این بهبود عمدتاً ناشی از رشد کارایی انرژی در اقتصادهای بزرگی مانند چین و هند است.

فاتح بیرول، مدیر اجرایی IEA، ضمن استقبال از این پیشرفت، تأکید کرده است که دولت‌ها باید بسیار جدی‌تر عمل کنند تا مزایای کامل بهره‌وری انرژی برای همه اقشار جامعه محقق شود.

با وجود این بهبود، پیشرفت فعلی همچنان بسیار کمتر از هدف ۴ درصدی تعیین‌شده در COP38 برای سال ۲۰۳۰ است.

در کنار این هشدار، آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA) نیز اخیراً اعلام کرده بود که سرعت پیشرفت جهانی در حوزه تجدیدپذیرها و بهره‌وری انرژی برای تحقق اهداف اقلیمی کافی نیست.

براساس گزارش جدید، اگر جهان بخواهد به هدف ۱۱.۲ تراتوات ظرفیت تجدیدپذیر تا ۲۰۳۰ برسد، باید از سال ۲۰۲۵ هر سال ۱.۱۲۲ گیگاوات ظرفیت جدید اضافه کند؛ یعنی رشدی پایدار معادل ۱۶.۶ درصد سالانه—بسیار فراتر از رکورد ۲۰۲۴ که ۵۸۲ گیگاوات بود.

بیشتر در همین زمینه: کشف بزرگ گاز فراساحلی در کویت؛ جهش تازه در ظرفیت تولید انرژی این کشور

تحلیل فنی (Technical Analysis)

۱. فاصله شدید با مسیر ۴ درصدی بهره‌وری

نرخ ۱.۸ درصدی سال ۲۰۲۵ اگرچه روندی مثبت است، اما تنها نیمی از مسیر موردنیاز طبق اهداف COP38 را پوشش می‌دهد. این نشان می‌دهد که بخش ساختمان، صنعت و حمل‌ونقل هنوز ظرفیت عظیمی برای کاهش مصرف دارند.

۲. شکاف بزرگ در توسعه تجدیدپذیرها

رشد مورد نیاز ۱۶.۶ درصدی سالانه برای رسیدن به ۱۱.۲ TW تا ۲۰۳۰، از نظر عملیاتی و سرمایه‌گذاری چالش‌برانگیز اما غیرممکن نیست.
اما شکاف بین ۵۸۲ گیگاوات اضافه‌شده در ۲۰۲۴ و نیاز بیش از دو برابری از ۲۰۲۵ به بعد، نشان‌دهنده فشار شدید بر زنجیره تأمین، فناوری شبکه برق، و نیاز به سرمایه‌گذاری‌های کلان است.

۳. نقش برتر چین و هند

این دو کشور به دلیل نوسازی صنعتی، توسعه حمل‌ونقل برقی و استانداردسازی‌های جدید، محور اصلی رشد بهره‌وری انرژی شده‌اند.
این روند نشان می‌دهد که «اقتصادهای بزرگ آسیایی» در تعیین مسیر بهره‌وری انرژی جهان نقش تعیین‌کننده دارند.

۴. وابستگی عملکرد به سیاست‌گذاری دولتی

بهره‌وری انرژی برخلاف توسعه تجدیدپذیرها، فاقد جذابیت رسانه‌ای و سرمایه‌گذاری مستقل است و بدون سیاست‌های تشویقی مانند استانداردهای اجباری تجهیزات، استراتژی‌های ترمیم ساختمان و مالیات‌های انرژی، شتاب نخواهد گرفت.

تحلیل استراتژیک (Strategic Analysis)

۱. احتمال افزایش ریسک انرژی جهانی

در صورت ادامه روند فعلی، جهان در دهه ۲۰۳۰ با مصرف بالاتر سوخت‌های فسیلی از سناریوهای هدف‌گذاری‌شده مواجه می‌شود؛ یعنی وابستگی بیشتر به نفت و گاز، و فشار بیشتر بر قیمت‌ها و ریسک‌های ژئوپلیتیک.

۲. تغییر مسیر سرمایه‌گذاری بین‌المللی‌عدم تحقق اهداف بهره‌وری ممکن است سرمایه‌ها را از پروژه‌های تجدیدپذیر دور کرده و به سمت پروژه‌های «انتقال گذار» (gas transition) یا فناوری‌های جذب کربن سوق دهد.

۳. افزایش نقش آسیا در شکل‌دهی آینده انرژی

رشد بهره‌وری در چین و هند نشان می‌دهد این دو کشور در حال تبدیل به رهبران واقعی بهره‌وری در سطح جهان هستند؛ و نه اروپا یا آمریکا. این تغییر ژئوپلیتیک انرژی را در سال‌های آینده تحت تأثیر قرار می‌دهد.

۴. پیامدهای اقلیمی و فشارهای بین‌المللی

فاصله بزرگ با اهداف COP28 و COP38 احتمالاً به تشدید فشارهای بین‌المللی بر تولیدکنندگان نفت و گاز و همچنین بر اقتصادهایی که مصرف انرژی بالایی دارند منجر خواهد شد.

بینش اجرایی (Executive Insight)

• بهره‌وری انرژی باید به اولویت درجه‌اول سیاست‌گذاری تبدیل شود؛ زیرا بیشترین بازده اقتصادی را با کمترین هزینه نسبت به انرژی‌های تجدیدپذیر ارائه می‌دهد.

• کشورها باید برنامه‌های الزام‌آور برای ساختمان‌ها، صنعت و حمل‌ونقل تعریف کنند تا فاصله ۱.۸ درصدی فعلی با هدف ۴ درصدی کاهش یابد.

• توسعه شبکه‌های هوشمند، دیجیتال‌سازی ناوگان انرژی، و سرمایه‌گذاری در تجهیزات کم‌مصرف باید محور اصلی برنامه‌های ۲۰۲۵–۲۰۳۰ باشد.

• برای رسیدن به اهداف ظرفیت تجدیدپذیر، دولت‌ها باید زنجیره تأمین جهانی را تقویت کرده و ریسک‌های ژئوپلیتیک مرتبط با مواد اولیه را مدیریت کنند.

• فعالان بازار انرژی باید انتظار فشارهای نظارتی بیشتر و تغییر الگوی سرمایه‌گذاری را داشته باشند، به‌ویژه در پروژه‌های مرتبط با کارایی انرژی.

در ادامه بخوانید؛ عقب‌نشینی COP30 از «نقشه‌راه گذار از سوخت‌های فسیلی»