بحران عرضه گازوئیل در جهان تا پایان زمستان ادامه خواهد داشت
به گزارش پتروشیمی ها؛برآورد راسل هاردی، مدیرعامل ویتول، حاکی از آن است که بازار تقریباً روزانه ۲ میلیون بشکه از روسیه و نزدیک به ۲ میلیون بشکه از خاورمیانه از عرضه فرآورده‌های نفتی محروم شده است. در مقابل، ظرفیت پالایشی سایر مناطق برای جبران این کسری کافی نیست.
در همین حال، روسیه صادرات گازوئیل را محدود کرده و بخشی از ظرفیت پالایشی آن در پی حملات پهپادی آسیب دیده است. در خاورمیانه نیز آسیب به پالایشگاه‌ها و اختلال در عبور محموله‌ها از تنگه هرمز، صادرات فرآورده را محدود کرده است. حمله اخیر به پالایشگاه جیزان عربستان با ظرفیت حدود ۴۰۰ هزار بشکه در روز نیز فشار را تشدید کرده است.
هم‌زمان، موجودی‌های جهانی در حال کاهش است و نزدیک شدن به فصل زمستان، با افزایش تقاضای گازوئیل برای گرمایش، حمل‌ونقل، کشاورزی و فعالیت‌های صنعتی، شرایط را سخت‌تر می‌کند.
تحلیل فنی
نکته کلیدی این خبر، کمبود نفت خام نیست؛ کمبود ظرفیت پالایش و عرضه فرآورده است.
در شرایط عادی، کاهش عرضه نفت خام الزاماً به معنای کمبود گازوئیل نیست، زیرا پالایشگاه‌های سایر مناطق می‌توانند با افزایش نرخ بهره‌برداری، بخشی از کسری را جبران کنند. اما اکنون ظرفیت آزاد پالایشگاهی بسیار محدود شده است.
طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، در ماه ژوئیه ظرفیت واقعی پالایش جهانی تقریباً ۵ میلیون بشکه در روز پایین‌تر از سال قبل بود. همچنین صادرات دریایی گازوئیل از روسیه، خاورمیانه و آسیا حدود ۱.۳ میلیون بشکه در روز کمتر از سال گذشته بوده است.
در نتیجه، بازار با ترکیبی از سه عامل مواجه است:
۱. کاهش ظرفیت تولید فرآورده
۲. محدود شدن تجارت دریایی فرآورده
۳. کاهش ذخایر تجاری
این وضعیت باعث جهش شدید «حاشیه سود پالایش گازوئیل» یا کرک اسپرد شده است. کرک اسپرد فاصله قیمت گازوئیل با قیمت نفت خام است و در واقع نشان‌دهنده ارزش اقتصادی تبدیل نفت خام به فرآورده محسوب می‌شود. در بازار آمریکا این شاخص اخیراً به بیش از ۱۰۸ دلار برای هر بشکه رسیده است.
بنابراین مسئله فعلی را نمی‌توان صرفاً یک شوک موقتی قیمت نفت دانست؛ گلوگاه اصلی در بخش میان‌دستی زنجیره نفت، یعنی پالایش و لجستیک فرآورده، قرار گرفته است.
تحلیل استراتژیک
اهمیت این بحران از آن جهت بالاست که گازوئیل برخلاف بسیاری از فرآورده‌ها مستقیماً با فعالیت اقتصادی جهان ارتباط دارد. حمل‌ونقل جاده‌ای، کشاورزی، ماشین‌آلات معدنی و ساختمانی، کشتیرانی، نیروگاه‌های دیزلی و بخشی از سیستم گرمایش به آن وابسته‌اند.
بنابراین افزایش قیمت گازوئیل می‌تواند با یک وقفه زمانی به افزایش هزینه حمل‌ونقل و تولید و سپس افزایش قیمت کالاها منتقل شود.
از طرف دیگر، بازار جهانی اکنون با یک رقابت برای جذب محموله‌های محدود گازوئیل مواجه است. هر منطقه‌ای که حاضر باشد قیمت بالاتری بپردازد، می‌تواند محموله‌ها را از مناطق دیگر منحرف کند. این موضوع می‌تواند اختلاف قیمت منطقه‌ای را افزایش داده و مسیرهای تجاری غیرمعمول ایجاد کند.
