در سال گذشته ۵۵۳ گیگاوات انرژی خورشیدی نصب شده که ۱۵ برابر پیش‌بینی IEA در سال ۲۰۱۵ است و ظرفیت نصب‌شده جهانی اکنون چهار برابر projections آن دوره است.

همچنین بیش از ۲۰٪ فروش خودروهای جدید جهان، الکتریکی است – جهشی عظیم از کمتر از ۱٪ در ۲۰۱۵. جهان حتی با ثابت ماندن رشد، تا ۲۰۲۸ به ۱۰۰ میلیون خودروی برقی خواهد رسید.

این تحولات باعث شده پیش‌بینی گرم‌شدن زمین نیز اصلاح شود: انتظار افزایش ۲.۶ درجه تا سال ۲۱۰۰ (به‌جای ۴ درجه پیش‌بینی‌شده در دهه قبل).

علت اصلی اشتباه مدل‌ها، نادیده‌گیری مقیاس عظیم تولید چین در تجهیزات انرژی پاک بود. چین اکنون بیش از ۸۰٪ تولید پنل خورشیدی، حدود ۶۰٪ توربین بادی و سلول باتری جهان را تأمین می‌کند؛ ظرفیت تولیدی آن از تقاضای جهانی نیز بیشتر شده و با ایجاد رقابت شدید، قیمت‌ها به‌شدت کاهش یافته است.

هزینه انرژی خورشیدی، بادی و باتری بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲.۶۰ تا ۹۰ درصد کاهش یافته و بیش از ۹۰٪ ظرفیت‌های جدید تجدیدپذیر ارزان‌تر از ارزان‌ترین گزینه‌های فسیلی هستند. صادرات تجهیزات چینی در ۲۰۲۴ به‌تنهایی ۱٪ از انتشار کشورهای واردکننده را کاهش داده و در طول عمر خود ۴ گیگاتن CO₂ صرفه‌جویی ایجاد می‌کنند.

بیشتر در همین زمینه: شرکت پتروشیمی نوری پیشگام تحول دیجیتال صنعت پتروشیمی؛ امضای بزرگ‌ترین قرارداد هوشمندسازی صنعت پتروشیمی ایران

بر اساس پیش‌بینی جدید IEA، انتشار جهانی در ۲۰۴۰ به ۳۸ گیگاتن خواهد رسید (کمتر از ۴۶ گیگاتن پیش‌بینی ۲۰۱۵) و در صورت اجرای تعهدات کشورها حتی می‌تواند به ۳۳ گیگاتن کاهش یابد.

در مقابل، دومین دوره ریاست‌جمهوری ترامپ تهدیدی جدی برای اهداف اقلیمی است. دولت وی دوباره خروج آمریکا از توافق پاریس را فعال کرده (اجرای رسمی در ۲۰۲۶)، اعتبارات و وام‌های انرژی پاک در IRA را متوقف ساخته و هدف ۵۰٪ تولید خودرو برقی تا ۲۰۳۰ را لغو کرده است. همچنین انتظار می‌رود آمریکا مشارکت مالی در سازوکارهای بین‌المللی اقلیمی را قطع کند. نتیجه: آمریکا ممکن است تا ۲۰۳۰ حدود ۴ گیگاتن CO₂ بیشتر نسبت به سناریوهای قبلی منتشر کند.

تحلیل فنی

۱. انباشت ظرفیت خورشیدی

• ۵۵۳ گیگاوات در یک سال نشان‌دهنده جهش صنعتی بسیار فراتر از سناریوهای IEA است.
• سرعت نصب جهانی اکنون در محدوده gigafactory-level scaling قرار دارد، مشابه صنعت نیمه‌هادی‌ها.

۲. رشد EVها

• عبور از سهم ۲۰٪ معادل ورود به S-curve acceleration zone است، یعنی مرحله‌ای که فناوری از «بخش اولیه بازار» وارد «بازار انبوه» می‌شود.

• بسیاری از کشورها به سهم ۴۰–۶۰٪ در ۵ سال آینده خواهند رسید.

