صنعت پتروشیمی در دوراهی ظرفیتسازی و ارزشآفرینی
وپترو به دنبال تکمیل زنجیره ارزش پتروشیمی؛ پایان دوران ظرفیتسازی بدون بازار؟
به گزارش پتروشیمیها | افزایش ظرفیت تولید در صنعت پتروشیمی لزوماً به معنای افزایش درآمد و ارزش افزوده نیست؛ بهویژه در شرایطی که قیمت محصولات پایه تحت تأثیر بازار جهانی، هزینه خوراک، رقابت منطقهای و محدودیتهای صادراتی قرار دارد. تجربه متانول نشان میدهد توسعه ظرفیت بدون تکمیل زنجیره ارزش میتواند حاشیه سود تولیدکنندگان را تحت فشار قرار دهد.
افزایش ظرفیت پتروشیمی بدون تکمیل زنجیره ارزش
در سالهای گذشته بخش قابل توجهی از سرمایهگذاری صنعت پتروشیمی ایران به احداث واحدهای بالادستی و تولید محصولات پایه اختصاص یافته است؛ در حالی که صنایع تکمیلی و پاییندستی متناسب با این ظرفیت توسعه پیدا نکردهاند.
این عدم توازن موجب شده بخشی از صنعت پتروشیمی به فروش محصولات پایه و وضعیت بازارهای صادراتی وابستگی بیشتری داشته باشد. در چنین شرایطی، افت قیمت جهانی یک محصول میتواند مستقیماً بر سودآوری تولیدکنندگان آن اثر بگذارد.
محمدحسین صابر، مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری صنایع پتروشیمی، این وضعیت را نوعی «خامفروشی در صنعت پتروشیمی» میداند؛ به این معنا که محصولی که قابلیت تبدیل به دهها کالای صنعتی و مصرفی با ارزش افزوده بالاتر را دارد، پیش از تکمیل زنجیره به بازار عرضه میشود.
متانول؛ نمونهای از چالش تولید محصولات پایه
متانول یکی از مهمترین نمونههای شکاف میان ظرفیت تولید و توسعه زنجیره ارزش در صنعت پتروشیمی ایران است.
ظرفیت تولید متانول در کشور طی سالهای گذشته افزایش یافته، اما افت قیمتهای جهانی و افزایش رقابت، حاشیه سود تولیدکنندگانی را که عمدتاً در حلقه نخست زنجیره فعالیت میکنند، محدود کرده است.
توسعه واحدهای پاییندستی متانول میتواند امکان تبدیل این محصول پایه به طیف گستردهای از محصولات شیمیایی و صنعتی را فراهم کند. در این صورت، تولیدکننده به جای اتکا به فروش متانول، بخشی از ارزش افزوده ایجادشده در حلقههای بعدی زنجیره را نیز به دست خواهد آورد.
ظرفیتهای توسعه زنجیره متان، اتان و پروپان
ضرورت تکمیل زنجیره ارزش تنها به متانول محدود نمیشود. زنجیرههای متان، اتان و پروپان نیز از ظرفیت قابل توجهی برای توسعه صنایع پاییندستی برخوردارند.
با این حال، تبدیل این ظرفیتها به پروژههای اقتصادی موفق نیازمند بررسی همزمان بازار محصول، فناوری، دسترسی پایدار به خوراک، تأمین مالی و امکان صادرات است.
بنابراین صرف اعلام پروژه یا افزایش ظرفیت تولید نمیتواند تضمینی برای خلق ارزش افزوده باشد؛ بلکه پروژه باید از ابتدا بر اساس نیاز واقعی بازار و مزیت اقتصادی طراحی شود.
تغییر رویکرد وپترو از سهامداری به خلق ارزش
شرکت سرمایهگذاری صنایع پتروشیمی، موسوم به «وپترو»، نیز با بازنگری در راهبرد خود به دنبال تغییر مدل فعالیت و حرکت از سرمایهگذاری صرف به سمت خلق ارزش است.
این مجموعه که از سال ۱۳۷۰ فعالیت خود را آغاز کرده، در حوزههای تولید، خدمات فنی و مهندسی و سرمایهگذاری حضور دارد و شرکتهای زیرمجموعه آن محصولاتی از جمله MTBE، دوده صنعتی، تسمه نقاله و لوله تولید میکنند.
به گفته صابر، بررسی شرایط بازار و عملکرد داراییهای شرکت نشان داده که تداوم مدل صرفاً سهامداری در شرکتهای شیمیایی و پتروشیمی برای ایجاد سودآوری پایدار کافی نیست.
تمرکز وپترو بر صنایع پاییندستی
یکی از محورهای راهبرد جدید وپترو، ورود بیشتر به صنایع تکمیلی و پروژههای پاییندستی است؛ رویکردی که هدف آن تبدیل مواد اولیه موجود به محصولات نهاییتر و تخصصیتر و در نتیجه افزایش ارزش افزوده است.
این مدل در کنار مزایایی مانند امکان تنوعبخشی به جریان درآمدی، با چالشهایی نیز همراه است. وجود بازار واقعی برای محصول، دسترسی به فناوری، رقابت با محصولات وارداتی و تولیدکنندگان منطقهای و همچنین هزینههای تولید، از جمله عواملی هستند که باید در ارزیابی پروژههای پاییندستی مورد توجه قرار گیرند.
