بحران هرمز هند را وادار کرد راهبرد انرژی خود را بازنگری کند

در پی محدودیت‌های ایجادشده در تجارت انرژی از مسیر هرمز، میانگین قیمت سبد نفت وارداتی هند از حدود ۶۹ دلار در ماه مارس به بیش از ۱۱۴ دلار در هر بشکه در ماه آوریل افزایش یافت. این جهش قیمتی نشان داد که وابستگی هند به مسیرهای محدود انتقال انرژی، ریسک قابل توجهی برای اقتصاد این کشور ایجاد می‌کند.

هند سومین واردکننده بزرگ نفت جهان، چهارمین واردکننده بزرگ LNG و دومین واردکننده بزرگ LPG است. همچنین این کشور چهارمین ظرفیت بزرگ پالایش نفت جهان و پنجمین صادرکننده بزرگ فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده محسوب می‌شود.

پیش از بحران هرمز، بخش بزرگی از واردات انرژی هند از مسیر خلیج فارس عبور می‌کرد؛ حدود ۴۵ درصد نفت خام، ۵۰ درصد LNG و ۹۰ درصد LPG وارداتی هند از این مسیر تأمین می‌شد.

هند که در سال‌های گذشته به دلیل تحریم‌ها وابستگی خود به نفت ایران را کاهش داده بود، بیشتر به تأمین‌کنندگان خاورمیانه‌ای مانند عراق، عربستان سعودی، امارات، کویت، قطر و عمان روی آورد. همچنین از سال ۲۰۲۲ خرید نفت ارزان‌تر از روسیه را افزایش داد، اما فشارهای تحریمی و محدودیت‌های سیاسی، توسعه بیشتر این مسیر را باعدم قطعیت مواجه کرد.

پس از بحران هرمز، ایالات متحده به سرعت به یکی از منابع اصلی جایگزین انرژی هند تبدیل شد. در ماه مه، آمریکا بزرگ‌ترین تأمین‌کننده LNG هند شد و حدود ۹۰۰ هزار تن LNG، معادل ۴۰ درصد نیاز آن ماه، به هند ارسال کرد. همچنین صادرات LPG آمریکا به هند افزایش یافت و انتظار می‌رود در ماه ژوئن از یک میلیون تن فراتر رود.

بیشتر در همین زمینه: محدودیت گاز؛ کاهش تولید در «شپدیس» و «شیراز»

وزیر خارجه هند، اس. جایشانکار، اعلام کرد که دهلی‌نو برای تضمین دسترسی پایدار و مقرون‌به‌صرفه به انرژی، روابط انرژی خود با آمریکا را توسعه خواهد داد.

در کنار افزایش واردات سوخت فسیلی، بحران هرمز باعث شد سیاست‌گذاران هندی توجه بیشتری به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، کاهش وابستگی بلندمدت به واردات انرژی و افزایش تاب‌آوری سیستم انرژی کشور نشان دهند.

تحلیل فنی:

بحران هرمز نشان داد که امنیت انرژی تنها به میزان ذخایر یا ظرفیت پالایش وابسته نیست، بلکه به «تنوع مسیرهای تأمین» و «انعطاف‌پذیری زنجیره عرضه» نیز وابسته است.

هند با وجود داشتن ظرفیت بالای پالایشی، در بخش خوراک انرژی همچنان وابسته به واردات است. این موضوع باعث می‌شود هرگونه اختلال در مسیرهای دریایی مانند تنگه هرمز، مستقیماً بر هزینه تولید، حمل‌ونقل، صنایع پتروشیمی و قیمت انرژی داخلی اثر بگذارد.

ورود بیشتر LNG آمریکا به بازار هند از نظر فنی نیز اهمیت دارد، زیرا گاز طبیعی مایع‌شده آمریکا بر پایه توسعه تولید گاز شیل (Shale Gas) و زیرساخت‌های صادراتی جدید شکل گرفته است. این موضوع به هند امکان می‌دهد بخشی از ریسک تمرکز بر تأمین‌کنندگان خاورمیانه را کاهش دهد.

از سوی دیگر، افزایش ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر مانند خورشیدی و بادی، در بلندمدت می‌تواند بخشی از رشد تقاضای برق هند را بدون افزایش وابستگی به واردات نفت و گاز پاسخ دهد.

تحلیل استراتژیک:

تنگه هرمز برای هند فقط یک مسیر انتقال نفت نیست؛ بلکه یکی از ستون‌های اصلی معماری امنیت انرژی این کشور محسوب می‌شود. بحران اخیر نشان داد که وابستگی بیش از حد به یک منطقه جغرافیایی، حتی برای اقتصادهای بزرگ، یک ریسک راهبردی است.

هند اکنون به سمت یک مدل ترکیبی حرکت می‌کند:

* حفظ روابط انرژی با خاورمیانه به دلیل نزدیکی جغرافیایی و هزینه حمل پایین‌تر؛
* افزایش واردات LNG و LPG از آمریکا برای ایجاد تنوع تأمین؛
* توسعه ذخایر استراتژیک انرژی؛
* افزایش سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر برای کاهش آسیب‌پذیری بلندمدت.

از منظر بازار جهانی، افزایش تقاضای هند برای LNG آمریکا می‌تواند باعث تغییر در جریان تجارت گاز جهانی شود و رقابت بیشتری میان آسیا و اروپا برای منابع LNG ایجاد کند.

تحلیل اجرایی (Executive Insight):

بحران هرمز برای هند یک هشدار عملیاتی بود که نشان داد رشد اقتصادی بدون امنیت انرژی پایدار، با ریسک‌های جدی مواجه است.

اقدامات اخیر هند نشان‌دهنده تغییر رویکرد از «تأمین ارزان‌ترین انرژی» به سمت «تأمین مطمئن و متنوع انرژی» است. در این چارچوب، هزینه بالاتر خرید انرژی از آمریکا در کوتاه‌مدت، به‌عنوان هزینه ایجاد تاب‌آوری زنجیره انرژی پذیرفته شده است.

در آینده، رقابت اصلی در بازار انرژی فقط بر سر قیمت نخواهد بود؛ بلکه کشورها برای تضمین دسترسی پایدار به انرژی، بر تنوع منابع، مسیرهای حمل‌ونقل، زیرساخت ذخیره‌سازی و فناوری‌های انرژی پاک تمرکز خواهند کرد.

تحلیل سیاسی:

بحران هرمز باعث تقویت پیوند انرژی میان هند و آمریکا شده است. انرژی به یکی از ابزارهای مهم در روابط ژئوپلیتیک دو کشور تبدیل شده و تجارت LNG و LPG می‌تواند بخشی از همکاری‌های راهبردی گسترده‌تر میان دهلی‌نو و واشنگتن باشد.

همزمان، هند تلاش خواهد کرد توازن روابط خود با کشورهای خاورمیانه، روسیه و آمریکا را حفظ کند؛ زیرا امنیت انرژی این کشور به یک شبکه چندلایه از تأمین‌کنندگان وابسته است و کاهش وابستگی کامل به هیچ‌یک از طرف‌ها در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست.

همچنین بخوانید:کویت آماده بازگرداندن تولید نفت به ۲ میلیون بشکه در روز طی یک هفته است