کاهش شدید صادرات روسیه در ۲۰۲۵، عمدتاً به دلیل حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌ها و افت ظرفیت عملیاتی، باعث شد کرک دیزل اروپا از حدود ۱۶.۷ دلار بر بشکه در ابتدای ۲۰۲۵ به اوج ۳۴.۱۷ دلار در نوامبر برسد.

اما با ترمیم سریع پالایشگاه‌ها و افزایش مجدد نرخ بهره‌برداری، تولید دیزل روسیه در ژانویه ۲۰۲۶ به حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز رسید و صادرات نیز از کف ۵۹۰ هزار بشکه در روز در سپتامبر به حدود ۹۰۰ هزار بشکه در روز در دسامبر بازگشت. این بازگشت، به‌ویژه با ارسال مجدد محموله‌های تخفیف‌دار به بازارهایی مانند برزیل، مسیرهای تجارت جهانی دیزل را دوباره تغییر داده است.

تحلیل فنی

۱. کرک دیزل (Diesel Crack Spread):
افزایش کرک در ۲۰۲۵ ماهیتی شوک‌محور داشت و مستقیماً ناشی از اختلال عرضه روسیه بود، نه رشد تدریجی تقاضا. با بازگشت ظرفیت پالایشی، میانگین کرک دیزل در ژانویه ۲۰۲۶ به حدود ۲۱.۷ دلار بر بشکه کاهش یافت، هرچند سرمای زمستانی باعث نوسان مقطعی تا محدوده ۲۵ دلار شد.
۲. بازیابی ظرفیت پالایشی روسیه:
علی‌رغم محدودیت دسترسی به تجهیزات غربی، اپراتورهای روسی نشان دادند توانایی تعمیر و بازگردانی واحدها سریع‌تر از انتظارات بازار است. افزایش نرخ پالایش از ۵.۰ به ۵.۵ میلیون بشکه در روز و رسیدن تولید ULSD به حدود ۱.۷۵ میلیون بشکه در روز، نشانه این تاب‌آوری عملیاتی است.
۳. لجستیک و پایانه‌ها:
افزایش بارگیری در پایانه پریمورسک (۲.۲ میلیون تن در ژانویه، رکورد تاریخی) نشان می‌دهد روسیه به‌صورت فعال مسیرهای صادراتی خود را از دریای سیاهِ پرریسک به بالتیک منتقل کرده است؛ تغییری که ریسک عملیاتی صادرات را کاهش می‌دهد.

تحلیل استراتژیک

۱. تغییر فاز بازار دیزل جهانی:
بازار از فاز کمبود شدید به فاز تعادل شکننده وارد شده است. با تداوم عرضه روسیه و کاهش تقاضای فصلی پس از زمستان، احتمال فشرده‌تر شدن کرک دیزل در بهار ۲۰۲۶ بالاست.
۲. پیامد برای صادرات نفت خام روسیه:
افزایش ظرفیت پالایشی داخلی، نیاز روسیه به صادرات نفت خام را کاهش می‌دهد. این امر می‌تواند فشار نزولی بر صادرات نفت خام روسیه و تغییر ترکیب صادرات (تمرکز بیشتر بر فرآورده‌ها) ایجاد کند.
۳. اثرگذاری محدود تحریم‌ها:
تجربه دیزل روسیه نشان می‌دهد تا زمانی که تخفیف قیمتی جذاب و تقاضای پایدار وجود دارد، تحریم‌ها در مهار جریان واقعی تجارت انرژی اثربخشی محدودی دارند.

تحلیل اجرایی

• برای بازار جهانی: بازگشت دیزل روسیه به‌عنوان یک عرضه تخفیف‌دار پایدار، حاشیه سود پالایشگاه‌ها را تحت فشار قرار می‌دهد و استراتژی‌های پوشش ریسک پالایشی باید بر سناریوی کرک‌های پایین‌تر تنظیم شود.

بیشتر در همین زمینه: هویزه خلیج‌فارس نیازهای فناورانه‌اش را روی میز پتروفن گذاشت

• برای بازیگران تجاری: تغییر مسیرهای صادراتی به بالتیک و تمرکز بر بازارهای حساس به قیمت (مانند برزیل) نشان می‌دهد مزیت رقابتی در ۲۰۲۶ بیش از پیش به مدیریت لجستیک و دسترسی به بازارهای غیرغربی وابسته است.

• برای سیاست‌گذاران غربی: این روند بار دیگر ضعف ساختاری ابزار تحریم در بازار فرآورده‌ها را برجسته می‌کند، جایی که امنیت عرضه و قیمت، بر ملاحظات سیاسی غلبه دارد.

تحلیل سیاسی

افزایش دوباره واردات دیزل روسیه توسط برزیل، علی‌رغم فشارهای ایالات متحده، نشان‌دهنده خستگی تدریجی برخی کشورها از تبعات اقتصادی همسویی کامل با سیاست تحریمی واشنگتن است. این رفتار، نشانه‌ای از چندقطبی شدن عملی بازار انرژی و کاهش توان اجبار سیاسی در حوزه تجارت سوخت محسوب می‌شود.

همچنین در ادامه بخوانید؛ آماده شدن اتحادیه اروپا برای تحریم‌های جدید علیه روسیه با محوریت «ناوگان سایه» و تجارت انرژی