بر اساس گزارش Reuters، محموله‌ای شامل یک‌میلیون بشکه نفت قزاقستان (KEBCO) که از طریق پایانه «اومیشال» در کرواسی وارد شده بود، پس از تعلیق انتقال از خط لوله JANAF در ۸ اکتبر، متوقف گردید.

دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) نیز اجازه معافیت تحریمی شرکت NIS را در ۹ اکتبر تمدید نکرد و به‌این‌ترتیب، صربستان رسماً از خرید نفت خام بین‌المللی محروم شد.

پالایشگاه «پانچِوو» که تحت مالکیت ۵۶ درصدی Gazprom Neft روسیه است و سالانه حدود ۴.۸ میلیون تُن نفت پالایش می‌کند، تأمین‌کننده بیش از ۸۰٪ بنزین و گازوئیل صربستان است.

اگر محموله‌های جایگزین به‌موقع تأمین نشود، این پالایشگاه تا اوایل نوامبر تعطیل خواهد شد.

رئیس‌جمهور صربستان، الکساندر ووچیچ، با بیان اینکه ذخایر فعلی تا پایان سال کافی است، خطر فوری را رد کرده، اما تحلیل‌گران هشدار می‌دهند که تداوم وضع موجود، این کشور را ناگزیر از واردات سوخت از کشورهای اتحادیه اروپا خواهد کرد.

بیشتر در همین زمینه: ارتقای دقت عملیاتی: پالایش گاز هویزه قرارداد خرید تجهیزات پیشرفته لیزر و اولتراسونیک را منعقد کرد

خط لوله JANAF که از سال ۲۰۲۲ شریان اصلی انتقال نفت روسی و قزاق به صربستان بوده، اکنون به‌دلیل فشارهای تحریمی مسدود شده و ضعف زیرساخت‌های لجستیکی بالکان را آشکار کرده است.

دولت بلگراد در حال بررسی واردات اضطراری از مجارستان و توافقات موقتی با پالایشگاه‌های منطقه‌ای است تا از توقف کامل عملیات در پانچوو جلوگیری کند.

تحلیل فنی (Technical Analysis)

۱. ظرفیت پالایش: پالایشگاه پانچوو با ظرفیت ۴.۸ میلیون تُن در سال (حدود ۹۶ هزار بشکه در روز) ستون فقرات تأمین سوخت صربستان است؛ توقف آن معادل از دست رفتن تقریباً تمام ظرفیت پالایش داخلی کشور است.

۲. محدودیت مسیرهای انتقال: خط لوله JANAF از کرواسی، تنها مسیر اقتصادی انتقال نفت خام به صربستان است. گزینه‌های جایگزین از طریق مجارستان (در امتداد سامانه نفتی Druzhba) از نظر فنی ممکن ولی از نظر هزینه و زمان تحویل بسیار محدود است.

۳. ریسک تأمین فصلی: آغاز فصل سرد، فشار بر ذخایر دیزل برای گرمایش و حمل‌ونقل را افزایش می‌دهد و هر وقفه‌ای در پالایش داخلی می‌تواند به بحران انرژی منطقه‌ای بینجامد.

تحلیل استراتژیک (Strategic Analysis)

• اهرم فشار ژئوانرژیک آمریکا: پایان معافیت تحریمی NIS بخشی از راهبرد واشنگتن برای محدودسازی نفوذ روسیه در بالکان است. این اقدام صربستانِ متحد روسیه را در تنگنای انرژی قرار داده و هم‌زمان بر روابط آن با اتحادیه اروپا فشار وارد می‌کند.

• تغییر توازن انرژی بالکان: با توقف انتقال از JANAF، کرواسی و مجارستان عملاً کنترل ورودی‌های نفتی صربستان را در اختیار دارند؛ موضوعی که به‌طور ضمنی نفوذ بروکسل را بر سیاست‌های انرژی بلگراد افزایش می‌دهد.

• ریسک وابستگی مضاعف: تلاش صربستان برای جبران کمبود از طریق همسایگان اروپایی، هرچند موقتاً بحران را کاهش می‌دهد، اما در میان‌مدت وابستگی انرژی این کشور به بلوک غرب را تشدید می‌کند.

• پیام غیرمستقیم برای مسکو: تعطیلی احتمالی پالایشگاه تحت مالکیت گازپروم‌نفت، نه‌تنها زیان اقتصادی برای روسیه به همراه دارد، بلکه پیام سیاسی روشنی مبنی بر کاهش عمق نفوذ انرژی روسیه در اروپای جنوب‌شرقی است.

تحلیل اجرایی (Executive Insight)

۱. برای صربستان: باید فوراً سازوکار واردات سوخت پالایش‌شده از مجارستان و بلغارستان را فعال کرده و مسیرهای زمینی جایگزین را ایمن کند. همچنین ذخیره‌سازی استراتژیک فرآورده‌ها باید در اولویت قرار گیرد.

۲. برای اتحادیه اروپا: فرصت مناسبی است تا با ارائه تسهیلات سوختی به بلگراد، آن را به سمت همگرایی بیشتر با سیاست انرژی اروپا سوق دهد.

۳. برای روسیه: تحریم NIS زنگ خطر از دست رفتن نفوذ انرژی روسیه در بالکان است. مسکو ممکن است از مسیرهای غیرمستقیم (مانند تجارت سوآپ یا انتقال از طریق قزاقستان و مجارستان) برای حفظ سهم خود استفاده کند.

۴. برای بازار جهانی: اگر پالایشگاه پانچوو متوقف شود، تقاضای منطقه‌ای برای بنزین و دیزل اروپایی افزایش یافته و نرخ فرآورده‌ها در بازار spot اروپای مرکزی صعودی خواهد شد.

تحلیل سیاسی (Political Analysis)

تحریم NIS در واقع آزمونی برای سیاست دوگانه صربستان میان شرق و غرب است. بلگراد که از یک‌سو خواهان نزدیکی به اتحادیه اروپا و از سوی دیگر متحد سنتی روسیه است، اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که باید میان امنیت انرژی و استقلال دیپلماتیک یکی را اولویت دهد.

واشنگتن با زمان‌بندی دقیق انقضای معافیت، در آستانه زمستان، عملاً از انرژی به‌عنوان ابزار فشار سیاسی برای جهت‌دهی مجدد سیاست خارجی صربستان استفاده کرده است.