اتوماسیون صنعتی با بهره‌گیری از سیستم‌های کنترلی پیشرفته، حسگرها، نرم‌افزارها و رباتیک، امکان پایش بلادرنگ، نگهداری پیش‌بینانه و بهینه‌سازی فرآیندها را فراهم می‌کند. این فناوری دیگر صرفاً ابزار کنترلی نیست، بلکه به یک مولفه استراتژیک در مدیریت دارایی‌ها و تاب‌آوری عملیاتی شرکت‌های نفت و گاز تبدیل شده است.

از نظر جغرافیایی، آمریکای شمالی پیشتاز بازار است، خاورمیانه به‌واسطه ذخایر عظیم و نوسازی زیرساخت‌ها جایگاه مهمی دارد و آسیا-اقیانوسیه سریع‌ترین رشد را تجربه می‌کند.

تحلیل فنی

از منظر فنی، اتوماسیون صنعتی در صنعت نفت و گاز مبتنی بر یک معماری چندلایه است:
۱. لایه تجهیزات میدانی (Field Level):
شامل ابزار دقیق، سنسورها، آنالایزرهای فرآیندی، پایش ارتعاش و سیستم‌های هوشمند پیگینگ برای پایش خطوط لوله.
۲. لایه کنترل (Control Level):
سیستم‌های PLC و DCS که کنترل مستقیم فرآیندهای تولید، انتقال و پالایش را بر عهده دارند.
۳. لایه نظارت و مدیریت (Supervisory & Management):
SCADA، MES و سیستم‌های مدیریت دارایی (PAM) که داده‌ها را تجمیع و تحلیل می‌کنند.
۴. لایه دیجیتال پیشرفته:
ادغام اینترنت صنعتی اشیا (IIoT)، تحلیل داده‌های بزرگ و هوش مصنوعی برای:

• نگهداری پیش‌بینانه
• تشخیص زودهنگام خرابی‌ها
• بهینه‌سازی مصرف انرژی
• شبیه‌سازی عملکرد تجهیزات (Digital Twin)

از نظر مهندسی سیستم، چالش اصلی بازار در یکپارچه‌سازی فناوری‌های جدید با زیرساخت‌های قدیمی (Legacy Systems) است که نیازمند طراحی معماری‌های هیبریدی و امنیت سایبری پیشرفته است.

بیشتر در همین زمینه: پتروشیمی خلیج فارس با جهش سود فروش سرمایه‌گذاری‌ها رکورد زد

تحلیل استراتژیک

در سطح استراتژیک، اتوماسیون صنعتی سه نقش کلیدی ایفا می‌کند:
۱. افزایش تاب‌آوری عملیاتی (Operational Resilience):
کاهش وابستگی به نیروی انسانی در محیط‌های پرخطر و تضمین تداوم تولید در شرایط بحرانی.
۲. مزیت رقابتی پایدار:
شرکت‌هایی که زودتر به سمت دیجیتالی‌سازی حرکت کرده‌اند، از هزینه‌های عملیاتی کمتر و قابلیت تصمیم‌گیری سریع‌تر برخوردارند.
۳. همسویی با الزامات ESG و پایداری:
اتوماسیون امکان پایش دقیق انتشار آلاینده‌ها، مصرف انرژی و بهره‌وری منابع را فراهم می‌کند که برای سرمایه‌گذاران نهادی اهمیت حیاتی دارد.

در واقع، اتوماسیون صنعتی از یک ابزار مهندسی به یک دارایی استراتژیک سازمانی تبدیل شده است.

تحلیل اجرایی

در سطح مدیریتی، پیام اصلی گزارش این است که:
• بازگشت سرمایه پروژه‌های اتوماسیون دیگر صرفاً در قالب کاهش هزینه نیست، بلکه در قالب کاهش ریسک، افزایش شفافیت عملیاتی و افزایش ارزش دارایی‌ها تعریف می‌شود.
• پروژه‌های موفق اتوماسیون نیازمند سه پیش‌شرط هستند:
۱. بلوغ دیجیتال سازمان
۲. نیروی انسانی ماهر در حوزه IT و OT
۳. استراتژی امنیت سایبری یکپارچه

مدیران ارشد باید اتوماسیون را نه به‌عنوان پروژه IT، بلکه به‌عنوان تحول ساختاری مدل کسب‌وکار عملیاتی در نظر بگیرند.

تحلیل سیاسی

در سطح سیاست‌گذاری، رشد اتوماسیون صنعتی به‌شدت تحت تأثیر سه عامل است:
۱. مقررات زیست‌محیطی سخت‌گیرانه‌تر:
دولت‌ها با اعمال استانداردهای جدید انتشار و بهره‌وری انرژی، عملاً شرکت‌ها را به سمت دیجیتالی‌سازی و اتوماسیون سوق می‌دهند.
۲. امنیت انرژی و کاهش ریسک حوادث:
حوادث صنعتی بزرگ پیامدهای سیاسی و اجتماعی گسترده دارند؛ اتوماسیون به ابزار پیشگیری سیاست‌گذاران تبدیل شده است.
۳. رقابت ژئواقتصادی در فناوری:
کشورها تلاش می‌کنند از طریق توسعه شرکت‌های بومی در حوزه اتوماسیون (مانند زیمنس، ABB، هانیول، امرسون) جایگاه خود را در زنجیره ارزش انرژی تثبیت کنند.

در نتیجه، اتوماسیون صنعتی دیگر صرفاً یک انتخاب فنی نیست، بلکه بخشی از راهبرد کلان حکمرانی انرژی در سطح جهانی محسوب می‌شود.

همچنین در ادامه بخوانید؛ رونق ال‌ان‌جی آمریکا؛ کاهش هزینه انرژی اروپا و افزایش بهای انرژی در داخل آمریکا