تولیدکنندگان بزرگ تجهیزات نیروگاهی از جمله GE Vernova و Siemens Energy با حجم سفارش‌هایی مواجه‌اند که زمان تحویل نیروگاه‌های گازی سیکل ترکیبی را به حدود پنج سال رسانده است؛ در حالی که این زمان در سال ۲۰۲۳ حدود سه و نیم سال بود.

طبق داده‌های BloombergNEF، هزینه ساخت این نیروگاه‌ها نیز طی دو سال نزدیک به ۴۹ درصد افزایش یافته است. در همین حال، ظرفیت نیروگاه‌های گازی در حال ساخت در آمریکا به بیش از ۲۹ گیگاوات رسیده و ظرفیت پروژه‌های در مرحله پیش‌ساخت نیز از ۱۵۹ گیگاوات عبور کرده است. با وجود این، بسیاری از این پروژه‌ها نه به دلیل مسائل مجوزدهی بلکه به علت نبود توربین در کوتاه‌مدت وارد فاز اجرا نمی‌شوند.

تمرکز سازندگان بر بازار آمریکا، موجب تشدید کمبود تجهیزات در سایر مناطق شده و این مسئله می‌تواند توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را در اروپا و آسیا تسریع کند؛ مناطقی که به واردات گاز وابسته‌اند و نسبت به نوسانات قیمت و امنیت انرژی حساسیت بالایی دارند.

تحلیل فنی

از منظر فنی، توربین گازی به عنوان «جزء بحرانی» در نیروگاه‌های سیکل ترکیبی، عملاً به گلوگاه اصلی توسعه ظرفیت تولید برق تبدیل شده است. چرخه تولید این تجهیزات شامل مراحل پیچیده‌ای از ریخته‌گری آلیاژهای خاص، ماشین‌کاری دقیق، تست‌های حرارتی و یکپارچه‌سازی با سیستم‌های کنترل است که همگی زمان‌بر و سرمایه‌بر هستند.

افزایش سفارش از سوی شرکت‌های برق آمریکا باعث شده ظرفیت تولید سالانه سازندگان بزرگ (حدود ۲۰۰ واحد در سال در بهترین حالت) پاسخگوی تقاضای واقعی نباشد.

بیشتر در همین زمینه: روز پرکار سرپرست جدید پتروشیمی امیرکبیر در شهرستان بندرماهشهر

این‌عدم تعادل، نه تنها زمان تحویل را طولانی کرده، بلکه ریسک عملیاتی پروژه‌ها را نیز بالا برده است؛ به‌ویژه برای پروژه‌هایی که تأمین مالی آن‌ها بر مبنای بهره‌برداری سریع طراحی شده است. در عمل، صنعت برق به نقطه‌ای رسیده که حتی دسترسی به سوخت ارزان گاز نیز بدون دسترسی به توربین، مزیت فنی ایجاد نمی‌کند.

تحلیل استراتژیک

در سطح استراتژیک، بازار جهانی توربین گازی در حال تجربه نوعی «بازتمرکز جغرافیایی» است؛ به این معنا که تولیدکنندگان، منابع محدود خود را به سمت بازار آمریکا هدایت کرده‌اند؛ بازاری که از یک‌سو رشد تقاضای واقعی دارد و از سوی دیگر از سیاست‌های حمایتی دولت بهره‌مند است. این موضوع به تضعیف نسبی امنیت انرژی در اروپا و آسیا می‌انجامد، زیرا این مناطق هم با محدودیت گاز وارداتی مواجه‌اند و هم با کمبود تجهیزات.

نتیجه طبیعی این روند، تغییر ترکیب سبد انرژی در خارج از آمریکای شمالی است؛ یعنی حرکت سریع‌تر به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر، ذخیره‌سازی باتری و حتی بازنگری در نقش هسته‌ای. به بیان دیگر، بحران توربین گازی می‌تواند به صورت غیرمستقیم نقش یک «شتاب‌دهنده انتقال انرژی» را در برخی مناطق ایفا کند.

تحلیل اجرایی

از منظر اجرایی، این تحول نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری صرف در حوزه سوخت یا قیمت انرژی بدون توجه به ظرفیت واقعی زنجیره تأمین تجهیزات، فاقد کارایی است.

تصمیم‌گیران صنعتی و سرمایه‌گذاران نیروگاهی ناگزیر خواهند بود افق‌های زمانی پروژه‌ها را بازتعریف کنند، مدل‌های مالی را با تأخیرهای پنج‌ساله تطبیق دهند و همزمان به سراغ گزینه‌های ترکیبی (Hybrid Solutions) بروند؛ از جمله ترکیب گاز با ذخیره‌سازی انرژی یا توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر با قابلیت پشتیبانی بار پایه.

در سطح بنگاه‌های بزرگ فناوری (Hyperscalers)، این وضعیت احتمالاً به امضای قراردادهای مستقیم تأمین تجهیزات (Direct Procurement) با سازندگان و حتی سرمایه‌گذاری مشترک در خطوط تولید توربین منجر خواهد شد؛ روندی که می‌تواند ساختار سنتی بازار تجهیزات نیروگاهی را به‌طور بنیادین تغییر دهد.

تحلیل سیاسی

بعد سیاسی این بحران نیز قابل توجه است. سیاست‌های دولت آمریکا در حمایت از سوخت‌های فسیلی و تسهیل سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی، عملاً باعث شده اولویت تخصیص منابع صنعتی جهانی به نفع این کشور تغییر کند. این امر نوعی «ناهمگونی ساختاری» در دسترسی به فناوری ایجاد می‌کند که می‌تواند به تنش‌های جدید در روابط انرژی میان آمریکا، اروپا و آسیا منجر شود.

به‌ویژه در اروپا که امنیت انرژی به مسئله‌ای راهبردی تبدیل شده، کمبود توربین گازی ممکن است به فشارهای سیاسی برای تسریع خروج از گاز و تقویت سیاست‌های سبز بینجامد؛ حتی اگر از نظر فنی یا اقتصادی در کوتاه‌مدت بهینه نباشد. در نتیجه، بحران توربین نه صرفاً یک مشکل صنعتی، بلکه یک متغیر ژئوپلیتیکی جدید در معادلات انرژی جهانی محسوب می‌شود.

همچنین در ادامه بخوانید؛ تحلیل رفتار گیفن‌گونه محصولات صنعت پتروشیمی ایران در چارچوب اقتصاد صنعتی