تولید نفت جهان ۹.۴ میلیون بشکه کاهش یافت؛ چرا بازار هنوز نگران نیست؟

به گزارش پتروشیمی ها؛ بازار جهانی نفت در شرایطی به استقبال احتمال کاهش تنش‌های خاورمیانه رفته که اختلال در تولید، پالایش و انتقال نفت در منطقه همچنان ادامه دارد. معامله‌گران نفت طی روزهای اخیر عمدتاً موضعی نزولی در برابر قیمت‌ها اتخاذ کرده‌اند و انتظار دارند مذاکرات دیپلماتیک میان ایران و آمریکا در نهایت به کاهش محدودیت‌های عرضه منجر شود؛ اما برخی تحلیلگران هشدار می‌دهند که بازار ممکن است شدت واقعی کمبود عرضه نفت را دست‌کم گرفته باشد.

قیمت نفت زیر فشار خوش‌بینی به پایان جنگ

در ابتدای هفته، قیمت نفت برنت به زیر ۸۰ دلار در هر بشکه سقوط کرد و نفت وست‌تگزاس اینترمدیت نیز به زیر ۷۵ دلار رسید.

عامل اصلی این کاهش، اظهارات دونالد ترامپ درباره ازسرگیری مذاکرات میان آمریکا و ایران بود؛ هرچند مقام‌های ایرانی انجام چنین مذاکراتی را رد کردند.

با این حال، مذاکرات ایران و عمان درباره نحوه مدیریت تردد در تنگه هرمز در جریان است و همین موضوع از نگاه معامله‌گران می‌تواند نشانه‌ای از احتمال کاهش محدودیت‌های کشتیرانی و بازگشت تدریجی عرضه نفت باشد.

اما واقعیت بازار فیزیکی نفت تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد.

بیشتر در همین زمینه: پیگیری پرونده خرید ۱۲ درصد سهام هلدینگ خلیج فارس؛ مطالبه جدی بازنشستگان صنعت نفت از مدیریت صندوقها

اختلال در صادرات نفت عربستان تشدید شد

همزمان با ادامه بحران در منطقه، حوثی‌های یمن حملات خود علیه نفتکش‌های عربستان سعودی در دریای سرخ را افزایش داده‌اند.

این وضعیت عربستان را بار دیگر به سمت استفاده از مسیرهای جایگزین برای انتقال نفت سوق داده است؛ مسیری که شامل انتقال محموله‌ها به کانال سوئز و سپس استفاده از خط لوله‌ای به سمت سواحل مدیترانه مصر است.

مشکل اینجاست که ظرفیت این مسیر به‌مراتب کمتر از خط لوله شرق به غرب عربستان است که نفت را از مناطق تولیدی خلیج فارس به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل می‌کند.

بنابراین، حتی در صورت فعال بودن مسیرهای جایگزین، ظرفیت صادرات نفت عربستان با محدودیت مواجه خواهد بود.

طرح جدید درباره تنگه هرمز

در همین شرایط، پارلمان ایران نیز در حال بررسی طرحی برای ممنوعیت دسترسی کشتی‌های آمریکایی، اسرائیلی و دیگر شناورهای «متخاصم» به تنگه هرمز است.

چنین تصمیمی می‌تواند چشم‌انداز بازگشت کامل تردد نفتکش‌ها و حامل‌های انرژی در منطقه را پیچیده‌تر کند.

تنگه هرمز پیش از آغاز درگیری‌های اخیر، یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان بود و حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت و گاز از این آبراه عبور می‌کرد.

به همین دلیل، هرگونه محدودیت طولانی‌مدت در تردد نفتکش‌ها می‌تواند پیامدهای مستقیمی برای عرضه جهانی نفت داشته باشد.

چرا قیمت نفت هنوز جهش نکرده است؟

رفتار فعلی بازار نفت تا حدی با بحران‌های قبلی متفاوت است.

