بحران انرژی بعدی جهان از یک مسیر واحد نخواهد آمد
به گزارش پتروشیمیها،در اروپا، اختلال در تردد انرژی از تنگه هرمز با فشار شدید ناشی از گرمای تابستان ۲۰۲۶ همزمان شد. گرمای شدید، تقاضای برق برای سرمایش را افزایش داد و در برخی نیروگاههای هستهای فرانسه و مجارستان نیز محدودیتهای مرتبط با خنککاری بر تولید اثر گذاشت.
همزمان، تجربه خاموشی گسترده اسپانیا و پرتغال در آوریل ۲۰۲۵ نشان داد که یک بحران شبکه میتواند نتیجه برهمکنش چند عامل فنی و کنترلی باشد، نه الزاماً یک خرابی منفرد. بررسی شبکههای اروپایی نیز بر همین ماهیت ترکیبی تأکید کرده است.
در آسیا، اختلال هرمز اثر شدیدتری بر بازارهای انرژی گذاشته و کشورهای درحالتوسعه نیز به دلیل توان مالی و زیرساختی محدودتر، ظرفیت کمتری برای جذب شوکهای بزرگ قیمت انرژی دارند. همزمان، توسعه سریع انرژی خورشیدی در جنوبشرق آسیا در برخی موارد سریعتر از توسعه شبکه برق پیش میرود و وابستگی بالای زنجیره تأمین تجهیزات به چین، یک آسیبپذیری جدید ایجاد میکند.
تحلیل فنی
نکته کلیدی این خبر، تغییر مفهوم «امنیت انرژی» از تأمین سوخت به تابآوری کل سامانه انرژی است.
تابآوری انرژی یعنی سیستم بتواند در برابر شوک مقاومت کند، در زمان اختلال خدمات حیاتی را حفظ کند و پس از بحران با سرعت مناسب به وضعیت پایدار بازگردد.
در چنین چارچوبی، تولید برق بهتنهایی کافی نیست. ظرفیت انتقال و توزیع، ذخیرهسازی، مدیریت بار، سامانههای کنترل، امنیت سایبری، تأمین تجهیزات و دسترسی به قطعات یدکی همگی بخشی از امنیت انرژی محسوب میشوند.
این موضوع در گذار به انرژیهای تجدیدپذیر اهمیت بیشتری پیدا میکند. افزایش سریع ظرفیت خورشیدی و بادی، در صورت نبود توسعه متناسب شبکه و ذخیرهسازی، میتواند به محدودیت اتصال، ازدحام شبکه و کاهش توان جذب تولید متناوب منجر شود.
بنابراین «ظرفیت نصبشده» با «ظرفیت قابل اتکا برای سیستم» یکسان نیست.
تحلیل استراتژیک
مهمترین پیام مقاله را میتوان در مفهوم بحران آبشاری خلاصه کرد.
یک اختلال ژئوپلیتیکی میتواند قیمت انرژی را افزایش دهد؛ همزمان موج گرما تقاضای برق را بالا ببرد؛ خشکسالی یا افزایش دمای آب ظرفیت خنککاری نیروگاهها را کاهش دهد؛ و در همین شرایط، یک نقص فنی یا حمله سایبری بتواند فشار موجود بر شبکه را به یک بحران گسترده تبدیل کند.
بنابراین ریسکها دیگر در «جزیرههای جداگانه» قرار ندارند.
مجمع جهانی اقتصاد و شرکت دیانوی در تحلیل منتشرشده در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ تأکید میکنند که حملات سایبری، خرابکاری فیزیکی، شرایط جوی شدید و اختلالات ژئوپلیتیکی باید بهعنوان اجزای یک ریسک سیستمی دیده شوند، زیرا زیرساخت انرژی امروز بهشدت دیجیتال و بههمپیوسته است.
بر اساس همین تحلیل، بیش از نیمی از مدیران ارشد صنعت انرژی که در پژوهش سال ۲۰۲۶ دیانوی مشارکت کردهاند، گفتهاند سازمان آنها هنوز راهبرد مشخص و بهروزشدهای برای تابآوری ندارد.
