دو لبه قیچی بر گلوی امنیت انرژی ایران: بیثباتی مدیریتی و تحریم
تا زمانی که سیاستگذاری در حوزه انرژی تابع تغییرات کوتاهمدت و سلایق مدیریتی باشد، هیچ تحریمی برای عقب نگهداشتن ما لازم نیست. ایران برای گذر از بحران انرژی، بیش از هر زمان دیگر به ثبات در اندیشه و صداقت در مدیریت نیاز دارد. جنوب کشور، از عسلویه تا ماهشهر، بستر آزمون این اراده ملی است.
👤 دکتر عبدالصمد بحرینی
مدیر امور حقوقی و پیمانها – شرکت پتروشیمی مروارید | دکترای حقوق بینالملل
🗣️ افزود: در حالیکه ایران بر یکی از غنیترین منابع انرژی جهان تکیه دارد، تداوم تحریمهای اقتصادی از بیرون و بیثباتی مدیریتی از درون، دو تیغهی برندهای شدهاند که امنیت انرژی کشور را تهدید میکنند. عسلویه و ماهشهر امروز نماد نبردی میان توان ملی و ناکارآمدی ساختاریاند؛ جایی که حقوق بینالملل، اقتصاد و سیاست درهم تنیدهاند و هر تصمیم ناپایدار مدیریتی، بهای سنگینی بر آینده انرژی کشور تحمیل میکند.
🔰 ۱. مقدمه: انرژی، تپندهترین رگ حیات اقتصادی ایران
هیچ کشوری بدون ثبات در بخش انرژی، ثبات در اقتصاد و سیاست نخواهد داشت. انرژی در ایران نه فقط منبعی برای درآمد، بلکه شریان حیاتی تولید، اشتغال و حتی اقتدار ملی است. با این حال، در سالهای اخیر شاهد روندی نگرانکننده بودهایم: مدیران میآیند و میروند، اما سیاستهای پایدار شکل نمیگیرند. هر تغییر مدیریتی، پروژهای را نیمهکاره میگذارد و هر تصمیم ناپخته، اعتماد سرمایهگذاران داخلی و خارجی را فرسودهتر میسازد. از سوی دیگر، تحریمهای فزاینده آمریکا و متحدانش علیه نفت، گاز و پتروشیمی ایران، مسیر دستیابی به بازار و فناوری را دشوارتر کرده است. این مقاله تلاش دارد نشان دهد که تحریم خارجی و بیثباتی مدیریتی داخلی، چون دو لبه قیچی، همزمان ساختار امنیت انرژی ایران را نشانه رفتهاند.
⚖️ ۲. تحریمها و محدودیتهای حقوق بینالملل
تحریمهای یکجانبه ایالات متحده و برخی دولتهای غربی علیه ایران، از منظر حقوق بینالملل، فاقد مشروعیتاند. منشور ملل متحد تنها شورای امنیت را مرجع قانونی اعمال تحریم میداند. این تحریمها نه تنها تجارت آزاد انرژی را مختل کردهاند، بلکه حق مسلم ملت ایران در توسعه پایدار را محدود ساختهاند. اما مسئله این است: اگر در برابر فشار خارجی، سازوکار مدیریتی در داخل دچار آشفتگی شود، حتی مشروعترین حقوق بینالمللی نیز توان حمایت مؤثر از منافع ملی را نخواهد داشت.
🔄 ۳. بیثباتی مدیریتی؛ بحران خاموش در حکمرانی انرژی
در کمتر بخشی از اقتصاد ایران، تغییرات مدیریتی به اندازه حوزه انرژی شتابزده بوده است. در طول یک دهه، دهها مدیرعامل و معاون در مجموعههای نفت، گاز و پتروشیمی جابهجا شدهاند. هر تیم مدیریتی با شعار جدیدی میآید، استراتژی قبلی را نیمهکاره میگذارد و ساختارها را از نو میچیند. نتیجه آن است که هیچ برنامه بلندمدت انرژی در ایران عمر مدیریتی بیش از دو سال ندارد.
⚡ ۴. ناترازی انرژی؛ پیامد مستقیم دوگانگی تحریم و مدیریت
امروز کشور با پدیدهای مواجه است که آن را «ناترازی انرژی» مینامیم؛ یعنی شکاف میان تولید، مصرف و سرمایهگذاری در زیرساختها. تحریمها، صادرات نفت و گاز را محدود کردهاند؛ اما بیثباتی مدیریتی باعث شده حتی ظرفیت موجود نیز بهینه استفاده نشود. پروژههای نیمهتمام، نیروگاههای فاقد گاز، صنایع پاییندستی بدون خوراک پایدار، و بدهیهای انباشته شرکتهای انرژی، همه ثمره همان بیثباتی است.
🏭 ۵. نقش عسلویه و ماهشهر؛ دو آیینه از دو سرِ جنوب
عسلویه، قلب تپنده گاز ایران است؛ جایی که هر تصمیم مدیریتی، بازتابی در کل اقتصاد ملی دارد. ماهشهر نیز با پتروشیمیهای متنوعش، نماد صنعت پاییندستی کشور است. این دو منطقه، هر دو قربانی سیاستهای لحظهای و مدیریتهای مقطعیاند. کارگرانی که سالها در گرمای سوزان جنوب تلاش میکنند، خوب میدانند درد تحریم را میتوان با تدبیر کاهش داد، اما زخم بیثباتی مدیریتی را فقط خرد جمعی و اراده ملی درمان میکند.
🌐 ۶. پیوند سیاست، حقوق و مدیریت در امنیت انرژی
امنیت انرژی دیگر صرفاً مسئلهای فنی نیست؛ امروزه در نظام بینالملل، انرژی همان اندازه که ابزار اقتصادی است، ابزار حقوقی و سیاسی نیز هست. وقتی تحریمها تداوم مییابند، باید ساختار مدیریت داخلی بر پایهی دانش، ثبات و شفافیت بازتعریف شود تا اثر تحریمها کاهش یابد. در ایران اما، هر بار با تغییر مدیر، نقشه راه انرژی نیز از نو ترسیم میشود؛ گویی حافظه نهادی وجود ندارد.
🛠️ ۷. راهکارها: از اصلاح ساختار تا بازسازی اعتماد
- ایجاد نظام انتصاب مبتنی بر شایستگی و ثبات دورهای مدیریتی
- تدوین نقشه راه ۲۰ساله انرژی با الزام به تداوم در همه دولتها
- تقویت دیپلماسی انرژی و بهرهگیری از ظرفیت حقوق بینالملل برای مقابله با تحریمهای غیرقانونی
- تمرکز بر بومیسازی فناوری و تربیت نیروی انسانی متخصص
- ایجاد نهاد رصد و ارزیابی حکمرانی انرژی با حضور دانشگاهیان، مدیران صنعت و نمایندگان مناطق انرژیخیز
✅ ۸. جمعبندی و سخن پایانی
تحریمها، محصول سیاست خارجیاند و شاید کنترل آنها همیشه در دست ما نباشد؛ اما بیثباتی مدیریتی، زخم خودخواستهایست که از درون میتراود.
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما