نیل چاپمن، معاون ارشد اکسون‌موبیل، اعلام کرده مدل‌های داخلی این شرکت نشان می‌دهد ذخایر تجاری نفت و فرآورده‌های نفتی جهان به «سطوحی بی‌سابقه و نگران‌کننده» نزدیک شده‌اند. به گفته او، بازار تاکنون با اتکا به تخلیه ذخایر تجاری و آزادسازی ذخایر استراتژیک توانسته اثر کمبود عرضه را پنهان کند، اما این وضعیت پایدار نیست.

مایک ویرث، مدیرعامل شورون، نیز تاکید کرده که «ضربه‌گیرهای بازار» به‌تدریج تخلیه شده‌اند و از ماه ژوئن و ژوئیه فشار واقعی کمبود عرضه مستقیماً وارد قیمت‌های فیزیکی نفت خواهد شد. طبق این گزارش، همچنان روزانه حدود ۱۲ تا ۱۳ میلیون بشکه نفت به دلیل اختلال در مسیر تنگه هرمز به بازار جهانی نمی‌رسد.

گلدمن ساکس اعلام کرده موجودی جهانی نفت تنها در ماه مه روزانه ۸.۷ میلیون بشکه کاهش یافته که رکوردی تاریخی محسوب می‌شود. جی‌پی‌مورگان نیز پیش‌تر محاسبه کرده بود از مجموع ۸.۴ میلیارد بشکه ذخایر جهانی نفت در ابتدای سال ۲۰۲۶، تنها حدود ۸۰۰ میلیون بشکه بدون ایجاد «فشار عملیاتی» قابلیت استفاده واقعی دارند.

در این گزارش همچنین آمده است که کاهش قیمت نفت در هفته‌های اخیر برخلاف منطق بنیادین بازار بوده و بیشتر ناشی از امیدواری سیاسی نسبت به توافق احتمالی میان واشنگتن و تهران و همچنین مدیریت روانی بازار توسط منابع رسمی و غیررسمی بوده است؛ در حالی که اختلال عرضه همچنان ادامه دارد.

*سلطان الجابر، مدیرعامل شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک)، نیز هشدار داده حتی در صورت پایان درگیری‌ها، بازگشت کامل جریان نفت از تنگه هرمز احتمالاً تا سال ۲۰۲۷ زمان خواهد برد و دست‌کم چهار ماه طول می‌کشد تا تنها ۸۰ درصد ظرفیت پیش از بحران احیا شود. *

بیشتر در همین زمینه: افزایش سرمایه پالایش نفت اصفهان (شپنا) به طور رسمی ثبت شد

چاپمن در بخش دیگری از سخنان خود تاکید کرده زمانی که ذخایر به «کف عملیاتی» برسند، بازار وارد مرحله جهش شدید قیمت خواهد شد؛ مرحله‌ای که در آن افزایش شدید قیمت باعث «تخریب تقاضا» می‌شود. منظور از تخریب تقاضا این است که قیمت‌ها آن‌قدر بالا می‌روند که بخشی از مصرف‌کنندگان و صنایع عملاً توان خرید یا مصرف سابق را از دست می‌دهند و تقاضا به اجبار کاهش می‌یابد.

▪️تحلیل فنی

بازار نفت اکنون وارد مرحله‌ای شده که دیگر صرفاً تابع عرضه و تقاضای روزانه نیست، بلکه تابع «پایداری موجودی عملیاتی» است. در صنعت نفت، بخشی از ذخایر جهانی عملاً قابل مصرف فوری نیست، زیرا برای حفظ گردش لجستیکی، فشار خطوط انتقال، عملیات پالایشگاه‌ها و تعادل شبکه توزیع باید در سیستم باقی بماند. به این سطح، «کف عملیاتی» گفته می‌شود.

طبق داده‌های مطرح‌شده، جهان در حال نزدیک شدن به همین مرز حساس است. در چنین شرایطی، حتی اختلال کوچک در عرضه می‌تواند اثر غیرخطی بر قیمت‌ها بگذارد؛ یعنی بازار به‌جای افزایش تدریجی، وارد فاز جهش انفجاری شود.

نکته مهم دیگر، کاهش هم‌زمان سه لایه ذخیره است:

* ذخایر تجاری کشورهای صنعتی
* ذخایر استراتژیک دولت‌ها
* ذخایر شناور و پنهان در آسیا به‌ویژه چین

همین موضوع باعث شده بازار عملاً بخش بزرگی از ظرفیت جذب شوک خود را از دست بدهد.

