تمرکز شرکت‌های بزرگ بین‌المللی (سوپرمجورها) و شرکت‌های ملی نفت (NOC) از اکتشاف گسترده در مناطق متعدد به سمت حوزه‌های معدود و پربازده مانند حوضه نارنجی نامیبیا (Orange Basin)، پری‌سالت برزیل و آب‌های عمیق‌گویان و سورینام تغییر کرده است.

اکتشافات جهانی اکنون تحت سلطه تعداد محدودی کشور قرار دارد، و نقشه جهانی اکتشافات بیش از آنکه از وسعت جغرافیایی تبعیت کند، بر اساس دقت استراتژیک و بازده اقتصادی تعریف می‌شود. هزینه سالانه اکتشافات (Expex) نیز از ۱۱۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۳ به حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیارد دلار کاهش یافته است.

گزارش تأکید می‌کند که در صورت ادامه این روند، کمبود عرضه و نوسانات قیمتی می‌تواند امنیت انرژی و حتی مسیر انتقال به انرژی پاک را تهدید کند.

تحلیل فنی (Technical Analysis):

۱. کاهش میانگین اکتشافات: از سال ۲۰۲۰ تاکنون میانگین اکتشاف سالانه حدود ۸ میلیارد boe بوده و از ۲۰۲۳ تا سپتامبر ۲۰۲۵ به ۵.۵ میلیارد boe رسیده است؛ نشان‌دهنده روند نزولی مستمر در ظرفیت جایگزینی ذخایر جهانی.

۲. تمرکز بر فناوری و مناطق خاص: پیشرفت‌های فناورانه در تصویربرداری لرزه‌ای، حفاری جهت‌دار و مهندسی زیرآبی به شرکت‌ها اجازه داده تا از زیر لایه‌های ضخیم نمک (مانند حوضه پری‌سالت برزیل) نفت استخراج کنند.

بیشتر در همین زمینه: شکوفایی آرام بریتانیا در فناوری همجوشی با آهنرباهای ابررسانای دمای بالا

۳. بازیگران اصلی: شش شرکت بزرگ (ExxonMobil، TotalEnergies، Shell، Eni، BP، Chevron) حدود ۲۲٪ از کل اکتشافات جهانی از ۲۰۱۵ تاکنون را به خود اختصاص داده‌اند. شرکت‌های ملی نظیر Petrobras، ADNOC و QatarEnergy نیز با هدف امنیت انرژی داخلی و گسترش بین‌المللی، نقش پررنگی ایفا می‌کنند.

۴. ریسک و بازده: تمرکز بر پروژه‌های آب‌های عمیق و فراساحلی (deepwater) که هرچند پرهزینه و پرریسک‌اند، اما پتانسیل بازدهی بالا و ذخایر عظیم دارند.

تحلیل استراتژیک (Strategic Analysis):

۱. تغییر راهبرد جهانی از کمیت به کیفیت: شرکت‌ها به جای توسعه جغرافیایی وسیع، به دنبال حداکثرسازی بازده سرمایه‌گذاری در حوزه‌های با احتمال موفقیت بالا هستند. این به معنای تمرکز سرمایه در تعداد معدودی کشور آفریقایی و آمریکای جنوبی است.

۲. نازک شدن نقشه انرژی جهانی: تمرکز بیش از حد اکتشافات در چند کشور می‌تواند آسیب‌پذیری ژئوپلیتیکی عرضه جهانی را افزایش دهد و موجب شکل‌گیری وابستگی ساختاری جدید شود.

۳. کاهش ذخایر جایگزین: بدون سرمایه‌گذاری مستمر در اکتشافات جدید، بسیاری از کشورها ظرف دهه آینده با کسری ذخایر و افت تولید مواجه خواهند شد.

۴. تناقض انرژی و گذار سبز: گرچه سیاست‌های جهانی به سمت کاهش انتشار کربن پیش می‌روند، اما تقاضای نفت هنوز بالاست؛ در نتیجه کاهش اکتشافات می‌تواند انتقال انرژی را بی‌ثبات کند.

تحلیل اجرایی (Executive Insight):

• برای مدیران شرکت‌های نفتی: باید توازن جدیدی میان کاهش هزینه‌ها و حفظ امنیت تأمین ذخایر برقرار شود. تمرکز صرف بر بهینه‌سازی مالی، در بلندمدت خطر کمبود منابع را افزایش می‌دهد.

• برای کشورهای تولیدکننده: دولت‌ها با ارائه شرایط مالیاتی جذاب و قراردادهای شفاف‌تر می‌توانند سرمایه‌گذاری خارجی را جذب و از افول تولید جلوگیری کنند.

• برای نهادهای سیاست‌گذار: ضروری است اکتشاف مسئولانه با رویکرد کم‌کربن در اولویت قرار گیرد؛ ترکیب فناوری دیجیتال، داده‌های زمین‌شناسی پیشرفته و زیرساخت‌های کم‌انتشار می‌تواند راه‌حل میانی میان امنیت انرژی و گذار سبز باشد.

تحلیل سیاسی (Political Analysis):

۱. جابه‌جایی محورهای ژئوانرژی: تمرکز اکتشافات در محور آتلانتیک جنوبی (Namibia–Brazil–Guyana) به معنای تضعیف موقعیت خاورمیانه و روسیه در حوزه اکتشافات جدید است.

۲. فرصت برای کشورهای در حال توسعه: نامیبیا و سورینام در حال تبدیل شدن به مقاصد جذاب سرمایه‌گذاری انرژی هستند؛ این می‌تواند موازنه سیاسی جنوب–شمال را در بازار انرژی تغییر دهد.

۳. چالش برای ایران و کشورهای مشابه: در نبود سرمایه‌گذاری خارجی و فناوری‌های نوین، کشورهایی با ذخایر سنتی ممکن است سهم خود از بازار آینده را از دست بدهند، مگر آنکه سیاست‌های اکتشاف و همکاری فناورانه بازتعریف شوند.

در مجموع، پیام کلیدی گزارش آن است که کاهش جهانی اکتشافات نفتی تهدیدی مستقیم برای ثبات عرضه و امنیت انرژی جهان است. بدون سرمایه‌گذاری تازه در اکتشافات نوآورانه، حتی گذار انرژی سبز نیز بر پایه‌ای شکننده استوار خواهد بود.