رقابتی که به گفته معاون اجرایی اتحادیه اروپا در حوزه استراتژی صنعتی، آمریکا با سرعت و تهاجمی بالا در حال تصاحب منابع جهان است و مواد حیاتی را «جلوی چشم اروپا» می‌رباید.

استفان سژورنه تأکید کرد که اروپا در جنگ تجاری چین و آمریکا «آسیب جانبی» شده است، با وجود اینکه خود نیز مواضع سخت‌گیرانه‌ای نسبت به چین اتخاذ کرده است. با وابستگی شدید اروپا به واردات این مواد، اتحادیه قصد دارد نهادی ایجاد کند که:

• خریدهای اروپایی را هماهنگ کند،
• ذخایر استراتژیک ایجاد نماید،
• شرکت‌ها را به مقاوم‌سازی زنجیره تأمین وادار کند.

او اذعان کرد اروپا در رقابت جهانی بر سر مواد معدنی حیاتی دیر وارد عمل شده و آمریکا با پیش‌دستی و خریدهای گسترده، بازار را پیش از اروپا جمع‌آوری می‌کند.

اتحادیه اروپا در هفته‌های آینده به دنبال امضای قراردادهای تأمین با کشورهایی مانند برزیل و آفریقای جنوبی خواهد بود. در عین حال، فعالان معدنی تمایل چندانی به سرمایه‌گذاری در اروپا ندارند، زیرا هزینه‌های تولید در اروپا بسیار بالاتر از چین است. یکی از پیشنهادها، اعمال یک کف قیمتی برای تضمین اقتصادی پروژه‌های معدنی در اروپا است.

بیشتر در همین زمینه: حضور فعال پتروشیمی فن‌آوران در سومین نمایشگاه بین‌المللی ایران پتروکم ۱۴۰۴

به گفته انجمن Cleantech for Europe، اروپا باید «نیازها و آسیب‌پذیری‌های خود را دقیق نقشه‌برداری کرده و مجموعه‌ای گسترده از ابزارهای کاهش ریسک مالی» را برای ایمن‌سازی زنجیره تأمین مواد حیاتی به کار گیرد.

تحلیل فنی

• ریسک زنجیره تأمین: اروپا به واردات بیش از ۹۰٪ از مواد معدنی حیاتی خود وابسته است؛ از جمله لیتیوم، کبالت، عناصر نادر خاکی و گرافیت. هرگونه انقطاع می‌تواند صنایع خودروسازی، باتری، انرژی‌های پاک و صنایع دفاعی را مختل کند.

• مشکل قیمت تمام‌شده: اختلاف ساختاری هزینه میان اروپا و چین (از انرژی تا نیروی کار و یارانه‌های پنهان) مانع اصلی جذب سرمایه‌گذاری معدنی و فرآوری در اروپا است.

• ضرورت ذخایر استراتژیک: مانند ذخایر استراتژیک نفت آمریکا (SPR)، ایجاد ذخایر CRM می‌تواند ثبات عرضه و قدرت چانه‌زنی اروپا را افزایش دهد.

• مکانیزم کف قیمتی: می‌تواند در پروژه‌های داخلی و اروپایی، حداقل سودآوری را تضمین کند و شرکت‌ها را برای ورود به بازارهای پرهزینه اروپا تشویق نماید.

تحلیل استراتژیک

• رقابت ژئوپلیتیک و صنعتی: آمریکا و چین سال‌هاست که بازی ذخیره‌سازی و کنترل زنجیره تأمین مواد حیاتی را آغاز کرده‌اند.

• آمریکا: از طریق «Defense Production Act» و قراردادهای پیش‌خرید مواد معدنی.

• چین: تسلط کامل بر فرآوری و پالایش.

اروپا اکنون تنها می‌خواهد وارد این رقابت شود، و این تأخیر یک ناهماهنگی استراتژیک جدی محسوب می‌شود.

• هدف اروپا:

• کاهش وابستگی به چین،
• جلوگیری از عقب‌افتادن در رقابت صنعتی باتری، خودروهای برقی و فناوری‌های پاک،
• هم‌تراز شدن با سیاست‌های فعال ایالات متحده.
• ریسک سیاسی: اتخاذ قیمت کف و ابزارهای مداخله‌گرایانه می‌تواند با چالش‌های جدی در داخل اتحادیه (مانند مخالفت آلمان و کشورهای مخالف یارانه) روبه‌رو شود.

تحلیل اجرایی (Executive Insight)

۱. ایجاد نهادی مرکزی برای مدیریت ذخایر CRM می‌تواند مشابه آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) برای نفت، یک ساختار هماهنگ‌کننده ایجاد کند.
۲. قراردادهای دوجانبه با برزیل و آفریقای جنوبی احتمالاً نقطه شروع است، اما برای تأمین پایدار، اروپا نیاز به شراکت‌های بلندمدت و سرمایه‌گذاری‌های مشترک در استخراج و فرآوری دارد.
۳. تنظیم کف قیمتی در صورت اجرا، پروژه‌های داخلی را فعال کرده و انگیزه ورود سرمایه‌های معدنی را افزایش می‌دهد.
۴. اروپا برای رقابت باید از سیاست‌های صرفاً نظارتی فاصله گرفته و به حمایت فعال (active industrial policy) مشابه آمریکا روی آورد.

همچنین در ادامه بخوانید؛ افزایش تقاضای گاز طبیعی مایع (LNG) در اروپا و تغییر توازن بازار جهانی گاز