رشد هوش مصنوعی، محرک تازه بازار پتروشیمی و مواد شیمیایی
هوش مصنوعی چگونه بازار پتروشیمی را متحول می‌کند؟
به گزارش پتروشیمی ها؛گسترش سریع هوش مصنوعی و مراکز داده در جهان، تنها صنعت فناوری اطلاعات را تحت تأثیر قرار نداده و اکنون آثار آن به زنجیره صنایع شیمیایی و پتروشیمی نیز رسیده است. بر اساس مباحث مطرح‌شده در قسمت ۲۸۳ پادکست The Chemical Show با حضور Jan Kalfus از S&P Global Energy، توسعه زیرساخت‌های مرتبط با هوش مصنوعی می‌تواند از دو مسیر بر صنعت شیمیایی اثر بگذارد؛ نخست از طریق افزایش تقاضا برای مواد مورد استفاده در ساخت مراکز داده و تجهیزات آنها و دوم از طریق تغییر شیوه تحقیق، تولید، تصمیم‌گیری و مدیریت در صنایع شیمیایی.
مراکز داده؛ بازار جدید برای مواد شیمیایی
افزایش سرمایه‌گذاری در ساخت مراکز داده، به توسعه مجموعه‌ای از ساختمان‌ها، تجهیزات الکترونیکی، سامانه‌های خنک‌کننده و زیرساخت‌های فنی نیاز دارد؛ زنجیره‌ای که در بخش‌های مختلف آن از مواد شیمیایی و پلیمری استفاده می‌شود.
در بخش مواد شیمیایی پایه و کامودیتی‌ها، محصولاتی مانند PVC، پلی‌اتیلن، پلی‌یورتان و فوم‌های پلی‌یورتان سخت از توسعه زیرساخت‌های مراکز داده منتفع می‌شوند. این مواد در ساخت‌وساز، عایق‌کاری، تجهیزات و اجزای مختلف ساختمان‌های مورد نیاز مراکز داده کاربرد دارند.
با این حال، اثر هوش مصنوعی بر بازار مواد شیمیایی تخصصی می‌تواند عمیق‌تر باشد.
افزایش اهمیت مواد شیمیایی تخصصی
در بخش مواد شیمیایی تخصصی، محصولاتی مانند رزین‌های اپوکسی، پلی‌بوتیلن ترفتالات (PBT)، مواد و مایعات فلورینه و الاستومرهای تخصصی در ساخت تجهیزات الکترونیکی و اجزای مورد استفاده در مراکز داده کاربرد دارند.
به همین دلیل، افزایش ظرفیت محاسباتی و توسعه مراکز داده می‌تواند تقاضا برای این گروه از محصولات را با سرعت بیشتری افزایش دهد.
این روند نشان می‌دهد که اثر هوش مصنوعی بر صنعت پتروشیمی صرفاً به افزایش مصرف مواد پایه محدود نیست و می‌تواند بازار مواد با ارزش افزوده بالاتر را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
زنجیره پنهان تأمین مراکز داده
یکی از نکات مهم در توسعه مراکز داده، گستردگی زنجیره تأمین آنهاست. سرمایه‌گذاری در یک مرکز داده لزوماً به معنای تولید تمام مواد و تجهیزات مورد نیاز در همان کشور یا منطقه نیست.
تراشه‌ها، قطعات سخت‌افزاری، بردهای مدار چاپی و مواد اولیه مورد استفاده در تولید آنها، بخشی از این زنجیره جهانی را تشکیل می‌دهند.
رزین‌های اپوکسی، مواد مورد استفاده در ساخت بردهای تقویت‌شده با شیشه و ساختارهای FR4، برخی مواد فلورینه و الاستومرهای تخصصی از جمله موادی هستند که در بخش‌هایی از این زنجیره مورد استفاده قرار می‌گیرند.
از این منظر، توسعه مراکز داده می‌تواند فرصت جدیدی برای صنایع شیمیایی ایجاد کند، اما بهره‌برداری کامل از این فرصت به توانایی کشورها در ایجاد زنجیره تأمین مواد واسطه‌ای و تخصصی نیز وابسته است.
مواد واسطه‌ای؛ حلقه مهم زنجیره پتروشیمی
یکی از چالش‌های توسعه صنایع شیمیایی تخصصی، تأمین مواد واسطه‌ای است. تولید برخی محصولات نهایی به موادی وابسته است که ممکن است در داخل یک کشور تولید نشوند و از بازارهای خارجی تأمین شوند.
ایجاد ظرفیت برای این مواد نیز معمولاً به احداث یک واحد تولیدی منفرد محدود نمی‌شود و به مجموعه‌ای از ظرفیت‌های مرتبط در زنجیره ارزش نیاز دارد.
تجربه بازار نشان داده است که خروج یک ماده واسطه‌ای از یک منطقه به دلیل مشکلات اقتصادی یا توقف یک واحد تولیدی، می‌تواند بازگشت آن ظرفیت را در آینده دشوار کند. از این رو، توسعه زنجیره ارزش پتروشیمی نیازمند نگاه بلندمدت و یکپارچه است.
فناوری؛ عامل تعیین‌کننده رقابت‌پذیری
در کنار سرمایه‌گذاری، فناوری مورد استفاده در واحدهای جدید نیز اهمیت زیادی دارد. در برخی مناطق، به‌ویژه آسیا، واحدهای جدید با فناوری‌های به‌روزتر احداث شده‌اند و به جای اتکا به اصلاح مداوم واحدهای قدیمی، از ابتدا با فناوری‌های جدید طراحی شده‌اند.
این روند می‌تواند موجب ایجاد واحدهایی با بهره‌وری بالاتر و فرآیندهای مدرن‌تر شود.
