این پروژه شامل چهار مؤلفه اصلی است:

۱. توسعه و بازسازی تأسیسات فرآورش نفت،
۲. پروژه عظیم تأمین آب دریا (CSSP) برای تزریق به مخازن،
۳. جمع‌آوری و فرآورش گازهای همراه،
۴. پروژه‌های زیرساختی صادراتی از جمله خط لوله Artawi-PS1.

مهم‌ترین بخش پروژه، یعنی CSSP، قرار است با انتقال و تصفیه آب خلیج فارس و تزریق روزانه حدود ۶ میلیون بشکه آب به میادین اصلی جنوب عراق، امکان افزایش پایدار تولید نفت را فراهم کند. همچنین بخش گازی پروژه با جمع‌آوری روزانه حداقل ۳۰۰ میلیون فوت مکعب گاز (و دو برابر شدن در فاز دوم)، وابستگی عراق به واردات گاز را کاهش داده و زمینه احیای پروژه عظیم پتروشیمی نبراس را فراهم می‌سازد.

تحلیل فنی

1. پروژه CSSP (Common Seawater Supply Project)

از دید فنی، CSSP ستون فقرات توسعه آینده نفت عراق است. بخش بزرگی از میادین جنوبی مانند Rumaila، West Qurna، Majnoon و Zubair در مرحله‌ای قرار دارند که بدون تزریق گسترده آب، امکان حفظ فشار مخزن و تولید اقتصادی وجود ندارد.
بر اساس برآورد آژانس بین‌المللی انرژی، عراق برای دستیابی به اهداف تولید بلندمدت خود به تزریق آبی معادل حدود ۲٪ از متوسط جریان سالانه دجله و فرات نیاز دارد؛ رقمی که از نظر زیست‌محیطی و کشاورزی پایدار نیست و استفاده از آب دریا را به تنها گزینه واقعی تبدیل می‌کند.

بیشتر در همین زمینه: تحویل کشتی ۹۰۰ میلیون دلاری تحقیقات دریایی کانادا پس از هشت سال تأخیر

2. مقایسه با پروژه‌های مشابه

تجربه پروژه توسعه تأسیسات آب دریای Qurayyah در عربستان نشان می‌دهد که پروژه‌هایی با ظرفیت ۲ میلیون بشکه آب در روز، حدود ۴ سال زمان اجرا نیاز دارند. مقیاس CSSP عراق چند برابر آن است و سرعت پیشرفت کنونی آن از منظر مهندسی بسیار قابل توجه ارزیابی می‌شود.

3. گازهای همراه و زنجیره پایین‌دستی

جمع‌آوری گازهای همراه از پنج میدان جنوبی نه‌تنها اتلاف انرژی و آلودگی ناشی از فلرینگ را کاهش می‌دهد، بلکه خوراک مطمئن برای پروژه پتروشیمی Nebras ایجاد می‌کند؛ پروژه‌ای که طبق برآوردها می‌تواند طی ۳۵ سال بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار سود انباشته ایجاد کند.

تحلیل استراتژیک

1. ظرفیت تولید ملی

بر اساس سناریوهای رسمی «استراتژی ملی انرژی عراق (INES)»، سه مسیر برای تولید نفت عراق متصور است:
• سناریوی خوش‌بینانه: ۱۳ میلیون بشکه در روز
• سناریوی میانی: ۹ میلیون بشکه در روز
• سناریوی حداقلی: ۶ میلیون بشکه در روز

در حال حاضر تولید عراق حدود ۴ تا ۴.۲ میلیون بشکه در روز است و بدون CSSP، حتی حفظ همین سطح نیز در بلندمدت دشوار خواهد بود.

2. جایگاه در بازار جهانی

در صورت تکمیل پروژه تا سال ۲۰۲۸، عراق بالقوه می‌تواند به دومین یا سومین تولیدکننده بزرگ نفت جهان تبدیل شود. این موضوع نه‌تنها ساختار عرضه اوپک را تغییر می‌دهد، بلکه وزن عراق را در معادلات قیمت‌گذاری و امنیت انرژی جهانی به‌طور بنیادین افزایش می‌دهد.

3. استقلال انرژی داخلی

کاهش واردات گاز، به معنای افزایش تاب‌آوری شبکه برق عراق و کاهش آسیب‌پذیری ساختاری آن در برابر اختلالات بیرونی است؛ موضوعی که در اقتصاد سیاسی انرژی اهمیت راهبردی دارد.

تحلیل اجرایی

از منظر مدیریت پروژه و حکمرانی انرژی، موفقیت نسبی TotalEnergies در عراق حاصل سه عامل کلیدی است:
۱. حداقل مداخله دولتی در فرآیند اجرا،
۲. ساختار قراردادی یکپارچه و چهارگانه به جای پروژه‌های پراکنده،
۳. تمرکز بر زیرساخت‌های پایه‌ای (آب و گاز) پیش از توسعه تهاجمی تولید.

این پروژه نمونه‌ای کم‌نظیر از هم‌راستایی سرمایه خارجی، نیاز فنی داخلی و مدیریت پروژه مقیاس‌ملی در یکی از پیچیده‌ترین محیط‌های نهادی جهان محسوب می‌شود.

تحلیل سیاسی

از منظر سیاسی، این پروژه تنها یک طرح انرژی نیست، بلکه ابزاری برای بازتعریف نقش عراق در ژئوپلیتیک خاورمیانه است. کاهش وابستگی ساختاری به واردات انرژی، به معنای کاهش نفوذ بازیگران خارجی در تصمیمات کلان بغداد است.

همچنین موفقیت TotalEnergies در کنار گذاشتن نهادهایی مانند شرکت ملی نفت عراق (INOC) و حفظ کنترل عملیاتی پروژه، نشان می‌دهد که شفافیت نهادی و ثبات حقوقی شرط لازم برای جذب سرمایه در پروژه‌های فرابحرانی است.

در مجموع، این ابرپروژه را می‌توان نه صرفاً یک طرح صنعتی، بلکه سنگ بنای بازسازی قدرت اقتصادی و انرژی عراق در قرن بیست‌ویکم دانست؛ پروژه‌ای که در صورت تکمیل کامل، ساختار انرژی منطقه را به‌طور پایدار دگرگون خواهد کرد.

همچنین در ادامه بخوانید؛ پیام راهبردیِ میدان گازی استراتژیک عراق که واشنگتن مدت‌ها در انتظارش بود