در یک قضاوت واقع بینانه و با توجه به پیشینه تجاوزات اسرائیل و آتش بس‌های متعاقب آن که هرگز در عمر رژیم صهیونی، بدان پایبند نبوده است می‌توان گفت رژیم صهیونی در مورد تعهدات ساختاری و بلندمدت که مستلزم تغییر در سیاستِ محاصره یا واگذاریِ قابل ملاحظه‌ی کنترل امنیتی است، سابقه نشان می‌دهد اجرای کامل و بدون شرط بعید یا بسیار مشروط است.

با نگاهی به سابقه‌ی تاریخیِ رفتار اسرائیل نسبت به توافق‌ها با حماس، الگوی کلیِ قابل انتظار اکنون، و فهرست شاخص‌ها و سوابق قبلی می‌توان پیش بینی کرد این رژیم هرگز به تعهدات خود پایبند نبوده و تمام آتش بس‌ها و پذیرش خواست طرف مقابل، صرفا در زمان ضعف این رژیم بوده است. از نظر تاریخی این رژیم گاها به بعضی از توافقات برای مدتی پایبند بوده لیکن پس از خارج شدن از ضعف، مسیر قبلی را طی کرده است. بعنوان مثال اسرائیل در ازای بازگرداندن یک گروگان بنام «گیلاد شالیت» در سال ۲۰۱۱، بیش از هزار زندانی فلسطینی را آزاد کرد، موضوعی که نشان می‌دهد در مواردی که منفعت سیاسی و امنیتی فوری داشته باشد، رژیم صهیونی تعهدات تبادلی را اجرا می‌کند.

اما در تعهدات گسترده‌تر و ساختاری مانند برداشتن محاصره، ضمانت‌های امنیتیِ دائمی، یا واگذاریِ کاملِ سرزمین‌و یا کنترل آن، معمولاً ناقص یا با تاخیر تعهدات خود را اجرا نموده است.

سازمان‌های حقوق بشری و گزارش‌های بین‌المللی بارها به ادامه‌ی محاصره‌ی غزه، محدودیت‌های عبور و مرور، و استفاده از ابزارهای فشار (بازداشت اداری، نگهداری اجساد، محدودیت کمک‌ها) اشاره کرده‌اند که نشان می‌دهد بسیاری از تعهدات «شرایط‌ساز» اجرایی نشده یا مشروط مانده‌اند. آتش‌بس‌ها، اغلب شکننده و مرحله‌ای بوده‌اند. سابقه‌ی آتش‌بس‌های موقتی (۲۰۱۲.۲۰۱۴، ۲۰۲۱ و موارد پس از آن) نشان می‌دهد طرفین می‌توانند به «توقف آتش» برسند، اما تبدیل آن به صلح پایدار نیازمند سازوکارهای نظارتی، تضمین‌های بین‌المللی و رفع مسائل زیربنایی است؛ در غیر این صورت نقض و بازگشت به خشونت ممکن است. بررسی تاریخیِ توافق‌ها نشان می‌دهد که اجرای تعهدات بستگی زیادی به متغیرهای سیاسی داخلیِ اسرائیل و فشار بین‌المللی دارد.

حماس اگر دنبال اطمینان هست باید خواستار «مکانیسم‌های راستی‌آزمایی مستقل»، جدول زمان‌بندیِ شفافِ مراحل توافق و «بندهای تنبیهیِ روشن» باشد، زیرا بدون اینها، هر گونه توافق نامه‌ای بدون ضمانت اجرا می‌باشد.

بیشتر در همین زمینه: فارغ‌التحصیلان دانشگاه نفت مشمول امتیاز ویژه گزینش شدند

اگر تعهدات شامل «رفع کامل محاصره، خروج کامل نیروها، یا تضمین سیاسی بلندمدت برای حکمرانیِ حماس» باشد، این‌ها برای اسرائیل هزینه‌های امنیتی و سیاسیِ سنگینی دارند و معمولاً یا شرطی، مقید به زمان یا موکول به مراحل بعدی می‌شوند.

