پیش از جنگ، تولید نفت سوریه حدود ۳۸۰ هزار بشکه در روز و تولید گاز حدود ۲۵.۵ میلیون مترمکعب در روز بود، اما این ارقام در اوج درگیری‌ها به حدود ۳۰ هزار بشکه نفت و ۱۲ میلیون مترمکعب گاز سقوط کرد. با کاهش تحریم‌ها از اواسط ۲۰۲۵ و بازگشت تدریجی بازیگران خارجی، پروژه‌های جدیدی در حوزه گاز و برق آغاز شد. عربستان، امارات، قطر و آذربایجان در بخش گاز و زیرساخت‌های برق فعال شده‌اند، در حالی که شرکت‌های غربی با احتیاط و روسیه با نقش پررنگ‌تر وارد عرصه شده‌اند.

شل خروج خود از میدان العمر را اعلام کرده و آن را به شرکت ملی نفت سوریه واگذار کرده است. در مقابل، شرکت‌هایی مانند کونوکو فیلیپس و شورون برای سرمایه‌گذاری در میادین گازی و دریایی اعلام آمادگی کرده‌اند. هم‌زمان روسیه به بزرگ‌ترین تأمین‌کننده نفت و فرآورده‌های نفتی سوریه تبدیل شده و در ژانویه ۲۰۲۶ روزانه حدود ۱۱۵ هزار بشکه نفت و سوخت به این کشور صادر کرده است.

تحلیل فنی

از منظر فنی، بازسازی بخش انرژی سوریه با دو مسیر متفاوت پیش می‌رود:

• گاز طبیعی سریع‌تر احیا می‌شود، زیرا زیرساخت‌های آن کمتر آسیب دیده و ارتباط مستقیمی با بحران برق دارد. پروژه‌های جدید حفاری در اطراف دمشق و سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های گازی، امکان بازگشت تدریجی ظرفیت تولید برق را فراهم می‌کند.
• نفت خام با محدودیت‌های جدی روبه‌روست. اغلب میادین نفتی سوریه دارای نفت سنگین با API حدود ۲۳ و درصد بالای گوگرد هستند و همچنین میزان آب همراه نفت بالاست. این ویژگی‌ها باعث می‌شود تنها پالایشگاه‌های پیچیده قادر به فرآورش این نفت باشند.

از نظر بازار، جذابیت اصلی نفت سوریه نه کیفیت بلکه قیمت است؛ عرضه با تخفیف حدود ۱۰ دلار نسبت به برنت، آن را به ارزان‌ترین نفت سنگین بدون تحریم در مدیترانه تبدیل کرده است. بنابراین بازگشت تولید نفت بیشتر متکی بر توان جذب پالایشگران خاص و سرمایه‌گذاری در نوسازی تأسیسات فرسوده خواهد بود.

بیشتر در همین زمینه: انتصاب جانشین جدید فرمانده حوزه بسیج شرکت ملی نفت ایران

تحلیل استراتژیک

بازگشت سوریه به بازار انرژی عملاً به میدان رقابت ژئوپلیتیکی میان روسیه و غرب تبدیل شده است. روسیه با تکیه بر نزدیکی جغرافیایی و شبکه لجستیکی تثبیت‌شده، نقش تأمین‌کننده فوری سوخت و شریک اصلی کوتاه‌مدت را ایفا می‌کند. در مقابل، غرب و کشورهای خلیج فارس تلاش دارند از مسیر سرمایه‌گذاری در گاز و برق، نفوذ بلندمدت و مشروعیت اقتصادی ایجاد کنند.

این دوگانگی، ساختار آینده انرژی سوریه را به مدلی ترکیبی تبدیل کرده است:
• وابستگی عملیاتی کوتاه‌مدت به روسیه برای استمرار تولید و واردات.
• وابستگی سرمایه‌ای و فناورانه میان‌مدت به غرب و شرکای منطقه‌ای برای توسعه پایدار.

در نتیجه، انرژی به ابزار اصلی سیاست خارجی دمشق بدل شده و جهت‌گیری سرمایه‌گذاری‌ها مستقیماً بر موازنه قدرت خارجی تأثیر می‌گذارد.

تحلیل اجرایی

از منظر اجرایی، احیای انرژی سوریه بیشتر از آنکه یک پروژه صرفاً فنی باشد، یک پروژه حکمرانی است. دولت سوریه باید میان سه هدف متعارض توازن ایجاد کند:
۱. تضمین تأمین پایدار سوخت و برق برای جلوگیری از فروپاشی اجتماعی.
۲. جذب سرمایه خارجی بدون ایجاد وابستگی ساختاری جدید.
۳. مدیریت هم‌زمان بازیگران رقیب خارجی در یک فضای پرریسک سیاسی.

در عمل، بخش گاز به دلیل نقش حیاتی در برق و هزینه کمتر بازسازی، موتور اصلی ثبات اقتصادی کوتاه‌مدت خواهد بود، در حالی که نفت به دلیل ریسک‌های فنی، مالی و سیاسی، با سرعت کمتری احیا می‌شود و بیشتر کارکرد درآمدی و ژئوپلیتیکی خواهد داشت.

تحلیل سیاسی

تحولات انرژی سوریه به‌طور مستقیم بازتاب تغییر موازنه قدرت در میدان سیاست و امنیت است. عقب‌نشینی حمایت آمریکا از نیروهای کرد و تمرکز بر دولت مرکزی، مسیر بازپس‌گیری میادین نفتی را هموار کرد. از این پس، بقای اقتصادی سوریه به توان مدیریت رقابت روسیه و غرب گره خورده است.

انرژی دیگر صرفاً یک بخش اقتصادی نیست، بلکه ستون اصلی مشروعیت دولت، ابزار چانه‌زنی در سیاست خارجی و پایه تثبیت نظم پساجنگ محسوب می‌شود. موفقیت یا شکست این راهبرد، تعیین خواهد کرد که سوریه به بازیگری مستقل در بازار انرژی بازمی‌گردد یا به مدار جدیدی از وابستگی خارجی وارد می‌شود.

همچنین در ادامه بخوانید؛ جذب شرکت‌های بزرگ نفتی برای قراردادهای اکتشافی در سوریه