در بحران‌های گذشته، قیمت قراردادهای آتی نفت معمولاً به سرعت به وقایع فیزیکی و اختلالات واقعی عرضه واکنش نشان می‌داد. برای نمونه، در سال ۲۰۲۲ پس از اعمال تحریم‌های غرب علیه روسیه، بازار ابتدا نگران حذف بخش بزرگی از نفت روسیه از تجارت جهانی شد.

اما در نهایت بخش قابل توجهی از نفت و فرآورده‌های روسیه به جای بازارهای غربی به سمت شرق تغییر مسیر داد و این تصور در بازار شکل گرفت که نفت، حتی در شرایط بحرانی، راهی برای رسیدن به بازار پیدا خواهد کرد.

این بار بخشی از عرضه واقعاً از بین رفته است

تفاوت بحران کنونی در این است که بخشی از ظرفیت تولید و پالایش نفت واقعاً از مدار خارج شده است.

بر اساس برآورد آژانس بین‌المللی انرژی، تولید جهانی نفت در ماه ژوئیه حدود ۹.۴ میلیون بشکه در روز پایین‌تر از سطح پیش از جنگ قرار داشته است.

این رقم با وجود افزایش بیش از ۴ میلیون بشکه‌ای تولید روزانه در ماه ژوئن پس از توافق آتش‌بس میان آمریکا و ایران ثبت شده است؛ آتش‌بسی که کمتر از یک ماه دوام آورد.

به این ترتیب، افزایش تولید پس از آتش‌بس نتوانست کاهش عرضه ایجادشده در جریان درگیری‌ها را جبران کند.

نزدیک به ۳ میلیون بشکه ظرفیت پالایشی از مدار خارج است

مشکل تنها به تولید نفت خام محدود نمی‌شود.

آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرده است که نزدیک به ۳ میلیون بشکه در روز ظرفیت پالایش نفت در منطقه به دلیل حملات و نبود مسیرهای مناسب صادراتی از فعالیت خارج شده است.

این وضعیت بازار فرآورده‌های نفتی را نیز پیچیده کرده است؛ زیرا حتی اگر نفت خام در برخی مناطق موجود باشد، اختلال در پالایشگاه‌ها می‌تواند عرضه بنزین، گازوئیل و دیگر فرآورده‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

ذخایر نفت خلیج فارس نیز در حال کاهش است

پس از آتش‌بس ماه ژوئن، کشورهای حوزه خلیج فارس تلاش کردند حجم زیادی از نفت ذخیره‌شده خود را روانه بازار کنند.

بر اساس داده‌های شرکت کپلر که رویترز به آن استناد کرده، کشورهای خلیج فارس در هفته‌های پس از توافق حدود ۷۰ میلیون بشکه نفت خام صادر کرده‌اند.

با وجود این، همچنان حدود ۸۰ میلیون بشکه نفت در مخازن منطقه باقی مانده است.

این ذخایر در صورت بازگشایی تنگه هرمز می‌تواند وارد بازار شود، اما استفاده از بخش عمده آن به معنای کاهش شدید سطح ذخایر منطقه خواهد بود.

در نتیجه، بازار جهانی نفت همچنان با محدودیت عرضه مواجه است؛ محدودیتی که هنوز به‌طور کامل در قیمت‌ها منعکس نشده است.

خطر یک شوک شدیدتر در قیمت نفت

برخی تحلیلگران معتقدند تأثیر کامل اختلال عرضه نفت معمولاً با تأخیر خود را در بازار فیزیکی نشان می‌دهد.

در روزهای نخست بحران، ذخایر موجود و محموله‌های در حال حرکت می‌توانند بخشی از کمبود عرضه را جبران کنند. اما هرچه بحران طولانی‌تر شود، این حاشیه امنیت کاهش می‌یابد.

اکنون چند ماه از آغاز حملات گذشته و بازار به نقطه‌ای نزدیک‌تر شده که آثار واقعی کمبود نفت می‌تواند با شدت بیشتری در قیمت‌ها ظاهر شود.