از منظر ساختار بازار نیز، اگر نفت وارد محدوده ۱۵۰ دلار شود، احتمال جهش شدید کرک اسپرد پالایشگاهی (حاشیه سود فرآورده‌ها)، افزایش نرخ حمل‌ونقل دریایی، رشد هزینه بیمه جنگی و تشدید رقابت برای نفت ترش خاورمیانه بسیار بالا خواهد رفت.
.

▪️تحلیل استراتژیک

این گزارش نشان می‌دهد بحران فعلی صرفاً یک شوک مقطعی انرژی نیست، بلکه احتمالاً آغاز یک بازآرایی بلندمدت در معماری امنیت انرژی جهان است.

کشورهای مصرف‌کننده بزرگ احتمالاً پس از پایان بحران به سمت افزایش مجدد ذخایر استراتژیک حرکت خواهند کرد. این موضوع به معنای ایجاد یک تقاضای ثانویه بزرگ در بازار جهانی نفت خواهد بود؛ یعنی حتی پس از بازگشت بخشی از عرضه، خرید دولت‌ها برای بازسازی ذخایر می‌تواند قیمت‌ها را برای مدت طولانی در سطوح بالا نگه دارد.

هم‌زمان، شرکت‌های بزرگ نفتی در حال ارسال یک پیام مهم به بازار هستند: جهان طی سال‌های گذشته بیش از حد بر مدیریت سیاسی قیمت‌ها و خوش‌بینی ژئوپلیتیکی تکیه کرده و سرمایه‌گذاری کافی برای ایجاد ظرفیت مازاد واقعی انجام نشده است.

در صورت تداوم اختلال هرمز، احتمال تغییر مسیرهای تجاری انرژی، افزایش اهمیت خطوط لوله جایگزین، توسعه ذخیره‌سازی منطقه‌ای و تقویت قراردادهای بلندمدت فروش نفت و گاز افزایش خواهد یافت.

▪️تحلیل اجرایی (Executive Insight)

اظهارات هم‌زمان مدیران اکسون‌موبیل، شورون و ادنوک نشان می‌دهد نگرانی درباره کمبود ذخایر دیگر محدود به تحلیلگران مالی نیست و اکنون به ارزیابی رسمی مدیران عملیاتی بزرگ‌ترین شرکت‌های انرژی جهان تبدیل شده است.

بازار تاکنون به دلیل آزادسازی ذخایر استراتژیک و امید سیاسی به توافق، از ورود به فاز جهش قیمت فاصله گرفته؛ اما اگر اختلال عرضه طولانی‌تر شود، احتمال تغییر ناگهانی رفتار بازار بسیار بالا خواهد بود.

مهم‌ترین ریسک فعلی، نه کمبود مطلق نفت، بلکه کاهش «انعطاف عملیاتی سیستم جهانی انرژی» است. در چنین وضعیتی، بازار می‌تواند برای مدتی طولانی ظاهراً آرام بماند، اما سپس در بازه‌ای کوتاه وارد فاز جهش بسیار سریع و پرشتاب شود.

▪️تحلیل سیاسی

فضای سیاسی حاکم بر بازار انرژی اکنون وارد مرحله‌ای شده که «مدیریت انتظارات» تقریباً به اندازه جریان واقعی نفت اهمیت پیدا کرده است. بخش مهمی از افت اخیر قیمت‌ها ناشی از سیگنال‌های سیاسی درباره احتمال توافق و کاهش تنش بوده، نه بهبود واقعی عرضه.

در عین حال، اظهارات مدیران شرکت‌های بزرگ نفتی نشان می‌دهد بازیگران اصلی صنعت انرژی نسبت به خوش‌بینی سیاسی بازار تردید جدی دارند. این شکاف میان روایت سیاسی و واقعیت فیزیکی بازار می‌تواند در صورت شکست مذاکرات یا طولانی شدن بحران، به بازگشت ناگهانی ریسک ژئوپلیتیکی در قیمت نفت منجر شود.

همچنین هشدار درباره طولانی شدن زمان بازگشت کامل جریان نفت از هرمز تا سال ۲۰۲۷ نشان می‌دهد حتی پایان رسمی بحران نیز الزاماً به معنای بازگشت سریع ثبات به بازار جهانی انرژی نخواهد بود.