اما جایگزین‌های این مواد، یعنی ابتدا HCFCها و سپس HFCها، اگرچه برای اوزون بی‌خطرتر بودند، در فرآیند تجزیه اتمسفری خود ماده‌ای به نام اسید تری‌فلوئورواستیک (TFA) تولید می‌کنند. این ترکیب شیمیایی بسیار پایدار است، در خاک، آب، گیاهان و بدن موجودات زنده تجمع می‌یابد و تخمین زده می‌شود تاکنون بیش از ۳۰۰ هزار تن از آن بر سطح زمین ته‌نشین شده باشد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد TFA می‌تواند اثرات سمی بر سلامت انسان و حیوان داشته و به کبد و سیستم تولیدمثل آسیب بزند.

در واکنش به این مشکل، نسل جدیدی از مبردها با عنوان «سازگار با اقلیم» یعنی HFOها معرفی شده‌اند، اما شواهد علمی نشان می‌دهد بسیاری از این مواد نیز در نهایت به TFA تبدیل می‌شوند؛ به این معنا که چرخه «جایگزینی شیمیایی» دوباره در حال تکرار است.

تحلیل فنی

از منظر فنی، مسئله اصلی به شیمی اتمسفر و پایداری ترکیبات فلورینه بازمی‌گردد:

۱. سی اف سی CFCها به دلیل وجود کلر، در لایه استراتوسفر رادیکال آزاد تولید کرده و مولکول‌های اوزون را تخریب می‌کردند.
۲. اچ سی اف سی HCFCها و اچ اف سی HFCها کلر ندارند، اما ساختار آن‌ها به گونه‌ای است که در نهایت در جو به TFA تجزیه می‌شوند.
۳. تی اف‌ای TFA یک اسید آلی بسیار پایدار است که حدود هزار سال طول می‌کشد تا تجزیه شود و از نظر شیمیایی مشابه «مواد پایدار دائمی» (PFAS) عمل می‌کند.
۴. اچ اف او HFOها که به‌عنوان نسل جدید معرفی شده‌اند، اگرچه عمر اتمسفری کوتاه‌تری دارند، اما مسیر تجزیه بسیاری از آن‌ها نیز به تولید TFA ختم می‌شود.

در نتیجه، مشکل نه صرفاً یک ماده خاص، بلکه ماهیت طراحی شیمیایی جایگزین‌هاست که بدون ارزیابی کامل چرخه عمر (Life Cycle Assessment) وارد بازار می‌شوند.

بیشتر در همین زمینه: فروش «پتروشیمی آبادان» در هشت ماهه ۱۴۰۴ کم شد

تحلیل استراتژیک

این پرونده یک نمونه کلاسیک از ریسک راهبردی در سیاست‌های محیط‌زیستی فناورانه است:

• تمرکز بیش از حد بر حل یک مسئله (اوزون یا گرمایش زمین) می‌تواند منجر به انتقال ریسک به حوزه‌ای دیگر (آلودگی شیمیایی پایدار) شود.
• صنعت مبردها و تهویه مطبوع به‌طور مداوم با فشار مقررات بین‌المللی مواجه است و هر نسل از مواد شیمیایی، میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری جدید را ایجاب می‌کند.
• اگر TFA در آینده به‌عنوان یک آلاینده خطرناک به رسمیت شناخته شود، احتمالاً شاهد موج جدیدی از مقررات سخت‌گیرانه و دعاوی حقوقی علیه تولیدکنندگان خواهیم بود.
• این روند نشان می‌دهد که سیاست‌های زیست‌محیطی مبتنی بر «جایگزینی سریع» به‌جای «بازطراحی بنیادین فناوری» پایداری راهبردی ندارند.

تحلیل اجرایی

برای سیاست‌گذاران و مدیران صنعتی، پیام کلیدی مقاله چنین است:

• تصمیمات فناورانه باید بر اساس ارزیابی جامع اثرات بلندمدت و نه صرفاً حل مشکل کوتاه‌مدت اتخاذ شوند.
• رویکرد مؤثرتر، حرکت به سمت کاهش مصرف سیستم‌های پرمصرف انرژی و مبرد (مثلاً طراحی‌های غیرفعال، تهویه طبیعی، یا فناوری‌های غیرشیمیایی) است، نه فقط تعویض نوع ماده.
• تداوم چرخه «ممنوعیت – جایگزینی – کشف آسیب جدید» هزینه‌های اقتصادی، حقوقی و اعتباری سنگینی برای دولت‌ها و شرکت‌ها ایجاد می‌کند.

تحلیل سیاسی

این موضوع به سطحی فراتر از یک بحث علمی رسیده و به سیاست‌گذاری جهانی محیط‌زیست گره خورده است:

• پروتکل مونترال به‌عنوان الگوی موفق همکاری بین‌المللی شناخته می‌شود، اما این پرونده نشان می‌دهد حتی موفق‌ترین توافق‌ها نیز می‌توانند پیامدهای جانبی پیش‌بینی‌نشده داشته باشند.
• تعارض منافع میان صنایع شیمیایی، نهادهای نظارتی و سازمان‌های محیط‌زیستی در حال تشدید است.
• احتمالاً در سال‌های آینده، بحث TFA به یکی از محورهای جدید مذاکرات زیست‌محیطی جهانی تبدیل خواهد شد، مشابه آنچه پیش‌تر درباره PFAS رخ داد.

جمع‌بندی مفهومی

مقاله در نهایت یک پیام فلسفی-سیستمی دارد:

مشکل اصلی نه صرفاً «مواد شیمیایی خاص»، بلکه الگوی تفکر انسان در حل مسائل پیچیده با راه‌حل‌های ساده و کوتاه‌مدت است؛ الگویی که بارها نشان داده می‌تواند بحران را فقط از شکلی به شکل دیگر منتقل کند، نه اینکه واقعاً آن را حل کند.

همچنین در ادامه بخوانید؛ رنسانس هسته‌ای عمیق؛ چگونه «دیپ فیشن» هزینه برق هسته‌ای را تا ۸۰ درصد کاهش می‌دهد؟