بر اساس داده‌های ماهواره‌ای سازمان ملل، تاکنون بیش از ۱۴ هزار نشت متان در سراسر جهان شناسایی شده است که ۹۰ درصد آن‌ها بدون اقدام اصلاحی از سوی دولت‌ها و شرکت‌های نفت و گاز باقی مانده‌اند.

در حالی که بیش از ۱۰۰ کشور به این پیمان پیوسته‌اند، از جمله ایالات متحده و اتحادیه اروپا، کشورهایی چون چین، هند و روسیه هنوز عضو آن نیستند.

آمریکا نیز در دوران ریاست‌جمهوری ترامپ از تعهدات متان خود عقب‌نشینی کرده و طرح مالیات بر انتشار متان را لغو کرده است.

گزارش جدید سازمان ملل پیش از برگزاری اجلاس COP30 در برزیل منتشر شده و هشدار می‌دهد که بدون تقویت نظارت، اجرای مؤثر و اراده سیاسی قوی‌تر، تحقق اهداف اقلیمی ۲۰۳۰ ناممکن خواهد بود.

تحلیل فنی

متان در بازه ۲۰ساله ۸۰ برابر قوی‌تر از CO₂ در گرمایش زمین تأثیر دارد و حدود ۳۰ درصد از افزایش دمای جهانی از انقلاب صنعتی تاکنون را به خود اختصاص داده است.

بیشتر در همین زمینه: پتروشیمی پردیس؛ پیشگام اجرای ۱۰۹ پروژه مسئولیت اجتماعی در جنوب استان بوشهر

• بخش انرژی منبع اصلی متان انسانی است (بیش از ۳۵٪)، و در نتیجه گذار به انرژی‌های سبز می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی داشته باشد.

• سامانه «هشدار و پاسخ متان» سازمان ملل تنها به ۱۲ درصد هشدارهای خود پاسخ دریافت کرده است که نشانگر ضعف اجرایی جدی در واکنش به داده‌های ماهواره‌ای است.

• کیفیت داده‌های گزارش‌شده توسط شرکت‌ها رو به بهبود است اما همچنان چهارپنجم شرکت‌ها انتشار واقعی را به‌درستی اعلام نمی‌کنند.

تحلیل استراتژیک

۱. شکاف سیاسی و اقتصادی: پیمان جهانی متان فاقد ضمانت اجرایی است و در نتیجه به ابزاری داوطلبانه و غیرالزام‌آور تبدیل شده است. کشورهای درحال‌توسعه مانند ایران و هند به‌دلیل فشار اقتصادی و نبود فناوری‌های کنترل نشت، هنوز برنامه مدونی ندارند.

۲. فشار ژئوپلیتیکی: اختلافات تجاری آمریکا و اروپا، و نیاز اتحادیه اروپا به LNG آمریکا، منجر به تضعیف قوانین کنترل متان در اروپا شده است. سرمایه‌گذاران با دارایی ۵.۳ تریلیون دلار نسبت به این عقب‌گرد هشدار داده‌اند.

۳. رقابت در گذار انرژی: کشورهای عضو در تمرکز بر کاهش کربن از متان غافل شده‌اند؛ در حالی که کنترل متان از طریق فناوری‌های نظارتی و فشرده‌سازی می‌تواند سریع‌ترین راه کاهش گرمایش باشد.

تحلیل اجرایی (Executive Insight)

• تمرکز آتی باید بر یکپارچه‌سازی سامانه‌های پایش ماهواره‌ای با تعهدات ملی باشد تا داده‌ها قابلیت الزام اجرایی پیدا کنند.

• ایجاد مشوق‌های اقتصادی و مالیاتی برای شرکت‌هایی که انتشار متان را به‌صورت واقعی و قابل‌تأیید کاهش می‌دهند، می‌تواند اثربخش‌تر از تعهدات داوطلبانه باشد.

• در اجلاس COP30 برزیل انتظار می‌رود گفت‌وگوها به‌سمت تدوین «چارچوب نظارتی الزام‌آور جهانی برای متان» پیش رود — مشابه توافق پاریس برای CO₂.

• کشورهای تولیدکننده نفت و گاز مانند ایران، قطر و الجزایر می‌توانند با سرمایه‌گذاری در فناوری‌های فشرده‌سازی و بازیافت گاز همراه (Flare Gas Recovery) همزمان از منافع اقتصادی و زیست‌محیطی بهره‌مند شوند.

تحلیل سیاسی

سیاست‌های داخلی کشورها تعیین‌کننده اصلی موفقیت پیمان متان هستند. عقب‌نشینی دولت ترامپ از سیاست‌های اقلیمی آمریکا عملاً اعتبار سیاسی رهبری غرب در این پیمان را تضعیف کرده و موجب سردرگمی سایر کشورها شده است.

در مقابل، اگر چین در دهه ۲۰۲۰ «برنامه اقدام ملی متان» خود را واقعاً اجرا کند، ممکن است در اجلاس COP30 به‌عنوان بازیگر اصلی کنترل متان در جهان ظاهر شود و رهبری اقلیمی را از آمریکا و اروپا بگیرد.