استارت‌آپ آمریکایی Zap Energy که بیش از ۱۰۰ میلیون دلار جذب کرده، اخیراً با دستگاه Z-pinch خود موسوم به FuZE-3 فشار پلاسما را تا ۱.۶ گیگاپاسکال بالا برده است—فشاری معادل اعماق پوسته زمین و ده برابر فشار ته گودال ماریانا. این دستاورد در نشست American Physical Society ارائه شد.

برخلاف پروژه‌های عظیم و کند مانند ITER، استارت‌آپ‌ها با سیستم‌های کوچک‌تر و منعطف‌تر به سرعت در حال آزمایش مدل‌های جایگزین از جمله Z-pinch هستند که نسبت به توکامک‌های سنتی فشردگی و سرعت توسعه بیشتری دارند. Zap Energy اعلام کرده که FuZE-3 هنوز ظرفیت پیشرفت قابل‌توجهی دارد، اما این دستاورد به‌تنهایی کافی نیست و تنها یکی از مجموعه جهش‌های اخیر در مسیر دستیابی به همجوشی تجاری محسوب می‌شود.

تحلیل فنی (Technical Analysis)

• فشار ۱.۶ گیگاپاسکال در یک پلاسما با حجم کوچک، دستاوردی چشمگیر است زیرا فشار بالا یکی از سه شرط طلایی همجوشی (فشار، دما، زمان محصورسازی) است.

• روش Z-pinch به دلیل ساختار ساده‌تر، چگالی بالا و هزینه کمتر، پتانسیل ایجاد راهکار فشرده‌تر نسبت به توکامک دارد، هرچند historically مشکل ناپایداری‌های MHD را داشته است. FuZE-3 نشان می‌دهد کنترل مستقل شتاب و فشردگی پلاسما می‌تواند بخشی از این چالش‌ها را رفع کند.

• دستیابی به بالانس انرژی مثبت (Q>۱) هنوز در Z-pinch اثبات نشده، اما افزایش قابل توجه فشار پلاسما مسیر را به نتایج عملی نزدیک‌تر می‌کند.

بیشتر در همین زمینه: ۲۳ درصد ظرفیت گاز صنعت پتروشیمی خالی است

تحلیل استراتژیک (Strategic Analysis)

• ورود پرشتاب استارت‌آپ‌ها و سرمایه‌گذاران فناوری، دینامیک رقابت را از دولت‌محور به بازارمحور تغییر می‌دهد.

• تقاضای رو به رشد انرژی برای AI (مزارع GPU، مدل‌های بزرگ، مراکز داده) عامل اصلی فشار برای تجاری‌سازی همجوشی است.

• کشورهایی که تاکنون روی پروژه‌های عظیم مانند ITER تمرکز داشتند، ممکن است در برابر موج نوآوری بخش خصوصی شرکت‌های کوچک دچار عقب‌ماندگی شوند.

• اگر یکی از این استارت‌آپ‌ها به «جهش بزرگ» دست یابد، ساختار قدرت انرژی جهان دچار تغییرات بنیادین خواهد شد—از امنیت انرژی گرفته تا وابستگی نفتی، ژئوپلیتیک و اقتصاد هسته‌ای.

تحلیل اجرایی (Executive Insight)

• اهمیت برای سیاست‌گذاران انرژی: زمان‌بندی سرمایه‌گذاری‌ها باید بازنگری شود؛ فناوری‌های کوچک‌مقیاس نوظهور ممکن است زودتر از پروژه‌های کلاسیک بازده تجاری ایجاد کنند.

• اهمیت برای بخش صنعتی/سرمایه‌گذاران: ورود به زنجیره تأمین فناوری‌های مرتبط با پلاسما، مواد مقاوم دما/فشار بالا، مگنت‌ها و سیستم‌های برق پالس (pulse power) در حال تبدیل‌شدن به یک فرصت طلایی است.

• برای ایران: رصد این حوزه و بررسی فرصت همکاری‌های فناورانه (ولو غیرمستقیم) در حوزه پلاسما، مواد پیشرفته، و سیستم‌های برق پالس می‌تواند مزیت ملی در بلندمدت ایجاد کند بدون ورود مستقیم به حوزه حساس هسته‌ای.

تحلیل سیاسی در صورت نیاز (Political Analysis)

• مدل جدید خصوصی‌سازی همجوشی باعث کاهش انحصار دولتی و افزایش رقابت میان آمریکا، اروپا و چین می‌شود.

• موفقیت یک شرکت آمریکایی (مانند Zap Energy) مزیت ژئوپلیتیک بزرگی برای آمریکا ایجاد خواهد کرد؛ چرا که انرژی بی‌نهایت و پاک به معنی افول اهمیت ژئوپلیتیکی نفت و گاز است.

• این روند می‌تواند در بلندمدت معادلات امنیت انرژی خاورمیانه و حتی مدل درآمدی کشورهای نفت‌محور را دگرگون کند.

همچنین در ادامه بخوانید؛ بزرگ‌ترین نیروگاه هسته‌ای جهان یک گام به آغاز مجدد نزدیک‌تر شد