۴۰ میلیون بشکه سود از دل جنگ

بر اساس اظهارات «کریس رایت» وزیر انرژی آمریکا، شرکت‌هایی که در طول بحران نفت خام را از ذخایر راهبردی آمریکا دریافت کرده‌اند، موظف هستند نفت دریافتی را به همراه «پریمیوم» یا اضافه‌پرداخت نفتی بازگردانند. نتیجه این سازوکار آن خواهد بود که پس از پایان بحران، حدود ۴۰ میلیون بشکه نفت بیشتر از حجم اولیه به ذخایر راهبردی آمریکا افزوده شود.

وزارت انرژی آمریکا تاکنون حدود ۱۳۳ میلیون بشکه نفت از SPR در اختیار بازار قرار داده است. طبق قراردادهای منعقدشده، دریافت‌کنندگان این نفت باید اصل نفت به‌علاوه پاداشی تا سقف ۲۴ درصد بازگردانند.

بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا، موجودی SPR در هفته منتهی به ۲۹ مه ۲۰۲۶ به حدود ۳۵۷.۱ میلیون بشکه رسیده است. این رقم در ابتدای ماه مارس حدود ۴۱۵ میلیون بشکه بود و کاهش آن ناشی از آزادسازی اضطراری نفت برای مقابله با اختلالات عرضه در خاورمیانه بوده است.

مقامات آمریکایی معتقدند که SPR دقیقاً برای چنین شرایطی طراحی شده است؛ یعنی عرضه نفت در زمان بحران و بازسازی ذخایر در دوره‌های بعدی.

با این حال، برخی مدیران ارشد شرکت‌های بزرگ نفتی آمریکا از جمله اکسون‌موبیل و شورون هشدار داده‌اند که کاهش موجودی‌های تجاری جهانی ممکن است بازار را به نقطه‌ای برساند که کوچک‌ترین اختلال عرضه، جهش شدید قیمت‌ها را به دنبال داشته باشد.

بیشتر در همین زمینه: عملکرد درخشان صنایع پلیمر گچساران در اعتماد به سازندگان داخلی

تحلیل فنی

آنچه در این بحران رخ داده، با آزادسازی‌های سنتی SPR تفاوت اساسی دارد.

در گذشته، دولت آمریکا عمدتاً نفت ذخیره‌شده را مستقیماً به فروش می‌رساند یا در بازار عرضه می‌کرد. اما در بحران جاری، بخش قابل توجهی از نفت به‌صورت «وام نفتی» در اختیار پالایشگاه‌ها و شرکت‌های انرژی قرار گرفته است.

این مدل چند مزیت مهم دارد:

* بازار در کوتاه‌مدت از کمبود فیزیکی نفت مصون می‌شود.
* دولت مالکیت نهایی نفت را از دست نمی‌دهد.
* در زمان بازپرداخت، حجم ذخایر افزایش می‌یابد.
* بخشی از هزینه‌های بحران از طریق دریافت نفت اضافی جبران می‌شود.

از منظر مهندسی ذخیره‌سازی انرژی، آمریکا در حال استفاده از SPR به‌عنوان یک ابزار «مدیریت نقدینگی فیزیکی نفت» است، نه صرفاً یک انبار اضطراری.

با این حال یک ریسک مهم وجود دارد. اگر بحران منطقه‌ای طولانی‌تر شود و پیش از بازگشت نفت‌های قرض‌داده‌شده، سطح ذخایر به محدوده‌های بحرانی برسد، انعطاف‌پذیری آمریکا برای مقابله با شوک‌های بعدی کاهش خواهد یافت.

تحلیل استراتژیک

پیام اصلی این اقدام آن است که واشنگتن تلاش می‌کند از ذخایر راهبردی نه فقط به‌عنوان یک ابزار امنیت انرژی، بلکه به‌عنوان یک ابزار مدیریت بازار استفاده کند.

در واقع آمریکا در حال اجرای نوعی «بانکداری نفتی» است:

* امروز نفت به بازار تزریق می‌شود.
* شوک قیمتی کنترل می‌شود.
* پس از آرام شدن شرایط، نفت بیشتری بازمی‌گردد.

این سازوکار باعث می‌شود دولت بتواند بدون فروش دائمی ذخایر، بر بازار اثرگذاری داشته باشد.

اما موفقیت این راهبرد به دو فرض وابسته است:

نخست آنکه بحران خاورمیانه در بازه زمانی قابل مدیریت باقی بماند.

دوم آنکه تولیدکنندگان آمریکایی و بازار جهانی در آینده توان کافی برای بازگرداندن نفت‌های قرض‌گرفته‌شده داشته باشند.

اگر هر یک از این دو فرض محقق نشود، مزیت فعلی می‌تواند به یک نقطه آسیب‌پذیر تبدیل شود.

تحلیل اجرایی (Executive Insight)

مهم‌ترین نکته این خبر، افزایش ۴۰ میلیون بشکه‌ای ذخایر نیست؛ بلکه تغییر فلسفه بهره‌برداری از SPR است.

تا چند سال پیش، ذخایر راهبردی نفت آمریکا عمدتاً به‌عنوان یک «بیمه انرژی» شناخته می‌شدند.

اکنون این ذخایر به تدریج به یک ابزار فعال مدیریت بازار تبدیل شده‌اند.

واشنگتن عملاً در حال آزمایش مدلی است که در آن:

* نفت در زمان بحران به بازار تزریق می‌شود.
* ذخایر به‌طور کامل از بین نمی‌روند.
* بازپرداخت با سود نفتی انجام می‌شود.
* ظرفیت ذخیره‌سازی در پایان چرخه حتی افزایش می‌یابد.

اگر این مدل موفق شود، احتمال دارد در بحران‌های آینده نیز به الگوی استاندارد مدیریت ذخایر راهبردی آمریکا تبدیل شود.

تحلیل سیاسی

این خبر همچنین پاسخی غیرمستقیم به انتقادهایی است که طی سال‌های اخیر درباره کاهش سطح ذخایر راهبردی آمریکا مطرح شده بود.

دولت آمریکا اکنون تلاش می‌کند نشان دهد کاهش فعلی موجودی SPR الزاماً به معنای تضعیف امنیت انرژی نیست، بلکه بخشی از یک راهبرد مدیریت بحران محسوب می‌شود که در پایان می‌تواند حتی به افزایش حجم ذخایر منجر شود.

با این حال، منتقدان همچنان بر این باورند که امنیت انرژی در شرایط جنگی بیش از آنکه به حجم نفتی که در آینده بازخواهد گشت وابسته باشد، به تعداد بشکه‌هایی بستگی دارد که امروز در مخازن موجود است.

از این رو، بحث بر سر میزان واقعی امنیت انرژی آمریکا احتمالاً تا پایان بحران و بازگشت کامل نفت‌های قرض‌داده‌شده ادامه خواهد داشت.

همچنین بخوانید:چشم‌انداز نزولی مؤسسه رتبه‌بندی فیتچ برای اقتصاد جهان