۳. کاهش قیمت‌ها

• قیمت ماژول خورشیدی ۸۰–۹۰٪ افت کرده و اکنون میانگین LCOE تجدیدپذیرها زیر ارزان‌ترین گازوس‌ایجادشده است.

• ظرفیت مازاد چین به معنی ادامه کاهش قیمت‌ها (یا حداقل تثبیت سطح پایین قیمتی) در ۳–۵ سال آینده است.

۴. اثرگذاری انتشار CO₂

• کاهش پیش‌بینی گرمایش از ۴ به ۲.۶ درجه نتیجه مستقیم «cost-dominance» انرژی پاک است، نه سیاست اقلیمی.

تحلیل استراتژیک

۱. چین = مرکز ثقل واقعی تحول انرژی جهانی

• چین عملاً ساختار بازار جهانی انرژی پاک را تعیین می‌کند.

• این جایگاه باعث وابستگی فناوری اروپا و آمریکا شده و تنش ژئوپلیتیک در حوزه انرژی پاک را تشدید می‌کند (مشابه وابستگی به نفت خاورمیانه در دهه ۱۹۷۰).

۲. واگرایی سیاستی آمریکا

• تهدید سیاست‌های ترامپ یک شوک منفی سیستمی در بازارهای اقلیمی و سرمایه‌گذاری ایجاد می‌کند.

• اما به دلیل برتری هزینه‌ای تجدیدپذیرها، احتمال کندی رشد بیشتر است تا توقف کامل.

۳. جهان در مسیر «transition driven by economics»

• گذار انرژی اکنون برخلاف دهه ۲۰۰۰–۲۰۱۵ کمتر وابسته به سیاست و بیشتر متکی بر مزیت قیمت تمام‌شده است.

• این مسیر پایدارتر اما نامتوازن‌تر است (رشد شدید تجدیدپذیرها +عدم کاهش مصرف فسیلی).

تحلیل اجرایی (Executive Insight)

۱. کشورها و شرکت‌ها باید فرضیات قدیمی IEA را کنار بگذارند: ظرفیت و سرعت تجدیدپذیرها چند برابر سناریوهای مرجع است.

۲. فرصت‌های سرمایه‌گذاری در زنجیره ارزش خورشیدی، بادی، و EV حتی در فضای اشباع صنعتی چین، بسیار قوی است—به‌ویژه در لایه‌های downstream مانند O&M، ذخیره‌سازی، smart grids.

۳. بازار آینده متعلق به کشورهایی است که با قیمت‌های چینی کار می‌کنند نه با مدل‌های پرهزینه غرب.

۴. موتور اصلی decarbonization تکنولوژی است، نه سیاست—به‌خصوص تا زمانی که آمریکا از صحنه اقلیمی کنار بکشد.

۵. برای ایران:

• پنجره فرصتی بی‌نظیر برای توسعه بومی ساخت پنل، باتری، و اینورتر وجود دارد، مشروط به اتصال به زنجیره تأمین آسیایی.

• در حوزه دیپلماسی انرژی، نزدیکی به محور چین–آسیای شرقی مزیت راهبردی ایجاد می‌کند.

تحلیل سیاسی

• خروج دوباره آمریکا از توافق پاریس مشروعیت سازوکار جهانی مبارزه با تغییر اقلیم را تضعیف می‌کند و دست کشورهایی مانند هند، عربستان و حتی روسیه را برای کاهش سرعت تعهدات باز می‌گذارد.

• این وضعیت احتمالاً ساختار آینده اقلیم را به سمت یک نظام دوقطبی سوق می‌دهد:

• بلوک چین – اروپا – کشورهای درحال‌توسعه که با انگیزه هزینه پایین جلو می‌روند.

• بلوک آمریکا – اوپک که بر نفت و گاز متمرکز می‌مانند.

• نتیجه: «transition» ادامه می‌یابد، اما نه هماهنگ، بلکه نامتوازن.

در ادامه بخوانید؛ موضع متناقض اتحادیه اروپا درباره خروج از سوخت‌های فسیلی در COP30