پروژه‌های جدید هسته‌ای در اروپا و آمریکا با هزینه‌های سنگین، تأخیرهای طولانی و اتکا به یارانه‌های دولتی مواجه هستند، در حالی که بازار برق اروپا به‌واسطه رشد سریع انرژی‌های تجدیدپذیر و ذخیره‌سازها، به سمت قیمت‌های بسیار پایین و حتی منفی حرکت کرده است.

نمونه‌های شاخص مانند هینکلی‌پوینت C در بریتانیا، رآکتورهای فرانسه (Flamanville) و فنلاند (Olkiluoto-3) و همچنین پروژه آمریکا (Vogtle) همگی هزینه‌های چندبرابری و تأخیرهای شدید را تجربه کرده‌اند. در همین حال، پروژه‌های رآکتور کوچک ماژولار (SMR) — که قرار بود «لحظه تسلا» صنعت هسته‌ای باشند — همچنان یا لغو شده‌اند (مانند NuScale در آمریکا) یا فقط روی کاغذ باقی مانده‌اند.

بازار برق اروپا در سال ۲۰۲۴ بیش از ۹۰۰۰ ساعت قیمت منفی یا شبه‌صفر ثبت کرده است. این شرایط برای نیروگاه‌های هسته‌ای که نیازمند کارکرد پایدار با ظرفیت بالا هستند، از نظر اقتصادی بسیار نامطلوب است. در مقابل، تجدیدپذیرها و ذخیره‌سازها با سرعت بالا و بدون ریسک‌های چندمیلیاردی قابل نصب و بهره‌برداری هستند.

گزارش نتیجه می‌گیرد که: هسته‌ای در برخی کشورها نقش محدود خواهد داشت، اما تصور آن به‌عنوان پایه سیستم انرژی آینده، دیگر با واقعیت بازار هم‌خوان نیست.

تحلیل فنی

۱. اقتصاد پروژه‌ها

بیشتر در همین زمینه: بانوان پتروشیمی امیرکبیر چهار نایب‌قهرمانی و ۱۴ مدال خوش درخشیدند

• هزینه ساخت واحدهای هسته‌ای نسل جدید به‌طور مستمر از برآوردها فراتر می‌رود.
• مدل‌های تأمین مالی (CfD، RAB) نشان می‌دهد که صنعت بدون انتقال ریسک به مصرف‌کننده قابل اجرا نیست.
• قیمت‌های منفی و تورم‌زدایی بازار برق، مدل درآمدی نیروگاه‌های هسته‌ای را مختل می‌کند.

۲. SMRها (Small Modular Reactors)

• برخلاف تبلیغات، تنها پروژه تجاری جدی SMR در آمریکا لغو شد.
• هزینه‌های پیش‌بینی‌شده ۸۹ دلار بر مگاوات‌ساعت، رقابت‌پذیر نیست.
• تولید کارخانه‌ای هنوز مقیاس‌پذیر نشده و هزینه واحدی به‌جای کاهش، در مرحله افزایش است.

۳. مقایسه با تجدیدپذیرها و ذخیره‌سازی

• زمان ساخت ۱۸–۳۶ ماه برای باد و خورشید در مقابل ۱۰–۲۰ سال برای هسته‌ای.
• رشد ۲۲ گیگاوات‌ساعت به ذخیره‌سازی اروپا فقط در ۲۰۲۴.
• مزیت تکنولوژیک: ذخیره‌سازی، نوسان تجدیدپذیرها را به منبع قابل dispatch تبدیل می‌کند.

تحلیل استراتژیک (Strategic Analysis)

۱. بازار برق آینده = منعطف، غیرمتمرکز، ارزان
هسته‌ای برای زمانی طراحی شده بود که بازار به baseload متکی بود؛ اکنون امنیت انرژی بر پایه «انعطاف‌پذیری» تعریف می‌شود نه «تولید ثابت».

۲. ریسک راهبردی پروژه‌های عظیم (Megaproject Risk)
• حساسیت بالا به تورم، نرخ بهره، استانداردهای ایمنی و تغییرات سیاسی.
• نقاط تک‌هدفه (Single Point of Failure) و آسیب‌پذیری زیرساختی.

۳. هزینه فرصت ملی
هر ۱۰ میلیارد یورو سرمایه‌گذاری هسته‌ای می‌تواند ده‌ها گیگاوات انرژی تجدیدپذیر + ذخیره‌سازی + هیدروژن ایجاد کند که سریع‌تر وارد مدار شده و هزینه سیستم را کاهش می‌دهد.

۴. استراتژی صحیح هسته‌ای
• تمدید عمر نیروگاه‌های فعلی (Life Extension) منطقی است.
• اما ساخت واحدهای جدید در بسیاری از کشورها با شرایط فعلی بازار برق، مدل اقتصادی قانع‌کننده ندارد.

تحلیل اجرایی (Executive Insight)

۱. پیام برای دولت‌ها:
سرمایه‌گذاری‌های هسته‌ای جدید باید تنها زمانی انجام شود که امنیت انرژی یا اهداف صنعتی کشور بدون آن قابل تحقق نباشد — وگرنه هزینه فرصت بسیار بالاست.
۲. پیام برای شرکت‌های انرژی:
تمرکز هوشمند، ترکیب «تجدیدپذیر + ذخیره‌سازی + هیدروژن» است. این ترکیب هم سریع، هم کم‌هزینه و هم کم‌ریسک است.
۳. پیام برای سرمایه‌گذاران:
پروژه‌های هسته‌ای معمولاً نیازمند تضمین‌های دولتی، قراردادهای بلندمدت با نرخ تضمینی و انتقال ریسک به مصرف‌کننده هستند. بازده واقعی بدون این پوشش‌ها منفی است.
۴. پیام برای برنامه‌ریزی کلان نظام انرژی:
هسته‌ای می‌تواند «نقش مکمل» داشته باشد، اما دیگر «ستون فقرات» شبکه محسوب نمی‌شود. آینده شبکه‌های برق اروپا — و به‌تبع آن دنیا — بر پایه الگوهای زیر خواهد بود:

• Distributed generation

• Utility-scale storage

• Demand-side management

• Sector coupling (Hydrogen, e-mobility, heat pumps)

تحلیل سیاسی

۱. هزینه سیاسی پروژه‌های هسته‌ای
• هر تأخیر چندساله تبعات سیاسی سنگین دارد.
• با افزایش قیمت برق و فشار افکار عمومی، پروژه‌های هسته‌ای هدف حملات سیاسی می‌شوند، به‌خصوص در اروپا.
۲. رقابت ژئوپلیتیکی فناوری
• چین و روسیه همچنان صادرات رآکتور را ابزار نفوذ می‌دانند.
• اروپا و آمریکا در این حوزه عقب هستند و وابستگی سیاسی ناشی از فناوری هسته‌ای برای برخی کشورها حساسیت‌زا است.
۳. تغییر مفهوم امنیت انرژی
امنیت انرژی در دهه ۲۰۲۰ از «تولید بزرگ متمرکز» به «تنوع، انعطاف و شبکه‌سازی منطقه‌ای» منتقل شده — تغییری که آینده سیاست‌گذاری را تعیین می‌کند.

همچنین در ادامه بخوانید؛ شتاب‌گیری دستاوردهای استارت‌آپی در رقابت جهانی همجوشی هسته‌ای