رقابت بحث‌برانگیز در مزایده «دجابر»؛ خروج از بنگاه‌داری یا بازگشت از مسیری دیگر؟
مزایده امروز بلوک مدیریتی ۱۶.۵۸ درصدی شرکت داروسازی جابرابن‌حیان با رقابتی قابل توجه همراه شد؛ رقابتی که در یک سوی آن مجموعه‌ای فعال و تخصصی در صنعت دارو قرار داشت و در سوی دیگر، شرکت سرمایه‌گذاری ملی ایران با نماد «ونیکی» برای تصاحب این بلوک مدیریتی وارد میدان شد.
مطابق اطلاعیه عرضه، ۳۷۶ میلیون و ۱۱۵ هزار و ۱۷۸ سهم معادل ۱۶.۵۸ درصد از سهام «دجابر» به‌صورت یکجا و نقد و با قیمت پایه هر سهم ۳۷ هزار و ۷۰۰ ریال عرضه شد و رقابت از ساعت ۱۰:۴۵ آغاز شد.
اما اهمیت این مزایده فقط به قیمت یا برنده احتمالی آن محدود نمی‌شود؛ بلکه ماهیت خریدار و ساختار مالکیتی آن یکی از مهم‌ترین نکات قابل بررسی در این معامله است.
پای بانک تجارت به یک بلوک دارویی باز می‌شود؟
بر اساس اطلاعات منتشرشده، بانک تجارت حدود ۴۲ درصد از سهام «سرمایه‌گذاری ملی ایران» را در اختیار دارد. بنابراین حضور «ونیکی» در رقابت برای یک بلوک مدیریتی از یک شرکت دارویی، این پرسش را مطرح می‌کند که چنین سرمایه‌گذاری‌ای با سیاست‌های ناظر بر محدود کردن بنگاه‌داری بانک‌ها و شرکت‌های وابسته به آنها چگونه تطبیق پیدا می‌کند.
این پرسش به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که «دجابر» یک شرکت عملیاتی و غیربانکی در صنعت دارو است و خرید یک بلوک مدیریتی، صرفاً یک سرمایه‌گذاری کوچک و غیراستراتژیک محسوب نمی‌شود.
ماده ۱۶ قانون رفع موانع تولید چه می‌گوید؟
مطابق ماده ۱۶ قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور، بانک‌ها و مؤسسات اعتباری مکلف شده‌اند سهام خود و شرکت‌های تابعه‌شان را در بنگاه‌های دارای فعالیت غیربانکی، با رعایت استثناهای قانونی، واگذار کنند.
ماده ۱۷ همین قانون نیز ضمانت‌های اجرایی و مالیاتی مربوط به عدم رعایت این تکالیف را پیش‌بینی کرده است.
از سوی دیگر، دستورالعمل سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار مصوب شورای پول و اعتبار نیز برای دامنه سرمایه‌گذاری بانک‌ها و مؤسسات اعتباری محدودیت‌هایی در نظر گرفته است.
بنابراین، حضور یک شرکت سرمایه‌گذاری با سهامدار عمده بانکی در رقابت برای یک بلوک مدیریتی یک شرکت دارویی، لزوماً به معنای تخلف نیست، اما طبیعتاً نیازمند بررسی دقیق ساختار مالکیت، حدود اختیارات و مبنای قانونی چنین سرمایه‌گذاری‌ای است.
خروج از بنگاه‌داری، اما با تغییر مالک؟
نکته قابل تأمل دیگر به فلسفه واگذاری بازمی‌گردد.
اگر یک مجموعه یا صندوق بازنشستگی با هدف خروج از بنگاه‌داری، دارایی خود را عرضه می‌کند، انتظار منطقی این است که دارایی مذکور در نهایت به سرمایه‌گذاری منتقل شود که از منظر مالکیتی و راهبردی، خروج از بنگاه‌داری را محقق کند.
در چنین شرایطی، اگر دارایی از یک مجموعه وابسته به دولت یا صندوق بازنشستگی به مجموعه‌ای با ارتباط مالکیتی قابل توجه با یک بانک منتقل شود، این پرسش مطرح می‌شود که آیا واقعاً بنگاه‌داری کاهش یافته یا صرفاً مالک بنگاه تغییر کرده است؟
البته پاسخ به این پرسش منوط به مشخص شدن برنده مزایده و بررسی دقیق ساختار حقوقی و مالکیتی معامله خواهد بود.
رقابت متخصص دارویی با یک سرمایه‌گذار مالی
وجه دیگر این رقابت نیز قابل توجه است.
در یک سوی مزایده، مجموعه‌ای با فعالیت تخصصی در صنعت دارو قرار دارد که می‌تواند از منظر زنجیره تولید، دانش فنی و توسعه عملیاتی، خریدار استراتژیک محسوب شود.
در سوی دیگر، «ونیکی» قرار گرفته که ماهیت اصلی آن سرمایه‌گذاری است.
این تفاوت ماهیتی یک پرسش اقتصادی مهم ایجاد می‌کند: هدف از واگذاری بلوک مدیریتی «دجابر» صرفاً فروش دارایی است یا قرار است مالک جدید، نقش فعال‌تری در توسعه و مدیریت شرکت دارویی ایفا کند؟
اگر هدف، توسعه صنعتی و افزایش بهره‌وری شرکت باشد، طبیعتاً توان عملیاتی و تخصص خریدار نیز می‌تواند در ارزیابی نتیجه واگذاری اهمیت پیدا کند.
معامله‌ای که نیازمند شفافیت بیشتر است
از منظر اقتصادی نیز در چنین معاملاتی، صرف انتقال مالکیت نمی‌تواند معیار کافی برای ارزیابی موفقیت واگذاری باشد. باید مشخص شود خریدار چه برنامه‌ای برای دارایی دارد، منبع تأمین مالی خرید چیست و مالکیت جدید چه تغییری در استراتژی و مدیریت شرکت ایجاد خواهد کرد.
به همین دلیل، انتظار می‌رود در صورت نهایی شدن معامله، اطلاعات مربوط به خریدار، قیمت نهایی معامله، منبع تأمین مالی، ساختار مالکیتی و برنامه مدیریتی برای «دجابر» به‌صورت شفاف در اختیار بازار قرار گیرد.
پرسش اصلی همچنان پابرجاست
در نهایت، حضور «ونیکی» در رقابت برای بلوک مدیریتی «دجابر» به خودی خود به معنای نقض مقررات نیست؛ اما با توجه به سهامداری بانک تجارت در این شرکت سرمایه‌گذاری، شفاف‌سازی درباره مبنای قانونی و حدود این سرمایه‌گذاری می‌تواند بسیاری از ابهامات بازار را برطرف کند.
به‌ویژه آنکه فروشنده این بلوک، با هدف خروج از بنگاه‌داری اقدام به واگذاری دارایی کرده است. بنابراین برای سهامداران و فعالان بازار سرمایه مهم است بدانند آیا این واگذاری در نهایت به خروج واقعی از بنگاه‌داری منجر خواهد شد یا تنها مالکیت بنگاه از یک مجموعه به مجموعه‌ای دیگر با ارتباطات مالکیتی متفاوت منتقل می‌شود.
اکنون پرسش اصلی این است: برنده مزایده «دجابر» چه کسی خواهد بود و آیا مالک جدید، پاسخ روشنی برای این ابهامات خواهد داشت؟
نظرات کاربران (۰ نظر)