الکساندر ووچیچ، رئیس‌جمهور صربستان، اعلام کرده است که درخواست بلگراد برای دریافت مجوز ویژه از دولت آمریکا جهت تداوم واردات نفت به پالایشگاه پانتچِوو رد شده و همین امر عملاً عملیات پالایشگاه را متوقف کرده است.

NIS در ماه نوامبر از دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) درخواست مجوز ویژه کرده بود تا تا زمان تکمیل مذاکرات مربوط به تغییر مالکیت شرکت بتواند به فعالیت ادامه دهد. اما OFAC تنها مجوزی صادر کرده که تا ۱۳ فوریه ۲۰۲۶ صرفاً اجازه «مذاکرات» درباره تغییر ساختار مالکیت را می‌دهد و شامل ادامه عملیات پالایشگاهی نمی‌شود.

با وجود فشارهای آمریکا، ووچیچ اعلام کرده که روس‌ها «به‌طور قطعی» قصد فروش سهام خود را ندارند و موضوع بیش از آنکه اقتصادی باشد، ماهیتی سیاسی دارد. به گفته او، ذخایر سوخت صربستان تا پایان ژانویه ۲۰۲۶ کافی است.

تحلیل فنی (Technical Analysis)

۱. وقفه در زنجیره تأمین انرژی صربستان:
تعطیلی پالایشگاه پانتچِوو که ستون فقرات تأمین سوخت مایع صربستان است، ظرفیت پالایشی کشور را از ۲۰٬۰۰۰ بشکه در روز به صفر می‌رساند و صربستان را کاملاً به واردات فرآورده‌های آماده مصرف وابسته می‌کند.
۲. ریسک‌های زیرساختی و عملیاتی:
• توقف طولانی‌مدت پالایشگاه موجب فرسودگی تجهیزات، افزایش هزینه راه‌اندازی مجدد و کاهش بهره‌وری خواهد شد.
• افزایش استفاده از ذخایر ملی سوخت، ریسک تأمین را بالا می‌برد.
۳. پیچیدگی مالکیت:
• مالکیت ۷۰٪ روس‌ها (گازپروم‌نفت و گازپروم) باعث می‌شود هرگونه تغییر ساختاری دشوار باشد.
• مجوز OFAC تنها برای «مذاکره» است، نه برای ادامه فعالیت، یعنی بدون نتیجه‌گیری سریع، تعطیلی طولانی‌مدت اجتناب‌ناپذیر است.

تحلیل استراتژیک (Strategic Analysis)

۱. فشار امریکا بر حلقه‌های نفوذ روسیه در اروپا:
• این تصمیم آمریکا بخشی از سیاست فشار چندلایه برای محدود کردن نفوذ انرژی روسیه در بالکان است.
• بلگراد عملاً در یک «تله ژئوپلیتیکی» قرار گرفته:
• فروش سهام: تحت کنترل روسیه
• ادامه فعالیت: تحت کنترل آمریکا
۲. پیام سیاسی روسیه:
•‌عدم تمایل روسیه به فروش سهام به‌وضوح تلاشی برای حفظ پایگاه ژئوپلیتیکی در اروپا است.
• مسکو با نگاه سیاسی، کنترل این دارایی را ابزار فشاری علیه ناتو و اتحادیه اروپا می‌داند.
۳. ریسک واگرایی بلگراد از غرب:
• صربستان در مسیر عضویت در اتحادیه اروپا قرار دارد، اما اقتصاد انرژی آن به روسیه وابسته است.
• این بحران می‌تواند صربستان را وادار به انتخاب جانب یکی از دو بلوک کند.
۴. پیامدهای منطقه‌ای:
• احتمال افزایش قیمت سوخت در صربستان، بوسنی و مونته‌نگرو
• افزایش فشار برای توسعه مسیرهای جدید واردات از کرواسی یا یونان
• تحکیم کانال‌های غیررسمی تجارت انرژی در بالکان

بیشتر در همین زمینه: حماسه‌آفرینی جدید مافیای واردات کاتالیست

تحلیل اجرایی (Executive Insight)

۱. سناریوهای پیش‌رو برای دولت صربستان:
• سناریوی کوتاه‌مدت:
تکیه بر ذخایر و واردات فرآورده از کرواتیا (Janaf)، مجارستان و یونان
• سناریوی میان‌مدت:
مذاکره برای شراکت سه‌جانبه (صربستان–رئیس جدید سرمایه‌گذار–روسیه) با حفظ بخشی از مالکیت روس‌ها
• سناریوی بلندمدت:
جذب سرمایه‌گذار غربی برای نوسازی پالایشگاه و کاهش نفوذ انرژی روسیه.
۲. توصیه‌های مدیریتی و سیاست‌گذاری:
• ایجاد «تنوع‌بخشی به سبد تأمین سوخت» مشابه مدل کشورهای محاصره‌شده انرژی
• تقویت زیرساخت واردات از طریق کراتیای ساحلی (Rijeka–Janaf)
• برنامه‌ریزی جهت ذخیره‌سازی استراتژیک بیش از ۹۰ روز
۳. اثر بر بازار بین‌المللی انرژی:
• حجم پالایشگاهی NIS کوچک‌تر از آن است که بازار جهانی را تغییر دهد، اما پیام سیاسی آن بزرگ است:
نمونه‌ای از جداسازی اجباری اقتصادهای نزدیک به روسیه تحت ساختار تحریم‌های امریکا.

تحلیل سیاسی

۱. موقعیت شکننده ووچیچ:
• او باید میان فشار فزاینده غرب و انتظارات داخلی که روسیه را شریک سنتی می‌دانند، تعادل برقرار کند.
• این وضعیت می‌تواند بر انتخابات و روابط با اتحادیه اروپا اثر بگذارد.
۲. بازی در دو سطح:
• امریکا باعدم اعطای معافیت، تشکیل بلوک انرژی ضدروسی را سرعت می‌بخشد.
• روسیه با حفظ سهام خود، پیام مقاومت و نفوذ منطقه‌ای را ارسال می‌کند.
• صربستان در میان این دو قدرت، با کمترین گزینه‌های عملی قرار گرفته است.

همچنین در ادامه بخوانید؛ تحریم‌های آمریکا روسیه را وادار به واگذاری کنترل پالایشگاه اصلی صربستان کرد