از سوی دیگر، دیجیتالی‌شدن واحدهای صنعتی نیز به یکی از محورهای مهم تحول صنعت شیمیایی تبدیل شده است. واحدهایی که از ابتدا با زیرساخت‌های دیجیتال طراحی می‌شوند، می‌توانند از ظرفیت‌های هوش مصنوعی و تحلیل داده بهتر استفاده کنند.
هوش مصنوعی چگونه تولید پتروشیمی را تغییر می‌دهد؟
اثر بلندمدت هوش مصنوعی بر صنعت پتروشیمی ممکن است حتی فراتر از افزایش تقاضا برای مواد شیمیایی باشد.
هوش مصنوعی می‌تواند در حوزه‌هایی مانند برنامه‌ریزی تولید، مدیریت عملیات، زنجیره تأمین، نگهداری تجهیزات، تصمیم‌گیری تجاری، تحقیق و توسعه و بهینه‌سازی فرآیندهای صنعتی مورد استفاده قرار گیرد.
در این میان، حرکت از هوش مصنوعی مولد به سمت هوش مصنوعی عامل‌محور (Agentic AI) می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند. سامانه‌های عامل‌محور قادرند مجموعه‌ای از وظایف را به صورت هماهنگ دنبال کنند و در فرآیندهای پیچیده صنعتی نقش فعال‌تری داشته باشند.
انسان همچنان در مرکز تصمیم‌گیری است
با وجود افزایش توانایی هوش مصنوعی در پردازش داده و یافتن راه‌حل‌های بهینه، نقش انسان همچنان تعیین‌کننده خواهد بود.
تعریف مسئله، شناخت شرایط کسب‌وکار، تعیین اهداف و درک عواملی که خارج از داده‌های موجود قرار دارند، از جمله حوزه‌هایی هستند که به دانش و تجربه انسانی نیاز دارند.
بنابراین، ارزش اصلی زمانی ایجاد می‌شود که هوش مصنوعی و دانش تخصصی انسان در کنار یکدیگر قرار گیرند.
پیوند دانشگاه و صنعت؛ مسیر توسعه فناوری
یکی دیگر از محورهای مهم تحول صنعت شیمیایی، تقویت ارتباط میان دانشگاه و صنعت است. بسیاری از ایده‌های جدید در محیط‌های دانشگاهی و آزمایشگاهی شکل می‌گیرند، اما تبدیل این ایده‌ها به فناوری تجاری نیازمند سرمایه، تجربه صنعتی و زیرساخت مناسب است.
همکاری نزدیک‌تر دانشگاه و صنایع شیمیایی می‌تواند مسیر انتقال فناوری از آزمایشگاه به مقیاس صنعتی را کوتاه‌تر کند.
هوش مصنوعی نیز می‌تواند در این مسیر نقش مهمی داشته باشد؛ زیرا با پردازش حجم بالایی از داده‌های علمی و فنی، زمان مورد نیاز برای جست‌وجو، تحلیل و ارزیابی اطلاعات را کاهش می‌دهد و به پژوهشگران اجازه می‌دهد تمرکز بیشتری بر تعریف مسئله و طراحی راه‌حل داشته باشند.
چالش انرژی در عصر ابرمقیاس‌پذیری
رشد هوش مصنوعی به افزایش ظرفیت محاسباتی نیاز دارد و توسعه مراکز داده بزرگ یا Hyperscale Data Centers یکی از نتایج این روند است.
اما همزمان با افزایش ظرفیت محاسباتی، مسئله مصرف انرژی و بهره‌وری نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
یکی از مسیرهای بهبود بهره‌وری، توسعه فناوری‌های جدید خنک‌سازی است. مراکز داده برای فعالیت تجهیزات پردازشی به سامانه‌های خنک‌کننده گسترده نیاز دارند و بهبود این سامانه‌ها می‌تواند در کاهش مصرف انرژی و افزایش بهره‌وری زیرساخت‌های محاسباتی مؤثر باشد.
در این بخش نیز صنعت شیمیایی می‌تواند نقش مهمی ایفا کند؛ زیرا مواد مورد استفاده در عایق‌ها، خنک‌کننده‌ها، الاستومرها و سایر تجهیزات تخصصی بخشی از زنجیره فناوری مراکز داده هستند.
جمع‌بندی؛ فرصت جدید پتروشیمی در عصر هوش مصنوعی
گسترش هوش مصنوعی و مراکز داده در حال ایجاد یک لایه جدید از تقاضا در صنعت شیمیایی است. در بخش مواد پایه، محصولاتی مانند PVC، پلی‌اتیلن و پلی‌یورتان از توسعه زیرساخت‌های مراکز داده منتفع می‌شوند و در بخش مواد تخصصی، رزین‌های اپوکسی، PBT، مواد فلورینه و الاستومرهای ویژه اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
با این حال، اثر بلندمدت هوش مصنوعی بر صنعت پتروشیمی احتمالاً تنها به افزایش مصرف مواد محدود نخواهد شد. استفاده از هوش مصنوعی در تحقیق و توسعه، مدیریت زنجیره تأمین، بهینه‌سازی فرآیندها، تولید و تصمیم‌گیری می‌تواند ساختار فعالیت صنایع شیمیایی را نیز تغییر دهد.
به این ترتیب، هوش مصنوعی از یک سو بازار جدیدی برای محصولات پتروشیمی و مواد شیمیایی ایجاد می‌کند و از سوی دیگر می‌تواند به ابزاری برای افزایش بهره‌وری و تحول خود این صنعت تبدیل شود.
نظرات کاربران (۰ نظر)