طبق داده‌های رویترز، روسیه هم‌اکنون روزانه حدود ۱.۴ میلیون بشکه نفت از مسیر دریایی و ۹۰۰ هزار بشکه از طریق خط لوله از مسیر قزاقستان به چین صادر می‌کند. در سال جاری نیز مسکو پیشنهاد افزایش انتقال نفت از خط لوله آتاسو–آلاشانکئو به میزان ۲.۵ میلیون بشکه در سال را مطرح کرده بود. قزاقستان در ماه اوت اعلام کرد مطالعات مقدماتی برای امکان افزایش ظرفیت خط لوله و نیاز به ایستگاه‌های پمپاژ جدید در حال انجام است.

با این حال، داده‌های شرکت KazTransOil نشان می‌دهد که صادرات نفت از مسیر قزاقستان در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل تغییر قابل توجهی نداشته و رشد عمدتاً از طریق حمل‌ونقل دریایی محقق شده است.

نواک همچنین تأکید کرد که روسیه اکنون بیش از ۲۰ درصد واردات نفت چین را تأمین می‌کند و امکان گسترش تجارت زغال‌سنگ میان دو کشور نیز وجود دارد. پس از تحریم‌های گسترده غرب علیه روسیه به دلیل جنگ اوکراین، چین به بزرگ‌ترین خریدار نفت روسیه تبدیل شده است.

همزمان، درآمدهای نفت و گاز روسیه در ماه جاری با توجه به تقویت ارزش روبل و افت قیمت جهانی نفت کاهش شدیدی خواهد داشت. طبق محاسبات رویترز، درآمدهای نفتی–گازی مسکو در این ماه حدود ۳۵ درصد کمتر از سال گذشته و در حدود ۶.۶۳ میلیارد دلار خواهد بود. سهم نفت و گاز حدود یک‌سوم کل درآمد بودجه روسیه است.

تحلیل فنی (Technical Analysis)

• ظرفیت‌پذیری زیرساخت قزاقستان: افزایش ۲.۵ میلیون بشکه‌ای سالانه از خط لوله آتاسو–آلاشانکئو، تنها در صورت ارتقای ایستگاه‌های پمپاژ یا استفاده از افزودنی‌های افزایش‌دهنده جریان امکان‌پذیر است. این موضوع ظرفیت‌سازی چندساله نیاز دارد و نشان می‌دهد مسیر قزاقستان فعلاً گلوگاه دارد.

بیشتر در همین زمینه: بسترسازی پروژه‌های زیر ساختی منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ۸۰ درصد پیشرفت کردند

• ارزش اقتصادی حمل‌ونقل دریایی: ثبات صادرات از مسیر قزاقستان و رشد صادرات دریایی نشان می‌دهد مسیر دریا همچنان ارزان‌تر، سریع‌تر و انعطاف‌پذیرتر است—خصوصاً با توجه به ناوگان نفتکش فعال روسیه و شبکه‌های سایه (shadow fleet).

• ریسک درآمدی برای روسیه: کاهش ۳۵ درصدی درآمد نفت و گاز در یک ماه، سطح فشار مالی جدی محسوب می‌شود و نشان‌دهنده شکنندگی مدل بودجه‌ای روسیه در برابر نوسانات قیمت و نرخ ارز است.

تحلیل استراتژیک (Strategic Analysis)

• تداوم محور انرژی روسیه–چین: گسترش جریان نفت تا ۲۰۳۳ به معنی شکل‌گیری یک وابستگی بلندمدت استراتژیک میان دو کشور است. روسیه به مشتری ثابت نیاز دارد، چین نیز به عرضه ارزان و قابل اعتماد.

• تغییر ساختار بازار جهانی نفت: با تحریم‌های غرب، روسیه عملاً شرق‌محور شده و چین و هند بازیگران تعیین‌کننده در سرنوشت نفت روسیه هستند. این روند در صورت تمدید توافق تا ۲۰۳۳ تثبیت خواهد شد.

• توازن قدرت در قزاقستان: افزایش وابستگی روسیه به مسیر قزاقستان، این کشور را به یک بازیگر ژئوپلیتیک مهم‌تر تبدیل می‌کند و می‌تواند زمینه چانه‌زنی بیشتر نورسلطان با مسکو و پکن را فراهم کند.

• فرصت چین: چین در عمل با قدرت چانه‌زنی بالا، نفت روسیه را با تخفیف‌های سنگین خریداری می‌کند و توسعه زیرساخت مشترک (نفت، گاز، زغال‌سنگ) موقعیت این کشور را در امنیت انرژی تقویت می‌کند.

تحلیل اجرایی

• برای سیاست‌گذاران انرژی ایران: روند روسیه–چین نشانه روشنی است که چین تا پایان دهه ۲۰۳۰ به‌صورت پایدار نیازمند تأمین ارزان از شرق اوراسیا است.

• برای بازار نفت: تثبیت صادرات روسیه به چین احتمالاً فشار بیشتری بر قیمت‌های منطقه‌ای (ESPO و خاورمیانه) وارد می‌کند و تخفیف‌های روسیه همچنان عامل تضعیف رقابت عرضه‌کنندگان خواهد بود.

• برای شرکت‌های حمل‌ونقل نفت: افزایش جریان نفت روسیه به چین (به‌ویژه دریایی) به معنای تداوم نرخ‌های بالای تانکرها در مسیرهای خاور دور است.

در ادامه بخوانید؛ هشدار روسیه نسبت به کمبود قریب‌الوقوع نفت به‌دلیل کمبود سرمایه‌گذاری