ارزان شدن چشمگیر انرژی خورشیدی و بادی—به‌ویژه کاهش ۹۰ درصدی هزینه پنل‌های خورشیدی از سال ۲۰۱۰—باعث شده انرژی‌های تجدیدپذیر نه‌تنها جایگزینی اقتصادی برای سوخت‌های فسیلی باشند، بلکه به موتور رشد اقتصادی کشورهای درحال‌توسعه تبدیل شوند.

مطالعه‌ای از دانشگاه آکسفورد نشان می‌دهد کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط می‌توانند طی ۲۵ سال آینده حدود ۱۰ درصد رشد GDP از محل گذار سریع به انرژی‌های پاک تجربه کنند. سرمایه‌گذاری‌های تجدیدپذیر در ۱۰۰ اقتصاد بزرگ درحال‌توسعه (به‌جز چین) بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۲ حدود ۱.۲ تریلیون دلار به رشد GDP آن‌ها اضافه کرده است — معادل ۲ تا ۵ درصد GDP این کشورها.

کشورهایی مانند پاکستان، برزیل، شیلی، السالوادور، مراکش، کنیا و نامیبیا اکنون سهم بیشتری از تولید برق خود را از خورشید تأمین می‌کنند تا آمریکا. در پاکستان، بحران شبکه برق و هزینه‌های بالا باعث شده خانوارها به‌صورت گسترده به سیستم‌های خورشیدی-باتری رو بیاورند، به‌طوری که این کشور به یکی از بزرگ‌ترین پذیرندگان جدید انرژی خورشیدی در جهان تبدیل شده است.

پیشرفت‌های چشمگیر این کشورها تا حد زیادی وابسته به تجهیزات ارزان‌قیمت چینی است که دسترسی گسترده به فناوری را ممکن می‌سازد. هرچند این موضوع نگرانی‌هایی درباره وابستگی ایجاد می‌کند، اما بدون این زنجیره تأمین، توسعه پایدار برای بسیاری از این کشورها دست‌نیافتنی بود. در شرایطی که سیاست‌های ضدتجدیدپذیر در آمریکا ادامه دارد، تحلیلگران بر این باورند که انرژی‌های تجدیدپذیر «آنقدر ارزان شده‌اند که شکست‌ناپذیرند.»

تحلیل فنی

۱. کاهش هزینه‌ها:

بیشتر در همین زمینه: اجرای سریع و دقیق طرح جمع‌آوری گازهای مشعل در راستای سیاست‌های کلان دولت

• افت ۹۰٪ هزینه پنل‌های خورشیدی از ۲۰۱۰ یک عامل ساختاری است که روند را برگشت‌ناپذیر کرده است.

• هزینه‌برق‌گیری خورشیدی اکنون در بسیاری از کشورها ارزان‌ترین روش تولید برق است (LCOE بسیار پایین).

۲. مقیاس‌پذیری بالا:

• سیستم‌های خورشیدی کوچک و مینی‌گریدها در مناطق فاقد شبکه برق بسیار مؤثرند.

•‌عدم نیاز به زیرساخت‌های سنگین شبکه‌ای، توسعه انرژی را بسیار سریع کرده است.

۳. بازده اقتصادی:

• بازگشت سرمایه در پروژه‌های تجدیدپذیر اکنون از بسیاری از پروژه‌های نفتی و گازی بیشتر شده است.

• ورود سرمایه‌گذاری‌های محلی و کاهش خروج ارز از کشورها به‌دلیل‌عدم نیاز به سوخت وارداتی.

۴. زنجیره تأمین:

• تسلط چین بر پنل‌ها، باتری‌ها، و اینورترها (بیش از ۸۰٪ بازار جهانی) عامل اصلی پیشرفت در کشورهای درحال‌توسعه.

تحلیل استراتژیک

۱. تغییر مرکز ثقل انرژی در جهان:

• برای اولین بار در تاریخ، کشورهای درحال‌توسعه نه‌تنها مصرف‌کننده فناوری، بلکه پیشتاز تحول انرژی شده‌اند.

• این امر قدرت چانه‌زنی آن‌ها در عرصه انرژی را افزایش می‌دهد.

۲. تضعیف نقش نفت و گاز در برخی اقتصادهای نوظهور:

• کشورهایی مانند پاکستان و مراکش با کاهش وابستگی به سوخت‌های وارداتی، فشار بر بودجه و تراز پرداخت را کاهش می‌دهند.

۳. افزایش نفوذ ژئوپلیتیک چین:

• تسلط چین بر زنجیره تأمین انرژی‌های تجدیدپذیر تبدیل به یک اهرم قدرت ژئوپلیتیکی جدید شده است.

• کشورهای غربی عملاً نتوانسته‌اند جایگزین قابل اتکایی برای تأمین‌کنندگان چینی عرضه کنند.

۴. خطر ایجاد نابرابری فناورانه جدید:

• وابستگی بیش از حد به یک کشور تأمین‌کننده می‌تواند زمینه‌ساز آسیب‌پذیری‌های استراتژیک شود.

تحلیل اجرایی (Executive Insight)

• برای سیاست‌گذاران:

• ایجاد مشوق‌های مالیاتی برای پنل‌ها، باتری‌ها و سیستم‌های خورشیدی خانگی.

• توسعه چارچوب‌های قانونی برای مینی‌گریدها و امکان فروش برق اضافی به شبکه (Net Metering).

• راه‌اندازی صنعت محلی مونتاژ پنل و اینورتر برای کاهش وابستگی و ایجاد اشتغال.

• برای سرمایه‌گذاران:

• فرصت‌های جذاب در ساخت نیروگاه‌های خورشیدی utility-scale در خاورمیانه و آفریقا.

• پتانسیل بالا در سرمایه‌گذاری در ذخیره‌سازی انرژی (Battery storage).

• برای شرکت‌های انرژی:

• تغییر مدل کسب‌وکار از «تولید متمرکز» به «تولید پراکنده و مدیریت انرژی».

• نیاز به توسعه ظرفیت‌های مدیریت هوشمند شبکه (Smart Grid).

تحلیل سیاسی

• فشار آمریکا بر بخش انرژی پاک (به‌دلیل تغییرات سیاسی داخلی) در تضاد با سیاست‌های تهاجمی چین در عرصه صادرات فناوری پاک است.

• کشورهای نوظهور به‌طور فزاینده‌ای در حال دور شدن از غرب در حوزه انرژی و نزدیک‌تر شدن به زنجیره تأمین چین هستند.

• این تحول می‌تواند در دهه آینده ساختار اتحادها و موازنه قدرت را تغییر دهد، به‌ویژه در آسیا و آفریقا.

در ادامه بخوانید؛ انرژی‌های تجدیدپذیر؛ ارزان‌تر از آنند که شکست بخورند