این روند متأثر از مجموعه‌ای از چالش‌های ژئوپلیتیکی، مالی و مقرراتی است که مسیر تحقق اهداف اقلیمی را دشوار کرده‌اند.

چین همچنان رهبر بلامنازع سرمایه‌گذاری و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر است، در حالی‌که اتحادیه اروپا با وجود افزایش هزینه‌ها و مقاومت سیاسی، مسیر کاهش کربن را ادامه می‌دهد. در مقابل، ایالات متحده با رهبری دولت ترامپ از توافق پاریس خارج شده و مشوق‌های انرژی پاک و خودروهای برقی را به‌طور گسترده کاهش داده است.

کنفرانس اقلیمی COP30 از ۱۰ تا ۲۱ نوامبر در شهر بلمِ برزیل برگزار خواهد شد؛ کشوری که از یک‌سو در پی ترویج سوخت‌های پایدار است و از سوی دیگر برنامه‌ریزی برای توسعه بخش بالادستی نفت خود را دنبال می‌کند — نمادی از تضاد میان اهداف اقلیمی و ملاحظات اقتصادی در بازارهای بزرگ انرژی.

بر اساس گزارش مشترک IRENA، ریاست برزیلی COP30 و Global Renewables Alliance، جهان با وجود پیشرفت‌های چشمگیر سال گذشته، از تحقق اهداف توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و بهبود بهره‌وری انرژی فاصله گرفته است.

تحلیل فنی

۱. رشد ظرفیت نصب‌شده تجدیدپذیرها چشمگیر است، اما محدودیت در شبکه‌های انتقال، کمبود سرمایه‌گذاری در ذخیره‌سازی و گلوگاه‌های زنجیره تأمین، مانع تحقق کامل ظرفیت تولید شده است.
۲. بازگشت سیاست انرژی ایالات متحده به سمت سوخت‌های فسیلی و خروج بانک‌ها از تعهدات «Net-Zero» موجب کاهش جریان مالی به سمت پروژه‌های انرژی پاک شده است.
۳. چین با سهم ۴۴ درصدی از کل سرمایه‌گذاری جهانی در نیمه نخست سال ۲۰۲۵، محور اصلی رشد بازار انرژی‌های پاک باقی مانده و از مزیت تولید تجهیزات کم‌هزینه داخلی بهره می‌برد.
۴. اتحادیه اروپا در مسیر پایداری اقلیمی با چالش افزایش هزینه‌های کربن، فشار بر صنایع انرژی‌بر و مقاومت سیاسی داخلی روبه‌روست؛ هشدار اخیر آمریکا و قطر درباره خطر تهدید واردات LNG به اروپا، نشانگر فشار متقابل منافع انرژی فسیلی بر سیاست‌های سبز اروپاست.

بیشتر در همین زمینه: مناقصه ۴۴۹۷ پتروشیمی اروند – خرید مواد شیمیایی

تحلیل استراتژیک

• گذار انرژی وارد مرحله واقع‌گرایی ژئوپلیتیکی شده است. پس از یک دهه سیاست‌گذاری و تعهدات نمادین، کشورها اکنون بین امنیت انرژی، رشد اقتصادی و الزامات اقلیمی در حال بازتعریف اولویت‌های خود هستند.

• چین و ایالات متحده اکنون در رقابت بر سر رهبری فناوری‌های پاک و نفوذ در بازارهای نوظهور انرژی در آفریقا و آمریکای لاتین قرار گرفته‌اند.

• برزیل به عنوان میزبان COP30 می‌کوشد موقعیت خود را به عنوان الگوی «گذار دوگانه» تثبیت کند: توسعه سوخت‌های پایدار در کنار تداوم نقش خود در بازار جهانی نفت.

• احتمال شکست اهداف میان‌مدت توافق پاریس (۲۰۳۰) افزایش یافته است، مگر آن‌که ساختارهای مالی جهانی مانند Green Climate Fund بازطراحی و منابع جدید برای سرمایه‌گذاری در کشورهای درحال‌توسعه فراهم شود.

تحلیل اجرایی (Executive Insight)

۱. سرمایه‌گذاران انرژی باید تمرکز خود را به پروژه‌هایی معطوف کنند که ترکیب بهینه‌ای از انرژی‌های پاک و سوخت‌های انتقالی (نظیر آمونیاک سبز، بیوگاز و CCUS) دارند.
۲. شرکت‌های نفت و گاز می‌توانند با اتخاذ راهبرد «گذار دوگانه» (Dual Transition) – توسعه هم‌زمان بخش فسیلی و تجدیدپذیر – تعادل میان درآمد و پایداری را حفظ کنند.
۳. برای کشورهای درحال‌توسعه، فرصت‌های جدیدی در زنجیره ارزش سوخت‌های پایدار و تولید تجهیزات کم‌کربن در حال شکل‌گیری است؛ انتقال فناوری از چین می‌تواند در این مسیر نقش کلیدی ایفا کند.
۴. برای ایران، پیوند توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر با زیرساخت گاز طبیعی و صنایع پتروشیمی می‌تواند ضمن حفظ امنیت انرژی، جایگاه کشور را در نقشه جهانی گذار انرژی تثبیت کند.