تحلیل زنجیره تأمین
یک تحول مهم دیگر، انتقال بخشی از ریسک امنیت انرژی از «سوخت» به «فناوری» است.
کشوری ممکن است وابستگی خود به سوخت فسیلی وارداتی را کاهش دهد، اما در مقابل برای پنل خورشیدی، باتری، تجهیزات الکترونیک قدرت، قطعات شبکه، نرمافزار و تجهیزات کنترلی به تعداد محدودی از تأمینکنندگان وابسته شود.
در این شرایط، تنوعبخشی واقعی فقط به معنای متنوع کردن منابع نفت و گاز نیست؛ بلکه تنوع تأمینکنندگان تجهیزات، فناوری، قطعات، مسیرهای حملونقل و زیرساختهای دیجیتال نیز اهمیت پیدا میکند.
تحلیل اگزکیوتیو
پیام اصلی برای مدیران انرژی این است که مدل سنتی «مدیریت جداگانه ریسکها» دیگر با ساختار فعلی صنعت انرژی کاملاً سازگار نیست.
ریسک شبکه، سوخت، اقلیم، سایبری، ژئوپلیتیکی و زنجیره تأمین باید در یک چارچوب واحد دیده شوند، زیرا بحران واقعی ممکن است دقیقاً در نقطه اتصال این ریسکها شکل بگیرد.
از این منظر، تابآوری باید از مرحله طراحی دارایی و پروژه در نظر گرفته شود، نه اینکه پس از وقوع حادثه به آن اضافه شود.
دیانوی برای این رویکرد، چرخهای شامل شناسایی ریسک، اولویتبندی سرمایهگذاری، اجرا و اعتبارسنجی را پیشنهاد میکند که باید هم داراییهای فیزیکی و هم زنجیرههای تأمین و زیرساختهای گستردهتر انرژی را پوشش دهد.
نکته درباره «اوج نفت»
در متن اصلی، احتمال کاهش صادرات نفت و گاز برخی تولیدکنندگان بهعنوان یکی دیگر از تهدیدهای آینده اروپا مطرح شده است. این موضوع باید بهعنوان یک سناریوی تحلیلی و ریسک بالقوه تلقی شود، نه یک پیشبینی قطعی درباره بحران بعدی. خود مقاله نیز آن را در قالب تهدیدی جدید برای امنیت انرژی اروپا مطرح میکند.
جمعبندی
شواهد مورد استناد مقاله نشان میدهد ماهیت بحران انرژی در حال تغییر است. بحران آینده ممکن است نه از کمبود یک منبع خاص، بلکه از همزمانی چند اختلال در لایههای مختلف سیستم انرژی ایجاد شود.
تنگههای دریایی، شبکه برق، نیروگاهها، شرایط اقلیمی، زیرساخت دیجیتال و زنجیرههای تأمین اکنون به یکدیگر وابستهاند. بنابراین یک اختلال محدود میتواند در شرایط نامساعد به اختلالی بزرگتر در کل سیستم تبدیل شود.
در نتیجه، مفهوم جدید امنیت انرژی را میتوان چنین خلاصه کرد:
امنیت انرژی دیگر فقط امنیت تأمین نفت، گاز و برق نیست؛ بلکه امنیت و تابآوری کل زنجیره تولید، انتقال، شبکه، فناوری، تجهیزات، داده و زنجیره تأمین است.
این همان تغییر پارادایمی است که گزارش مجمع جهانی اقتصاد بر آن تأکید دارد: عبور از مدیریت جداگانه ریسکها به سمت مدیریت یکپارچه و سیستمی تابآوری انرژی.
همچنین بخوانید: درآمد ۶ماهه «پتروشیمی شهید تندگویان» ۷ همت بیشتر شد؛ سهم ۱۵.۹ همتی گرید بطری از فروش
نظرات کاربران (۰ نظر)