ زیرا طی سال‌های گذشته مجموعه‌ای از سیاست‌های انرژی، حمل‌ونقل و ذخیره‌سازی را برای کاهش وابستگی خود به نفت خاورمیانه اجرا کرده است.

پنج عامل اصلی را به‌عنوان سپرهای دفاعی چین معرفی می‌کند:

۱. گسترش ناوگان حمل‌ونقل برقی
بخش عمده تاکسی‌های شهرهای بزرگ چین اکنون برقی هستند و میلیون‌ها خودروی برقی و هیبریدی (ترکیبی بنزینی-برقی) در ناوگان حمل‌ونقل اینترنتی فعالیت می‌کنند. این تحول باعث شده مصرف بنزین و گازوئیل، با وجود افزایش تردد جاده‌ای، روندی کاهشی داشته باشد.

۲. ذخایر عظیم راهبردی نفت
چین پیش از آغاز بحران، با خرید گسترده نفت ارزان‌قیمت، به‌ویژه از روسیه و ایران، ذخایری نزدیک به یک میلیارد بشکه ایجاد کرد. در ماه‌های اخیر نیز بخش قابل توجهی از نیاز پالایشگاه‌ها از همین ذخایر تأمین شده و وابستگی به واردات کاهش یافته است.

۳. توسعه خطوط لوله زمینی
پکن طی دو دهه گذشته شبکه گسترده‌ای از خطوط لوله نفت و گاز از روسیه و آسیای مرکزی ایجاد کرده است. این مسیرها وابستگی به حمل‌ونقل دریایی از طریق تنگه هرمز را کاهش داده و امنیت عرضه انرژی را افزایش داده‌اند.

بیشتر در همین زمینه: عبور از تنگه هرمز هنوز برای کشتی‌ها بسیار پرخطر است

۴. قدرت چانه‌زنی در خرید نفت
با کاهش تقاضای داخلی، پالایشگاه‌های چینی دیگر برای خرید نفت ایران یا سایر تولیدکنندگان عجله‌ای ندارند. حتی در دوره آتش‌بس نیز بخشی از نفت ایران بدون مشتری باقی ماند و برخی پالایشگاه‌های چینی خرید نفت عراق، عربستان و امارات را ترجیح دادند.

۵. شتاب در گذار انرژی
رشد سریع خودروهای انرژی نو، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و افزایش سهم منابع غیر فسیلی در سبد انرژی، موجب شده روند کاهش وابستگی چین به نفت وارداتی، صرفاً یک واکنش کوتاه‌مدت به بحران نباشد، بلکه بخشی از یک راهبرد بلندمدت محسوب شود.

تحلیل فنی

* ساختار امنیت انرژی چین دیگر تنها بر واردات نفت خام متکی نیست، بلکه بر ترکیبی از تنوع منابع تأمین، ذخیره‌سازی راهبردی، توسعه زیرساخت‌های انتقال و مدیریت تقاضا استوار شده است.
* کاهش مصرف سوخت‌های مایع در بخش حمل‌ونقل، به‌واسطه توسعه خودروهای برقی، حساسیت اقتصاد چین را نسبت به نوسانات قیمت نفت کاهش داده است.
* ذخایر عظیم نفتی، نقش یک ضربه‌گیر (Shock Absorber) را ایفا می‌کنند و امکان ادامه فعالیت پالایشگاه‌ها را حتی در صورت افت شدید واردات فراهم می‌سازند.
* خطوط لوله زمینی، هرچند ظرفیت نامحدود ندارند، اما بخشی از ریسک ژئوپلیتیکی مسیرهای دریایی را حذف کرده‌اند.
* کاهش وابستگی به نفت خام، به چین امکان می‌دهد در مذاکرات خرید، قدرت بیشتری در تعیین قیمت و شرایط قراردادها داشته باشد.

تحلیل راهبردی

* سیاست انرژی چین از مدیریت عرضه به سمت مدیریت هم‌زمان عرضه و تقاضا تغییر کرده است.
* سرمایه‌گذاری هم‌زمان در خودروهای برقی، باتری، انرژی خورشیدی و زیرساخت‌های انتقال انرژی، بخشی از یک راهبرد کلان برای کاهش آسیب‌پذیری در برابر بحران‌های ژئوپلیتیکی است.
* اگر روند کاهش تقاضای نفت در چین ادامه یابد، ساختار بازار جهانی نفت نیز به‌تدریج دچار تغییر خواهد شد؛ زیرا بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان دیگر موتور اصلی رشد تقاضا نخواهد بود.
* این تحول می‌تواند قدرت قیمت‌گذاری برخی صادرکنندگان نفت را در بلندمدت کاهش داده و وزن بازارهای آسیایی را در تعیین قیمت‌های جهانی تغییر دهد.

تحلیل سیاسی

* بازگشت درگیری‌ها در منطقه بار دیگر نشان داد که امنیت انرژی به یکی از مهم‌ترین ابزارهای رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل شده است.
* چین طی سال‌های گذشته تلاش کرده بدون ورود مستقیم به تنش‌های نظامی، از طریق سرمایه‌گذاری در زیرساخت، تنوع‌بخشی به منابع انرژی و توسعه فناوری، آسیب‌پذیری خود را در برابر بحران‌های ژئوپلیتیکی کاهش دهد.
* استمرار این روند می‌تواند وابستگی متقابل میان چین و تولیدکنندگان نفت را نسبت به گذشته دستخوش تغییر کند و الگوی تعاملات انرژی در آسیا را بازتعریف نماید.

جمع‌بندی اجرایی (Executive Insight)

پیام اصلی این گزارش آن است که پکن سال‌ها پیش از آغاز بحران هرمز، خود را برای چنین سناریویی آماده کرده بود. ترکیب ذخایر عظیم نفت، توسعه خطوط لوله، گسترش خودروهای برقی، کاهش تدریجی مصرف سوخت‌های فسیلی و انعطاف در سیاست خرید نفت، مجموعه‌ای از لایه‌های دفاعی را ایجاد کرده که اثر شوک‌های ژئوپلیتیکی بر اقتصاد چین را به‌طور محسوسی کاهش می‌دهد. اگر روند فعلی ادامه یابد، کاهش وابستگی چین به نفت وارداتی می‌تواند به یکی از مهم‌ترین عوامل تغییر توازن عرضه و تقاضای جهانی نفت در سال‌های آینده تبدیل شود.

همچنین بخوانید: سقوط بی‌سابقه پالایش نفت چین