سناریوی «نفت گران برای مدت طولانی» به واقعیت بازار تبدیل شده است

به گزارش پتروشیمی ها؛ در حالی که پس از برقراری آتش‌بس میان آمریکا و ایران، برخی مؤسسات از احتمال مازاد عرضه جهانی سخن می‌گفتند، فروپاشی این آتش‌بس موجب بازگشت سریع ریسک‌های ژئوپلیتیکی شد و بار دیگر جریان صادرات نفت از تنگه هرمز را با اختلال روبه‌رو کرد.

بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، اگرچه تولید جهانی نفت در ماه ژوئن نسبت به ماه قبل روزانه ۴.۱ میلیون بشکه افزایش یافت، اما همچنان حدود ۹.۴ میلیون بشکه در روز کمتر از سطح پیش از آغاز جنگ باقی مانده است. همزمان، موجودی ذخایر نفت خام کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی همچنان روند کاهشی دارد.

در آمریکا نیز ذخایر نفتی مرکز کوشینگ، که یکی از مهم‌ترین مراکز ذخیره‌سازی و تحویل نفت خام محسوب می‌شود، به نزدیک حداقل سطح عملیاتی رسیده است. همچنین ذخایر نفت «ذخیره‌گاه راهبردی نفت آمریکا» نیز در پایین‌ترین سطح خود از سال ۱۹۸۳ قرار دارد.

در بخش فرآورده‌های نفتی، وضعیت حتی از بازار نفت خام نیز فشرده‌تر است. آسیب به پالایشگاه‌های خاورمیانه و کاهش ظرفیت پالایش در روسیه، عرضه بنزین و گازوئیل را محدود کرده و موجب افزایش شدید قیمت این فرآورده‌ها شده است. در همین حال، اگرچه چین بخشی از کاهش واردات نفت خود را با استفاده از ذخایر راهبردی جبران کرده، اما چنین ذخایری برای فرآورده‌های نفتی در سطح جهانی وجود ندارد.

در نتیجه، حتی اگر قیمت نفت خام در مقاطعی کاهش یابد، احتمال افت سریع قیمت بنزین و گازوئیل بسیار پایین ارزیابی می‌شود.

بیشتر در همین زمینه: صرافی توسعه آرمان؛ آماده ارائه ارز اربعین به خانواده صنعت نفت

تحلیل فنی

* بازار اکنون بیش از آنکه تحت تأثیر معاملات مالی باشد، تحت تأثیر کمبود عرضه واقعی (Physical Tightness) قرار گرفته است؛ یعنی مشکل اصلی، کمبود واقعی نفت و فرآورده در بازار فیزیکی است، نه صرفاً نوسانات معاملات کاغذی.
* کاهش ذخایر تجاری و نزدیک شدن برخی مراکز ذخیره‌سازی به حداقل عملیاتی، انعطاف‌پذیری بازار را به شدت کاهش داده است. در چنین شرایطی، هر اختلال جدید می‌تواند جهش قابل توجه قیمت‌ها را به دنبال داشته باشد.
* اختلاف قیمت نفت خام و فرآورده‌های نفتی که با عنوان «کرک اسپرد» (Crack Spread) یا «حاشیه سود پالایش» شناخته می‌شود، به طور محسوسی افزایش یافته است. این شاخص بیانگر سود تبدیل نفت خام به فرآورده‌هایی مانند بنزین و گازوئیل است و افزایش آن نشان‌دهنده کمبود ظرفیت پالایش یا کمبود فرآورده در بازار است.
* آسیب به بخشی از ظرفیت پالایش خاورمیانه و روسیه موجب شده گلوگاه اصلی بازار از تولید نفت خام به تولید فرآورده‌های نفتی منتقل شود.

تحلیل استراتژیک

* بازار جهانی انرژی وارد مرحله‌ای شده که امنیت پالایش و زنجیره تأمین فرآورده‌ها اهمیت بیشتری نسبت به صرف تولید نفت خام پیدا کرده است.
* نقش ذخایر راهبردی کشورها به عنوان ابزار مدیریت بحران، به دلیل کاهش سطح موجودی، نسبت به گذشته محدودتر شده و توان دولت‌ها برای مداخله در بازار کاهش یافته است.
* اگر محدودیت‌های حمل‌ونقل دریایی و ظرفیت پالایش ادامه یابد، حتی افزایش تولید برخی تولیدکنندگان نیز الزاماً به کاهش سریع قیمت سوخت منجر نخواهد شد.
* تمرکز بازار به تدریج از میزان تولید نفت به سمت تاب‌آوری زیرساخت‌های پالایش، ذخیره‌سازی و حمل‌ونقل انرژی در حال تغییر است.

تحلیل سیاسی

ادامه درگیری‌های نظامی در خاورمیانه باعث شده ریسک ژئوپلیتیکی دوباره به مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده قیمت نفت تبدیل شود. در چنین فضایی، بازار بیش از آنکه به آمار تولید یا مصرف واکنش نشان دهد، به تحولات میدانی، امنیت مسیرهای کشتیرانی و احتمال گسترش دامنه درگیری‌ها حساس شده است.

همزمان، کاهش ظرفیت پالایش در چند منطقه مهم جهان نشان می‌دهد که آسیب‌پذیری بازار انرژی دیگر تنها به تولیدکنندگان نفت محدود نیست، بلکه کل زنجیره ارزش انرژی، از پالایش تا حمل‌ونقل و توزیع، در معرض ریسک قرار گرفته است.

تحلیل اگزکیتیو (Executive Insight)

پیام اصلی این گزارش آن است که بازار جهانی انرژی وارد دوره‌ای شده که تداوم قیمت‌های بالاتر نسبت به میانگین سال‌های اخیر، محتمل‌تر از بازگشت سریع به قیمت‌های پایین است.

عامل تعیین‌کننده قیمت‌ها دیگر صرفاً حجم تولید نفت نیست، بلکه سه متغیر کلیدی شامل امنیت مسیرهای انتقال انرژی، سطح ذخایر جهانی و ظرفیت عملیاتی پالایشگاه‌ها هستند.

در چنین شرایطی، حتی در صورت کاهش مقطعی قیمت نفت خام، احتمال ماندگاری قیمت‌های بالای بنزین و گازوئیل بیشتر است؛ زیرا محدودیت اصلی بازار اکنون در بخش فرآورده‌های نفتی قرار دارد، نه صرفاً در عرضه نفت خام. این وضعیت نشان می‌دهد که سناریوی «نفت گران برای مدت طولانی» در حال تبدیل شدن از یک پیش‌بینی به واقعیت عملی بازار جهانی انرژی است.

همچنین بخوانید: پس از فروپاشی تفاهم آمریکا و ایران، ریسک واقعی تا کجاست؟