تجربه‌ی گذشته نشان می‌دهد چنین تعهداتی «آینده‌محور» کم‌تر قابل اتکا هستند مگر اینکه تضمین‌کننده‌های بین‌المللی (ناظر نظامی/صلح، ضمانت مالی، نیروهای عربی-بین‌المللی) در متن قرارداد حضور یابند. برای اطمینان از عمل نمودن به تعهدات رژیم صهیونی، لازم است شاخص‌هایی نظیر زمان‌بندی شفافِ تحویلِ «مقاطع» توافق همراه با جزئیات کامل همچون تاریخ و تعداد اسرای ازاد شده در هر مرحله، تعداد زندانیان آزادشده، تضمین بی‌قید و شرط بازگشایی گذرگاه‌ها وعدم تأخیر یا توجیهات مبهم، کاملا شفاف باشد.

دیگر یادداشت اسدالله غلام پور؛ فریب استرتژیک اسراییل در پیام به پوتین مبنی بر پایان جنگ

حضور ناظران بی‌طرف بین المللی دارای اختیار کامل برای راستی‌آزمایی اجرای بندهای توافق و ارائه گزارش‌های روزانه یا هفتگی آن‌ها که نشانه‌ی قابل قیاس اعتمادپذیری باشد. آزادسازی کامل اسرای توافق‌شده و نه صرفاً بخشی از آن‌ها و یا گزینشی انتخاب کردن آن‌ها. رفع کامل محاصره وعدم ممانعت رژیم صهیونی در مقاطع مختلف، همراه با اقدامات ملموس در رفع محاصره و تضمین ورود کمک‌های غذایی، دارویی، بهداشتی، سوخت، مصالح ساختمانی و سایر نیازها، و نه فقط بصورت نمادین. عدم‌بازداشت اداری‌و کاهش بازداشت‌های گسترده و بازگرداندن اجساد در ازای آزادی زندانیان فلسطینی همراه با ارائه گزارش شفاف درباره‌ی آن‌ها از سوی ناظران بی‌طرف بین المللی دارای اختیار کامل، این‌ها نشان‌دهنده حسن نیت در مسائل انسانی می‌باشند.

از همه مهمتر وجود سازوکار تنبیهیِ مشخص در صورت نقض (تحریم‌های دیپلماتیک، محرومیت از کمک‌ها یا فشار سیاسی از سوی کلیه سازمان‌های بین المللی و کشورهای مستقل، بسیار مهم است، زیرا چنانچه اگر توافق فاقد «بندهای تضمین اجرا» باشد، احتمال نقض آن بیشتر است.

📰 منابع
۱-تسنیم — «متن کامل توافق آتش‌بس در غزه»
۲-. عصر ایران — «تحلیل طرح ۲۰ ماده‌ای ترامپ برای غزه؛ از تعلیقی که اسرائیلی است تا تنها بند تضمینی فلسطینی!»
۳- سایت iRDiplomacy
بررسی تحلیلی تحت عنوان «انتقادی به طرحی که اهداف دیگری دارد».
۴- The Israel-Hamas Cease-Fire and its Implications — مؤسسه CFR
بررسی تعهدات، فازها و چالش‌های اجرای توافق آتش‌بس بین اسرائیل و حماس
۵-Assessing the Israel-Hamas Ceasefire’s Viability — مؤسسه ISPI
تحلیل اعتبار اجرای فازهای بعدی توافق و فشارهای سیاسی اسرائیل
۶-The Reality of Gaza’s Fragile Ceasefire: Current and Future Risks — Global R۲P
گزارش مفصل درباره نقض احتمالی تعهدات و موانع شفاف‌سازی
۷-Gaza after two years: As Israel expands control and sows chaos, Hamas adapts to survive — ACLED
تحلیل رفتارهای پس از توافق و حملات متوالی بر ساختارهای شهری و خدمات عمومی در غزه.