دوده صنعتی؛ ظرفیت تولید و ضرورت توسعه زنجیره
دوده صنعتی یا کربنبلک یکی دیگر از حوزههایی است که ضرورت تکمیل زنجیره ارزش را نمایان میکند.
بر اساس اظهارات مدیرعامل وپترو، شرکتهای زیرمجموعه این هلدینگ حدود نیمی از تولید دوده کشور را در اختیار دارند و سالانه حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار تن مازاد تولید در این صنعت وجود دارد.
در چنین شرایطی، افزایش ظرفیت تولید به تنهایی راهحل پایدار نیست و مازاد محصول باید یا از طریق توسعه بازارهای صادراتی جذب شود یا با حرکت به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر مدیریت شود.
بررسی طرح «پارک کربن» در وپترو
وپترو از بررسی ایجاد «پارک کربن» به عنوان یکی از گزینههای توسعه زنجیره ارزش دوده خبر داده است.
هدف از این طرح، حرکت از تولید دوده معمولی به سمت محصولات پیشرفتهتر و دارای ارزش افزوده بالاتر عنوان شده است. با این حال، موفقیت چنین طرحی به عواملی مانند شناسایی بازار هدف، دسترسی به فناوری، مزیت رقابتی محصول نهایی و امکان بازگشت سرمایه وابسته است.
به همین دلیل، توسعه پارک کربن در صورت طراحی مبتنی بر نیاز بازار و فناوری قابل اتکا میتواند به کاهش مازاد عرضه و ایجاد ارزش افزوده بیشتر در زنجیره دوده کمک کند.
فناوری؛ یکی از گلوگاههای توسعه صنایع تکمیلی
توسعه صنایع پاییندستی بدون دسترسی به فناوری مناسب امکانپذیر نیست. اگرچه بخشی از دانش فنی مورد نیاز صنایع تکمیلی در داخل کشور توسعه یافته، اما در برخی محصولات پیشرفته همچنان نیاز به فناوریهای جدید وجود دارد.
وپترو در همین راستا بر استفاده از الگوی «نوآوری باز» تأکید کرده است؛ رویکردی که بر همکاری با شرکتهای دانشبنیان، دانشگاهها و مراکز پژوهشی برای توسعه فناوری و محصولات جدید استوار است.
صندوق سرمایهگذاری خطرپذیر شرکتی تأمین کیمیا و مرکز نوآوری رادیناس نیز در همین چارچوب تعریف شدهاند و حوزههایی مانند مواد پیشرفته، اقتصاد دیجیتال، بهینهسازی مصرف انرژی و هوشمندسازی فرآیندها را دنبال میکنند.
خروج از داراییهای کمبازده
بازنگری در سبد داراییها و خروج تدریجی از سرمایهگذاریهای کمبازده، محور دیگری از راهبرد جدید وپترو است.
این رویکرد میتواند منابع شرکت را از داراییهای کمبازده به سمت پروژهها و حوزههای دارای ظرفیت خلق ارزش هدایت کند؛ هرچند اجرای آن به عواملی مانند شرایط بازار، ارزشگذاری داراییها، نقدشوندگی و تصمیمگیری دقیق سرمایهگذاری وابسته است.
سه محور راهبرد جدید وپترو
بر اساس اظهارات مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری صنایع پتروشیمی، سه محور ارزشآفرینی بلندمدت، مدیریت ریسک و تکمیل زنجیره ارزش در راهبرد جدید این مجموعه مورد توجه قرار گرفته است.
این راهبرد در شرایطی دنبال میشود که صنعت پتروشیمی با چالشهایی مانند نوسان نرخ ارز، تورم، محدودیتهای تأمین مالی، تغییر قیمت جهانی محصولات و پیچیدگیهای صادراتی مواجه است.
مسئله اصلی؛ افزایش ظرفیت یا افزایش ارزش افزوده؟
تجربه محصولات پایهای مانند متانول و دوده صنعتی نشان میدهد که مسئله صنعت پتروشیمی ایران صرفاً کمبود ظرفیت تولید نیست. پرسش اساسیتر این است که ظرفیت جدید در کدام حلقه زنجیره، برای چه بازاری و با چه فناوریای ایجاد میشود.
اگر سرمایهگذاریهای جدید بدون توجه به بازار و صنایع تکمیلی انجام شوند، ممکن است صرفاً به افزایش حجم تولید محصولات پایه و تشدید فشار عرضه منجر شوند. در مقابل، حرکت هدفمند به سمت صنایع پاییندستی و محصولات تخصصی میتواند سهم بیشتری از ارزش افزوده زنجیره را در داخل کشور حفظ کند.
از این منظر، تغییر رویکرد وپترو از سرمایهگذاری صرف به سمت خلق ارزش و تکمیل زنجیره، بازتابدهنده یکی از چالشهای مهم امروز صنعت پتروشیمی ایران است؛ چالشی که پاسخ به آن نیازمند پیوند همزمان سرمایهگذاری، بازار، فناوری و توسعه زنجیره ارزش خواهد بود.
نظرات کاربران (۰ نظر)