به همین دلیل، اگر درگیری‌ها ادامه پیدا کند یا مذاکرات دیپلماتیک شکست بخورد، احتمال جهش قیمت نفت می‌تواند بسیار بیشتر از شرایط فعلی باشد.

پیش‌بینی قیمت نفت برنت در محدوده ۸۰ دلار

با وجود این نگرانی‌ها، برخی تحلیلگران همچنان به پایان جنگ و بازگشت تدریجی جریان نفت امیدوار هستند.

تحلیلگران کالایی بانک ING معتقدند با وجود نشانه‌هایی از پیشرفت در روزهای اخیر، بی‌اعتمادی فزاینده میان ایران و آمریکا می‌تواند شرایط را دوباره وخیم کند.

با این حال، این گروه همچنان انتظار دارد جریان عرضه نفت در سه‌ماهه سوم به تدریج عادی شود و بر همین اساس، میانگین قیمت نفت برنت در این فصل را حدود ۸۰ دلار برای هر بشکه پیش‌بینی کرده است.

احتمال تغییر دائمی مسیر تجارت نفت

با این حال، بخشی از بازار در حال بررسی سناریویی متفاوت است: حتی اگر جنگ پایان یابد، تجارت نفت خاورمیانه ممکن است دیگر به وضعیت قبل از جنگ بازنگردد.

بحث درباره دریافت هزینه از کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز و احتمال مدیریت مشترک این آبراه با عمان نشان می‌دهد که ساختار حمل‌ونقل انرژی در منطقه ممکن است تغییر کند.

از سوی دیگر، توسعه خطوط لوله و مسیرهای جایگزین نیز هزینه انتقال نفت را افزایش خواهد داد.

در چنین شرایطی، حتی پایان جنگ نیز لزوماً به معنای بازگشت قیمت نفت به سطوح پیش از بحران نیست؛ زیرا هزینه امنیت، بیمه، حمل‌ونقل و استفاده از مسیرهای جایگزین می‌تواند در قیمت نهایی نفت منعکس شود.

بازار نفت در آستانه یک آزمون مهم

بازار نفت اکنون میان دو روایت متضاد گرفتار شده است.

روایت نخست می‌گوید مذاکرات دیپلماتیک می‌تواند به پایان جنگ، بازگشایی تنگه هرمز و بازگشت تدریجی عرضه نفت منجر شود. در این سناریو، قیمت نفت در محدوده فعلی باقی می‌ماند یا حتی کاهش بیشتری پیدا می‌کند.

اما روایت دوم به کاهش واقعی تولید، توقف ظرفیت‌های پالایشی، کاهش ذخایر خلیج فارس و اختلال در مسیرهای صادراتی اشاره دارد.

اگر روایت دوم بر بازار غلبه کند، قیمت نفت ممکن است با یک جهش ناگهانی مواجه شود؛ زیرا بخش مهمی از عرضه‌ای که در حال حاضر از بازار خارج شده، دیگر صرفاً به دلیل مشکلات لجستیکی متوقف نیست و بخشی از ظرفیت تولید و پالایش واقعاً آسیب دیده است.

جمع‌بندی

بازار جهانی نفت در حالی همچنان روی پایان سریع بحران خاورمیانه حساب می‌کند که آمارهای عرضه تصویر نگران‌کننده‌تری ارائه می‌دهند. کاهش ۹.۴ میلیون بشکه‌ای تولید روزانه نسبت به سطح پیش از جنگ، خروج نزدیک به ۳ میلیون بشکه در روز ظرفیت پالایشی منطقه و کاهش ذخایر نفت خلیج فارس نشان می‌دهد بازار فیزیکی نفت همچنان تحت فشار قرار دارد.

در چنین شرایطی، هرگونه شکست در مذاکرات ایران و آمریکا یا تشدید محدودیت‌های کشتیرانی در تنگه هرمز می‌تواند خوش‌بینی فعلی معامله‌گران را برهم زده و زمینه را برای یک شوک جدید در قیمت نفت فراهم کند.