در عربستان، شرکت Humain وابسته به صندوق سرمایه‌گذاری عمومی (PIF) صندوقی به ارزش ۱۰ میلیارد دلار برای سرمایه‌گذاری در استارتاپ‌های هوش مصنوعی در آمریکا، اروپا و آسیا راه‌اندازی کرده است. این کشور همچنین در همکاری با شرکت‌های آمریکایی از جمله Nvidia، AMD، Oracle، AWS، Qualcomm و Equinix، در حال ساخت مناطق ویژه هوش مصنوعی و مراکز داده عظیم در شهرهایی چون ریاض، جده، نئوم و دمام است.

در همین راستا، شرکت Oracle نیز اعلام کرده که ۱۴ میلیارد دلار در توسعه زیرساخت ابری و هوش مصنوعی در عربستان طی ده سال آینده سرمایه‌گذاری خواهد کرد، در حالی که پروژه مشترک AWS و Humain نیز ۵ میلیارد دلار برای ایجاد «منطقه هوش مصنوعی عربستان» اختصاص داده است.

در امارات، شرکت MGX که با همکاری صندوق مبادله (Mubadala) و شرکت G۴۲ تشکیل شده، با دارایی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار یکی از بزرگ‌ترین صندوق‌های جهانی در زمینه هوش مصنوعی محسوب می‌شود. این شرکت در سال ۲۰۲۴ با مایکروسافت، بلک‌راک و انویدیا «مشارکت جهانی سرمایه‌گذاری زیرساخت هوش مصنوعی» (GAIIP) را برای سرمایه‌گذاری ۱۰۰ میلیارد دلاری در مراکز داده و زیرساخت‌های انرژی هوش مصنوعی ایجاد کرد.

پروژه شاخص این برنامه، Stargate UAE است؛ یک خوشه ابررایانه هوش مصنوعی ۱ گیگاواتی در ابوظبی که با همکاری OpenAI، Nvidia، Oracle و Cisco در حال احداث است. فاز نخست ۲۰۰ مگاواتی آن قرار است تا سال ۲۰۲۶ به بهره‌برداری برسد.

همچنین ابوظبی با تصویب ۱۳ میلیارد درهم (۳.۵۴ میلیارد دلار) برای اجرای راهبرد «دیجیتال ۲۰۲۵–۲۰۲۷»، قصد دارد تا سال ۲۰۲۷ به اولین دولت کاملاً مبتنی بر هوش مصنوعی (AI-native) جهان تبدیل شود.

بیشتر در همین زمینه: «پتروشیمی نخل آسماری» اولین محصول پلاستیک زیست تخریب‌پذیر را در خاورمیانه تولید می‌کند

پتحلیل فنی

۱. این سطح از سرمایه‌گذاری نشان می‌دهد که کشورهای حوزه خلیج فارس در حال ایجاد زیرساخت‌های مستقل محاسباتی و داده‌ای برای میزبانی مدل‌های بومی هوش مصنوعی هستند.
۲. تمرکز بر توان پردازشی بالا (GPU Clusters) و زیرساخت داده‌ای داخلی، به معنای کاهش وابستگی فناورانه به غرب در آینده است، هرچند همکاری با شرکت‌های آمریکایی هنوز در مرکز این تحول قرار دارد.
۳. پروژه‌های مانند Stargate و AI Zone سعودی نشانگر آغاز شکل‌گیری قطب‌های محاسباتی جهانی (AI Hubs) در خاورمیانه‌اند.

تحلیل استراتژیک

• عربستان با تکیه بر Vision ۲۰۳۰ در تلاش است AI را به محور تحول اقتصادی و امنیت ملی خود تبدیل کند.

• امارات با ساختار چابک‌تر و شبکه جهانی‌تر (از طریق Mubadala و G۴۲)، رویکردی برون‌گرا و جهانی‌تر در هوش مصنوعی اتخاذ کرده است.

• رقابت پنهان میان دو کشور در این حوزه، می‌تواند به شکل‌گیری بلوک فناوری خلیجی منجر شود که توازن قدرت دیجیتال را در منطقه تغییر می‌دهد.

• از منظر ژئواقتصادی، این سرمایه‌گذاری‌ها در کنار پروژه‌های داده‌ای نظیر NEOM Data Valley و Stargate Cluster، می‌توانند خاورمیانه را به یکی از سه قطب اصلی زیرساخت محاسباتی جهان تبدیل کنند.

تحلیل اجرایی (Executive Insight)

۱. دولت‌های منطقه به‌جای تکیه صرف بر درآمد نفت، در حال ساخت اقتصاد داده‌محور و هوش مصنوعی‌محور هستند.
۲. این تحولات، فرصت‌های گسترده‌ای برای همکاری شرکت‌های فناوری، مهندسان سیستم‌های داده، متخصصان انرژی دیجیتال و مشاوران بین‌المللی فراهم می‌کند.
۳. از منظر سیاست‌گذاری، مسیر عربستان و امارات الگویی برای سایر کشورهای تولیدکننده نفت جهت تنوع‌بخشی هوشمند به اقتصاد انرژی خواهد بود.