عمان ظرفیت ذخیرهسازی نفت خود در خارج از تنگه هرمز را بهطور چشمگیری افزایش میدهد
به گزارش پتروشیمیها،همزمان، اوکیو برنامه دارد ظرفیت مخازن زمینی نفت خام را طی سه سال از حدود ۵ میلیون بشکه فعلی به ۱۰ میلیون بشکه برساند. هدف بلندمدت عمان توسعه ظرفیت مخازن دُقم تا حدود ۴۰ میلیون بشکه است.
تصمیم درباره خرید دو نفتکش، هر یک با ظرفیت حدود ۲ میلیون بشکه، قرار است تا پایان سال جاری میلادی اتخاذ شود. در صورت خرید، آمادهسازی آنها برای استفاده بهعنوان مخزن شناور حدود شش ماه زمان خواهد برد.
این اقدام در شرایطی انجام میشود که اختلال در تردد از تنگه هرمز، تولیدکنندگان نفت خلیج فارس را به سمت مسیرهای صادراتی، پایانههای ذخیرهسازی و روشهای حملونقل جایگزین سوق داده است.
چرا دُقم اهمیت استراتژیک دارد؟
مزیت اصلی دُقم، موقعیت آن در دریای عرب و خارج از تنگه هرمز است. بنابراین نفت ذخیرهشده در این منطقه برای دسترسی به بازارهای بینالمللی، وابستگی کمتری به عبور مجدد از این آبراه خواهد داشت.
پایانه «رأس مرکز» در نزدیکی دُقم نیز اساساً با همین منطق توسعه یافته است. این پایانه توسط شرکت پایانههای نفتی عمان، زیرمجموعه اوکیو، اداره میشود و برای ذخیرهسازی نفت خام، بارگیری و تخلیه و ارائه خدمات لجستیکی به شرکتهای نفتی و تجاری طراحی شده است.
نکته مهم این است که زیرساخت موجود دُقم صرفاً یک پروژه جدید در واکنش به بحران فعلی نیست. عمان طی سالهای گذشته این منطقه را بهعنوان یک مرکز بلندمدت ذخیرهسازی و لجستیک انرژی توسعه داده است. ظرفیت اولیه پروژه رأس مرکز حدود ۲۶.۷ میلیون بشکه اعلام شده و در طرح توسعه کامل، ظرفیت بسیار بالاتری نیز قابل دستیابی است.
تحلیل فنی
استفاده از نفتکشهای غولپیکر بهعنوان مخزن شناور، از نظر فنی راهکاری نسبتاً سریع برای افزایش ظرفیت ذخیرهسازی است؛ زیرا ساخت مخزن زمینی بزرگ نیازمند طراحی، عملیات عمرانی، مخزنسازی، خطوط لوله، تجهیزات آتشنشانی و سامانههای عملیاتی و ایمنی است.
در مقابل، نفتکش موجود میتواند پس از انتقال به موقعیت مناسب و انجام عملیات آمادهسازی، در نقش ظرفیت ذخیرهسازی موقت یا میانمدت مورد استفاده قرار گیرد.
اما این روش هزینههایی نیز دارد؛ از جمله قیمت بالای نفتکش، هزینه سرمایهای، هزینه نگهداری و بازرسی، هزینه پهلوگیری یا مهار، بیمه و ریسک کاهش ارزش اقتصادی دارایی در صورت افت نرخهای حملونقل.
اهمیت این موضوع در شرایط فعلی بیشتر شده است، زیرا نرخ اجاره نفتکشهای غولپیکر یا «ویالسیسی» در مسیرهای خلیج فارس به آسیا به بیش از یک میلیون دلار در روز رسیده است.
بنابراین، تصمیم اوکیو برای خرید نفتکش و تبدیل آن به مخزن شناور، در واقع مقایسهای میان هزینه بالای مالکیت نفتکش و ارزش راهبردی ایجاد ظرفیت ذخیرهسازی خارج از هرمز است.
تحلیل بازار و لجستیک نفت
تحولات اخیر نشان میدهد مشکل اصلی بازار فقط تولید نفت نیست؛ بلکه «محل ذخیرهسازی، مسیر انتقال و دسترسی به کشتی» نیز به عناصر تعیینکننده تبدیل شدهاند.
بر اساس گزارش رویترز، افزایش انتقال نفت به منطقه دریای عمان باعث شده ظرفیت عملیات انتقال کشتی به کشتی یا «استیاس» در برخی نقاط عمان تحت فشار قرار گیرد. همچنین افزایش صادرات عربستان از پایانههای شرقی، تقاضا برای نفتکشهای ویالسیسی را بهشدت افزایش داده است.
در چنین شرایطی، دُقم میتواند از یک پایانه ذخیرهسازی به یک هاب لجستیکی نفت تبدیل شود؛ یعنی محلی برای ذخیرهسازی، اختلاط نفتها، انتقال بین کشتیها، مدیریت موجودی و در آینده تجارت و توزیع منطقهای نفت خام.
این مدل برای شرکتهای نفتی و تجاری ارزش ویژهای دارد، زیرا ذخیرهسازی در نقطهای خارج از گلوگاه اصلی، انعطاف عملیاتی بیشتری ایجاد میکند.
تحلیل استراتژیک
اقدام عمان را میتوان بخشی از روند بزرگتر «کاهش وابستگی لجستیکی به هرمز» دانست.