برای نمونه، ارسال گازوئیل کره جنوبی به اروپای غربی در یک مسیر بسیار طولانی، نشانه‌ای از تلاش بازار برای یافتن هر منبع قابل‌دسترس برای تأمین کسری اروپاست.
از این منظر، بحران گازوئیل می‌تواند حتی در شرایطی که بازار نفت خام تا حدودی متعادل شود، مستقل از قیمت نفت خام ادامه پیدا کند.
تحلیل اگزکیوتیو
مهم‌ترین پیام مدیریتی بازار این است که زمستان پیش‌رو می‌تواند نقطه اوج فشار بر بازار فرآورده‌ها باشد.
اگر در ماه‌های آینده سه اتفاق هم‌زمان رخ دهد، فشار بازار می‌تواند تشدید شود:
• ادامه محدودیت صادرات گازوئیل روسیه
• تداوم اختلال در صادرات فرآورده از خاورمیانه
• ورود پالایشگاه‌های اروپا و سایر مناطق به دوره تعمیرات اساسی
در چنین شرایطی، حتی افزایش تولید پالایشگاه‌های آمریکا و آسیا نیز الزاماً برای بازگرداندن بازار به وضعیت عادی کافی نخواهد بود.
از منظر بازار، این یعنی احتمال تداوم حاشیه سود بالای پالایشگاه‌های دارای دسترسی مطمئن به خوراک و بازار صادراتی افزایش یافته است؛ در مقابل، مصرف‌کنندگان عمده گازوئیل با ریسک بالاتری از نظر هزینه و تأمین مواجه خواهند بود.
نکته مهم دیگر این است که افزایش شدید قیمت گازوئیل در نهایت می‌تواند باعث تخریب تقاضا شود؛ یعنی برخی مصرف‌کنندگان، شرکت‌های حمل‌ونقل و صنایع به دلیل بالا رفتن هزینه سوخت، مصرف خود را کاهش دهند. این مکانیسم می‌تواند بخشی ازعدم تعادل بازار را در سال آینده اصلاح کند، اما برای وقوع آن باید قیمت‌ها برای مدتی بالا باقی بمانند.
تحلیل سیاسی و ژئوپلیتیکی
بحران فعلی نشان می‌دهد که جنگ‌های هم‌زمان در روسیه و خاورمیانه فقط بازار نفت خام را تحت تأثیر قرار نداده‌اند، بلکه ظرفیت پالایشی و زنجیره تأمین فرآورده‌های نفتی را نیز به یک نقطه آسیب‌پذیر ژئوپلیتیکی تبدیل کرده‌اند.
اهمیت موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم اختلال در تنگه هرمز، حملات به زیرساخت‌های انرژی و آسیب به پالایشگاه‌های روسیه، همگی بر یک بخش مشترک فشار وارد می‌کنند: عرضه فرآورده‌های میان‌تقطیر، به‌ویژه گازوئیل و سوخت جت.
به همین دلیل، حتی کاهش تنش در بازار نفت خام نیز الزاماً به معنی بازگشت سریع بازار گازوئیل به شرایط عادی نخواهد بود. بازسازی ظرفیت پالایشی آسیب‌دیده، عادی شدن مسیرهای کشتیرانی و بازسازی ذخایر، زمان‌بر است.
جمع‌بندی نهایی
بازار جهانی گازوئیل با یک کسری واقعی در ظرفیت پالایش و تجارت فرآورده مواجه است، نه صرفاً یک جهش سفته‌بازانه قیمت نفت.
کاهش عرضه روسیه و خاورمیانه، اختلال در مسیرهای دریایی، کاهش ذخایر و نزدیک شدن به فصل زمستان، احتمال تداوم بازار فشرده گازوئیل را تا زمستان و اوایل سال آینده بالا برده است. آژانس بین‌المللی انرژی نیز کاهش قابل‌توجه ذخایر و افت صادرات فرآورده را تأیید می‌کند.
در نتیجه، در مقطع فعلی گازوئیل یکی از حساس‌ترین نقاط بازار جهانی انرژی است و ممکن است قیمت فرآورده‌ها، مستقل از مسیر قیمت نفت خام، همچنان تحت فشار صعودی باقی بماند.
همچنین بخوانید: بازگشت خرید نفت چین؛ جهش ۲۹ درصدی صادرات فرآورده‌های سوختی
نظرات کاربران (۰ نظر)