این روند فقط محدود به عمان نیست. عربستان پس از اختلال در خط لوله شرق به غرب، بخش بیشتری از نفت خود را از پایانههای شرقی به سمت خلیج فارس منتقل کرده و به استفاده از انتقال کشتی به کشتی در آبهای عمان روی آورده است. امارات نیز در حال توسعه بیشتر زیرساختهای انتقال نفت خود به پایانه فجیره، خارج از هرمز، است.
از این منظر، رقابت آینده فقط بر سر تولید نفت یا ظرفیت پالایش نخواهد بود؛ بلکه کنترل زیرساختهای ذخیرهسازی، پایانهها، خطوط لوله و ناوگان حملونقل اهمیت بیشتری پیدا میکند.
برای عمان، این تحول یک فرصت ژئواکونومیک است: تبدیل موقعیت جغرافیایی خارج از هرمز به یک مزیت تجاری و لجستیکی.
ابعاد منطقهای
یکی از نکات مهم خبر، اشاره مدیرعامل اوکیو به گفتوگوهای اولیه درباره احتمال استفاده از عمان برای انتقال نفت کشورهای دیگر است.
دُقم از گذشته نیز بهعنوان یکی از گزینههای بالقوه برای اتصال به مسیرهای خط لولهای از کشورهای تولیدکننده نفت در شبهجزیره عربستان مطرح بوده است؛ هرچند تاکنون پروژه مشخصی در این زمینه به مرحله اجرا نرسیده است.
عمان همچنین در سال ۲۰۲۵ با سازمان بازاریابی نفت عراق، «سومو»، برای توسعه پروژه ذخیرهسازی اولیه ۱۰ میلیون بشکه نفت عراق در رأس مرکز تفاهمنامه امضا کرده بود. این موضوع نشان میدهد ایده تبدیل دُقم به مرکز ذخیرهسازی نفت کشورهای ثالث، پیش از بحران فعلی نیز در حال شکلگیری بوده است.
پیوند با پالایش و پتروشیمی
مزیت دُقم فقط ذخیرهسازی نیست. پالایشگاه دُقم که با مشارکت عمان و کویت فعالیت میکند، در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۵۵ هزار بشکه در روز تولید داشته که بالاتر از ظرفیت طراحی ۲۳۰ هزار بشکه در روز گزارش شده است.
بنابراین توسعه همزمان ذخیرهسازی، پایانه نفت خام، پالایشگاه و زیرساختهای پتروشیمی، امکان شکلگیری یک زنجیره یکپارچه انرژی در دُقم را تقویت میکند.
تحلیل اگزکیوتیو
پیام اصلی این تحول را میتوان در سه سطح خلاصه کرد:
• ذخیرهسازی: عمان در حال تبدیل ظرفیت ذخیرهسازی خارج از هرمز به یک دارایی راهبردی است.
• لجستیک: دُقم میتواند نقش واسط میان تولیدکنندگان نفت خلیج فارس و بازارهای دریایی آسیا و سایر بازارهای بینالمللی را تقویت کند.
• ژئواکونومی: هرچه ریسک هرمز طولانیتر شود، ارزش اقتصادی زیرساختهایی که خارج از این گلوگاه قرار دارند افزایش مییابد.
از این منظر، خرید دو نفتکش برای ذخیرهسازی شناور، اگرچه از نظر حجم در برابر بازار جهانی نفت بسیار بزرگ نیست، اما از نظر انعطافپذیری لجستیکی و سرعت ایجاد ظرفیت اهمیت دارد.
گسترش فعالیت اوکیو در آفریقا
خبر بلومبرگ همچنین نشان میدهد اوکیو در حال بررسی توسعه فعالیتهای بالادستی و پاییندستی خود در آفریقاست؛ از جمله مذاکره برای اکتشاف گاز در بلوک ۲۴ فراساحلی آنگولا و مشارکت در مناقصات اکتشاف در الجزایر و گفتوگو درباره پروژههای مشابه در لیبی.
این جهتگیری با اظهارات اخیر مدیرعامل اوکیو درباره گسترش فعالیت این شرکت در زنجیرههای مختلف انرژی آفریقا، از اکتشاف و تولید تا LNG، کود، آمونیاک، پتروشیمی و تجارت فرآوردههای نفتی، همخوانی دارد.
همچنین اوکیو در حال بررسی عرضه سهام بخش پالایش و پتروشیمی خود است و طبق گزارش بلومبرگ، ممکن است این عرضه در سال ۲۰۲۷ انجام شود.
جمعبندی
اقدام عمان را نباید صرفاً افزایش چند میلیون بشکه ظرفیت ذخیرهسازی تلقی کرد. آنچه در دُقم در حال شکلگیری است، بخشی از یک راهبرد گستردهتر برای ایجاد یک مرکز انرژی خارج از تنگه هرمز است.
ترکیب ذخیرهسازی زمینی، مخازن شناور، پایانه دریایی، انتقال کشتی به کشتی، پالایش، پتروشیمی و دسترسی مستقیم به دریای عرب، میتواند دُقم را در ساختار جدید لجستیک انرژی منطقه به یک نقطه مهم تبدیل کند.
تحولات فعلی نیز نشان میدهد در شرایط اختلال در گلوگاههای انرژی، ارزش یک بشکه نفت فقط به خود نفت محدود نیست؛ محل ذخیرهسازی، امکان دسترسی به کشتی، مسیر صادرات و انعطافپذیری زیرساختی میتواند به همان اندازه تعیینکننده باشد.
همچنین بخوانید: بهمن سوری معاون توسعه و بازار بیمه سینا شد
نظرات کاربران (۰ نظر)